شبهه تعدد نامه اعمال(پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۲۸۰۶۳۵

تاریخ: ۱۵ دی ۱۴۰۲ - ۲۱:۰۸

پرسش:
در قیامت چند نوع نامه اعمال داریم؟ از یک‌سو قرآن کریم می‌فرماید: کتابی واحد است که نامه اعمال همه انسان‌ها از اولین و آخرین در آن موجود می‌باشد، اما از طرف دیگر بیان شده که هر امتی به سوی کارنامه خود فراخوانده می‌شود. همچنین در جای دیگر ذکر شده که برای هر انسانی یک نامه عمل جداگانه‌ای ترسیم شده است. آیا این اختلاف کتاب‌های متعدد موهم تعارض و تنافی در آیات قرآن کریم نیست؟
پاسخ:
آیات موهم تعارض
خدای متعال در آیات قرآن کریم از یک‌سو یک کتاب واحد را به عنوان جمع‌کننده نامه اعمال همه انسان‌ها از اولین و آخرین در روز قیامت نام می‌برد و می‌فرماید: و کتاب(کتابی که نامه اعمال همه انسان‌ها در آن است) در آنجا گذارده می‌شود، پس گنهکاران را می‌بینی که از آنچه در آن است، ترسان و هراسانند، و می‌گویند: ای وای بر ما! این چه کتابی است که هیچ عمل کوچک و بزرگی را فرو نگذاشته مگر اینکه آن را به شمار آورده است؟! و (این در حالی است که) همه اعمال خود را حاضر می‌بینند و پروردگارت به هیچ‌کس ستم نمی‌کند.(کهف- 49)
اما از طرف دیگر می‌فرماید: «هر امتی یک کتاب مخصوص به خود دارد و اعمال امت در آن درج است که به سوی آن فراخوانده می‌شود(جاثیه- 28) همچنین در رابطه با افراد می‌فرماید: «و هر انسانی، اعمالش را بر گردنش آویخته‌ایم، و روز قیامت، کتابی برای او بیرون می‌آوریم که آن را در برابر خود گشوده می‌بیند(این همان نامه اعمال او است)».(اسراء-13) در اینجا یک نامه اعمال جداگانه و فردی برای هرکسی تعریف شده است. آیا این اختلاف در تعدد نامه اعمال در آیات ذکر شده موهم تعارض و تنافی در آیات قرآن کریم نیست؟
پاسخ شبهه
1- براساس آیات قرآن کریم در عالم قیامت سه نوع کتاب یا نامه اعمال برای انسان‌ها وجود دارد و برای ثبت نامه اعمال انسان در کتب مختلف هم هیچ مانعی وجود ندارد و مانعهًْ‌الجمع هم نمی‌باشد. زیرا این سه نوع مختلف کتاب هیچ‌گونه تعارض و تناقضی با یکدیگر ندارند و هرکدام از یک منظر توجیه و فلسفه خاص خود را دارد و لذا شبهه تعارض و تنافی در این آیات وارد نیست، همان‌گونه که در برنامه‌های دنیوی انسان هم‌ جهت برقراری نظم و تشکیلات منسجم و نظام یکپارچه جوامع هر نهاد اجتماعی برنامه‌ها و اطلاعات مربوطه خود را جداگانه طراحی و تعریف و ثبت می‌کند.
2- تعبیر آیه شریفه که «هر امتی به سوی نامه اعمال خودش فراخوانده می‌شود» نشان می‌دهد که علاوه بر برنامه اعمالی که برای هر انسانی به صورت جداگانه موجود است، هر امتی نیز نامه اعمال متعلق به جامعه و گروه خود را دارد. لذا با توجه به اینکه انسان دارای دو نوع اعمال است؛ اعمال فردی و اعمال اجتماعی، این موضوع نامه اعمال اجتماعی مطلب عجیبی به نظر نمی‌رسد، و وجود دو گونه نامه اعمال از این نظر کاملا طبیعی است و هیچ‌گونه تعارض و تنافی با یکدیگر ندارند. در ضمن تذکر این نکته لازم است که نامه اعمال انسان‌ها در قیامت شبیه دفتر و حساب و کتاب معمولی این جهان نیست، بلکه مجموعه‌ای است گویا و غیرقابل انکار که نتیجه و محصول طبیعی اعمال خود انسان می‌باشد، لذا تفاوت فاحشی دارد.
3- از منظری دیگر می‌توان گفت: اعمال انسان‌ها در چند جا ثبت و ضبط می‌گردد، تا هنگام تصفیه حساب هیچ‌گونه عذر و بهانه‌ای برای کسی باقی نماند. نخست نامه اعمال مشخصی است که ثبت‌کننده تمام کارهای یک فرد در سراسر عمر او است. «اقرا کتابک کفی بنفسک الیوم علیک حسیبا». نامه‌ات را بخوان، کافی است که امروز خودت حسابرس خودت باشید(اسراء-14) اینجاست که فریاد مجرمان بلند می‌شود و می‌گویند: ای وای بر ما! این چه نامه‌ای است که هیچ(کار) کوچک و بزرگی را فرو نگذاشته جز اینکه همه را به حساب آورده است.(کهف- 49) آری این همان کتاب است که نیکوکاران آن را در دست راست دارند و بدکاران در دست چپ. دوم کتابی است که نامه اعمال امت‌ها است و بیانگر خطوط زندگی اجتماعی آنها می‌باشد. و سومین کتاب همان کتابنامه جامع و عمومی و لوح محفوظ است که نه تنها اعمال همه انسان‌ها از اولین و آخرین، بلکه همه حوادث جهان در آن یکجا ثبت و ضبط است و این کتاب گواه دیگری در آن صحنه بزرگ قیامت بر اعمال آدمی است. بنابراین مشاهده می‌شود که هیچ‌گونه تعارض و تنافی میان این سه نوع نامه اعمال و کتاب‌های متعدد وجود ندارد.