بایدها و نبایدهای یک مجلس انقلابی در خدمت به مردم-بخش نخست

مجلسی که در رأس امور است

کد خبر: ۲۷۸۶۷۴

تاریخ: ۱۴ آذر ۱۴۰۲ - ۲۰:۳۱

رضا الماسی

یکی از آفات قانونگذاری... اثرپذیری نماینده‌ قانونگذار از جو است... گاهی اوقات می‌شود تبلیغات اصحاب تبلیغ، حالا چه دشمن، چه آنهائی که دشمن هم نیستند امّا خب بالاخره اهل تبلیغات و مانند این چیزها هستند، یک جوّی، فضائی درست می‌کند؛ این در روح قانونگذار نباید اثر بگذارد؛ عرض من این است. اینکه «حالا بدشان می‌آید»، «در بین مردم این‌جوری می‌شود»، «فلان ‌کس‌ها اعتراض می‌کنند، ایراد می‌کنند»، اینها باید مطلقاً در قانونگذاری تأثیر نگذارد. جوزدگی، یا ملاحظات جناحی، یا دسته‌بندی‌های گوناگون. (رهبر انقلاب – 3 خرداد 1402)

دهم آذرماه سالروز شهادت شهید آیت‌الله سیدحسن مدرس است که به همین مناسبت در تقویم ما به نام روز «مجلس شورای اسلامی» نامگذاری شده است.

«مدرس»ها را انتخاب کنیم

او مدرس بود و سخن ظلم‌ستیزی و حق‌طلبی را در بلندگوهای مجلس فریاد زد. فریادی که حتی برای استیضاح رضاخان هم بلند شد. برای همین بود که رضاخان از مدرس می‌ترسید. شاید این گفتار حضرت امام(ره) میزان ترس رضاخان از شهید مدرس را انتقال دهد.

«رضاشاه از مدرس مى‌ترسید، آن‌قدرى که از مدرس مى‌ترسید، از دزدهاى سر گردنه نمى‌ترسید! از تفنگدارها نمى‌ترسید. از مدرس مى‌ترسید، که مدرس مانع بود از اینکه یک کارهاى زشتى را انجام بدهد، و آخر مدرس را گرفت و کشت.» (تاریخ معاصر، ص 148)

حدود 3 ماه تا انتخابات دوازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی زمان باقی‌ است. مردم از نماینده‌های خود در مجلس که خانه ملت نامیده می‌شود انتظار دارند که همچون شهید مدرس صدای ظلم‌ستیزی و حق‌طلبی‌شان را فریاد بزنند.

«مدرس کسی بود که وقتی نبود، غیبتش در مجلس به‌شدت احساس می‌شد، دقیقا همان‌طور که حضرت امام فرمودند: «مجلسِ آن وقت تا مدرس نبود، مثل اینکه چیزى در آن نیست؛ مثل اینکه محتوا ندارد.» (صحیفه امام، ج 9، ص 294)

داوطلبان زیادی از این روحیه بهره‌مند هستند. مهم این است که مردم آنها را شناسایی کرده و برجسته بشوند. مردم به نمایندگانی دلسوز در مجلس نیاز دارند؛ نماینده‌ای که برایشان نطق کند و قلم بزند، خطر کند. مدرس، دلسوز ملت بود. آنجایی که نیاز بود برای مردمش خطر می‌کرد و به خاطر ملتش جلوی استکبار سر خم نمی‌کرد. هر چند در کنار موافقان او مخالفانی نیز قد علم کرده بودند، اما مدرس می‌ایستاد و مقاومت می‌کرد. مردم نماینده‌ای مثل مدرس نیاز دارند.

«سعى کنید مثل مرحوم مدرس را انتخاب کنید- البته مثل مدرس که به این زودی‌ها پیدا نمى‌شود، شاید آحادى مثل مدرس باشند- کسانى را که انتخاب مى‌کنید باید مسائل را تشخیص دهند، نه از افرادى باشند که اگر روس یا آمریکا یا قدرت دیگرى تشرى زد بترسند، باید بایستند و مقابله کنند.» (صحیفه امام، ج 18، ص 276)

نماینده مستقل در برابر فشارها می‌ایستد

مدرس با آن عباى نازک و آن قباى کرباسى، اولتیماتومی که روس‌ها و انگلیسی‌ها به مجلس فرستاده بودند را پشت تریبون مجلس رد می‌کند و می‌گوید: «حالا که قرار است بمیریم چرا خودمان خودمان را بکشیم؟» مدرس اولتیماتومی را که خیانت به ملت ایران بود رد کرد و نمایندگان از قله شجاعت او سرچشمه گرفتند و با او همراهی کردند.

بنیانگذار انقلاب اسلامی از این شجاعت این‌گونه می‌گوید: «وقتى که روسیه در یک قضیه‌اى - که الآن یادم نیست- اولتیماتوم داد به ایران و آوردند به مجلس و قواى نظامیش هم حرکت کرده بودند به طرف تهران یا قزوین که این را قبول کنند، مجلس- آن‌طور که حالا نقل مى‌کنند- بهتشان زده بود که باید چه بکنند. قوا، قواى شوروى است، مقاومت نمى‌توانیم بکنیم؛ قبول این هم که خیانت است. آنجا نوشته است که یک روحانى با دست لرزان آمد و گفت حالا که ما باید از بین برویم چرا خودمان را از بین ببریم؟ ما این را ردش مى‌کنیم. رد کرد. همه هم قبول کردند. آنها هم هیچ کارى نکردند.» (صحیفه امام، ج 8، ص 67)

مجلس همواره به عنوان یکی از ارکان کشور، باید استقلال خود را حفظ کرده و به خاطر برخی منافع شخصی و یا گروهی از نقش نظارتی و قانونی خود کوتاه نیاید.

محسن رجائی، فعال فرهنگی اجتماعی در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «نمایندگی مردم در مجلس که دو وظیفه مهم قانونگذاری و نظارت بر اجرای صحیح قوانین را به عهده ‌دارد، جایگاه بسیار مهم و اثرگذاری است. اگر کسی بخواهد همچون شهید مدرس به مردم خدمت کند، حتی در بدترین شرایط هم می‌تواند از این امکان استفاده کند.»

او می‌افزاید: «حداقل انتظاری که مردم از نمایندگان دارند این است که متناسب با این دو وظیفه‌ای که قانون به عهده نمایندگان گذاشته در تبلیغات وعده و شعار بدهند. علاوه‌بر این همان‌گونه که در تبلیغات انتخاباتی ظاهر می‌شوند، تا پایان دوره نمایندگی نیز بر سر عهد خود و وعده‌هایشان باقی بمانند.»

رجائی معتقد است: «مسئله دیگری که در خصوص انتخابات پیش‌رو مهم است این است که روحیه مجلس یازدهم که رهبر انقلاب آن را یک مجلس انقلابی خواندند استمرار پیدا کند. نماینده اگر روحیه انقلابی نداشته باشد نمی‌تواند منافع مردم را بر منافع خود ترجیح دهد.»

نگاهی به عملکرد مجلس یازدهم

مجلس، خانه ملت و روز مجلس روز مردم است. نمایندگان مجلس وظیفه دارند نسبت به عملکرد خود متناسب با شرح وظیفه‌ای که به آنها داده شده است پاسخگو باشند.

محمدباقر قالیباف، رئیس‌ مجلس یازدهم با نگاهی به عملکرد 4 ساله خود و همکارانش می‌گوید: «با وجود همه نقاط ضعف امروز می‌توانم از عملکرد مجلس یازدهم متناسب با شرح وظایف مجلس دفاع کنم. گرچه نتیجه این اقدامات به دلیل ماهیت وظیفه تقنینی مجلس در عین اهمیت بالا عمدتاً برای مردم ملموس نیست. مجلس یازدهم چنان کارشناسی شده و هوشمندانه مسائل مردم را در دستور کار قانونگذاری خود قرار داد که این افتخار را پیدا کرد رهبر معظم انقلاب اسلامی در سال آخر فعالیت مجلس مهر تاییدی متفاوت بر برآیند کلی کارنامه‌اش بزنند که این لطف ایشان وظیفه ما نمایندگان را نسبت به انجام وظیفه سنگین‌تر کرده است.»

او تاکید می‌کند: «ما تلاش کردیم مجلس را از مجلسی منفعل به مجلسی فعال تبدیل کنیم تا به جای آنکه  منفعلانه منتظر باشیم دستور کارهایمان را دیگران تعیین کنند، فعالانه با مشکلات مردم مواجه شویم و دستور کار مجلس را دغدغه‌های مردم تعیین کند.»

رجائی، فعال فرهنگی نیز در این باره به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «الحق و الانصاف عملکرد کلی مجلس یازدهم قابل دفاع است. هرچند برخی انتقادها نیز می‌توان به عملکرد برخی نماینده‌ها در ماجرای حواله شاسی‌بلندها یا نحوه برخورد با معاون وزیر کشور و معاون دیوان محاسبات داشت اما در مجموع، عملکرد کلی مجلس قابل دفاع است.»

او ادامه می‌دهد: «مجلس فعال و انقلابی با نظارت‌های میدانی مشکلات مناطق محروم را دقیق شناخته و همکاری لازم را برای محرومیت‌زدایی با دولت داشته است. این مجلس به جای اینکه وقت خود را صرف طرح‌های متفرقه و پراکنده کند با همفکری با دولت در تصویب بودجه‌های سالانه، اولویت را به طرح‌های رو به تکمیل داد.»

قالیباف در بخش دیگری از ارزیابی خود نسبت به عملکرد مجلس یازدهم اظهار می‌دارد: «تصویب قانون ساختار بانک مرکزی بعد از ۵۰ سال و تصویب قانون تسهیل مجوزهای کسب و کار که امضاهای طلایی را از چرخه صدور حذف کرده است و فرصت اشتغال‌زایی را برای جوانان باز می‌کند، از جمله قوانینی است که به نفع مردم در مجلس دنبال شد.»

او ادامه می‌دهد: «قانون مالیات بر سوداگری که سوداگری را در بازارهای سکه، ارز و مسکن پرهزینه می‌کند. قانون حمایت از افشاگران فساد که با وارد کردن مردم عادی و دلسوز در عرصه مبارزه با فساد فضا را برای فاسدان ریز و درشت ناامن می‌کند. قانون جهش تولید دانش‌بنیان که با حمایت از جوانان خوشفکر پیشرفت درون‌زا و متکی بر علم را جایگزین توسعه ظاهری مبتنی بر نفت می‌کند، از جمله قوانینی است که به نفع مردم به تصویب رسیده است.»

شاخص‌های مجلس کارآمد

«من از اوّل تشکیل این مجلس، اعتقاد خودم و علاقه‌ خودم به این مجلس را که از روی اطّلاع بود، عرض کردم، گفتم مجلس، مجلسِ انقلابی است. الان هم من بعد از سه سال همین را تکرار می‌کنم. این مجلس بحمدالله مجلسی است انقلابی، باسواد، جوان، پُرتحرّک، پُرکار. البتّه قضاوت‌هایی که انسان راجع به یک مجموعه می‌کند، با نگاه به مجموعه است؛ حالا یک استثناهایی هم ممکن است وجود داشته باشد؛ به آن استثناها کاری نداریم. مجموعه را که انسان نگاه می‌کند، با نگاه مجموعی، این مجلس انصافاً یک مجلس انقلابی است. حالا از گوشه و کنار، از چپ و راست، یک متلکی، یک حاشیه‌ای، یک مثلاً چیزی گاهی به مجلس زده می‌شود، خب بگویند؛ نمی‌شود انتظار داشت که همه از آدم تعریف کنند؛ نه، بالاخره مخالفت‌هایی هم می‌شود، امّا واقع قضیّه همین است که عرض کردم؛ یعنی از روی آن اطّلاع و آگاهی‌ای که بنده دارم، این‌[جور] است که این مجلس انصافاً این خصوصیّات را دارد.» (رهبر انقلاب – 3 خرداد 1402)

مجلس شورای اسلامی به ‌عنوان قوه‌ قانون‌گذار و ناظر بر اجرای قانون و به‌ عنوان نهادی که وظیفه «ریل‌گذاری» در راستای تحقق سیاست‌های کلان کشور را برعهده‌ دارد، و آن‌گونه که مورد نظر امام راحل بوده و همواره مورد تأکید رهبر انقلاب است، در «رأس امور» کشور قرار دارد. یقیناً هر اندازه که مجلس به مجلس تراز انقلاب اسلامی نزدیک‌تر باشد و هر آن‌قدر که نمایندگان مردم در مجلس، خود را به معیار‌ها و شاخص‌های نماینده‌ انقلابی نزدیک‌تر نمایند، تجلّی و ظهور در «رأس امور» بودن مجلس در وضعیت کشور، بارزتر و موثرتر نمود خواهد داشت و تحولات کشور، بیش از پیش به ‌سمت پیشرفت و عدالت سوق داده خواهد شد.

دکتر بابک نگاهداری، رئیس حوزه ریاست یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی با بیان این مطلب در یادداشتی می‌نویسد: «رهبر انقلاب در پیام خود به‌ مناسبت آغاز مجلس یازدهم، وظیفه‌ رسیدن به این جایگاه مهم را برعهده‌ آحاد نمایندگان دانستند و بیان داشتند؛ «آن‌که می‌تواند مجلس را در این جایگاه شایسته بنشاند، شما نمایندگان محترمید». ایشان در ادامه راه رسیدن به این جایگاه مهم و البته موانع و آفات محتمل را در پیش روی نمایندگان قرار می‌دهند و می‌فرمایند: «آنگاه که نمایندگان مجلس با شناخت درست از شرایط و اولویّت‌های کشور، و با کارشناسی، و با حضور فعّال و منظّم، و با پاک‌دستی و امانتداری، وظیفه‌ قانونگذاری و دیگر وظایف خود را انجام دهند، مجلس، نقطه‌ امید مردم و نقطه‌ اتّکای مجریان، و به معنی حقیقی، در رأس امور کشور خواهد بود و چنین مجلسی در رساندن کشور به هدف‌های والا، سهم بسزا خواهد داشت. آفت عمده، سرگرم شدن نماینده به حواشی زیان‌بار، یا وارد کردن انگیزه‌های ناسالم شخصی و جناحی، یا سهل‌انگاری در کار، یا دسته‌بندی‌های احیاناً ناسالم قومی و منطقه‌ای و قبیله‌ای و امثال آن است.»

او می‌افزاید: «در ادوار مختلف مجلس، هرگاه نمایندگان رهنمود‌های رهبر انقلاب را به ‌عنوان خطوط مشی اصلی در انجام وظایف نمایندگی، قانونگذاری و نظارت بر اجرای قانون، مدنظر و سرلوحه‌ کار قرار داده‌اند، کشور از برکات قوانین نافذ و اثرگذار و نظارت‌های دقیق و مصلحانه بهره‌مند گشته است و مجلس «در رأس امور» بودن خود را به ‌خوبی نشان داده است، امّا هرگاه نمایندگان به آفات مورد اشاره رهبری دچار گشته‌اند، گاهی خسارات جبران‌ناپذیری بر کشور وارده گشته است.»