استقبال گسترده از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران-بخش پایانی

لحظات خوش همنشینی با کتاب و رفع چالش‌های نشــر

کد خبر: ۲۶۵۲۸۷

تاریخ: ۲۹ ارديبهشت ۱۴۰۲ - ۲۲:۳۵

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در بازدید از سی و چهارمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، کتاب را موضوع مهمی خواندند و تأکید کردند: «فرهنگ سازی کشور همواره احتیاج به کتاب دارد و به‌رغم گسترش فضای مجازی، کتاب همچنان در جایگاه بسیار والای خود قرار دارد.»

ایشان تولید کارهای هنری و رسانه‌ای خوب را نیازمند کتاب و مطالعه دانستند و گفتند: «من همواره مردم و به‌خصوص جوانان را به خواندن کتاب توصیه می‌کنم؛ اما امروز تأکید ویژه‌ای بر لزوم کتاب‌خوانی و مطالعه برنامه‌سازان رسانه‌ای، فعالان در عرصه هنری و هنرهای نمایشی و اهالی مطبوعات دارم.»

رهبر انقلاب اسلامی با‌ اشاره به سهم بالای کتاب‌های کشور از تألیفات داخل، درخصوص موضوع ترجمه کتاب‌های تألیف داخل نیز خاطرنشان کردند: «ترجمه کتاب‌هایی که در داخل نوشته می‌شوند باید مورد توجه جدی قرار گیرد، البته باید برای ترجمه این کتاب‌ها از مترجمینی استفاده شود که تبحر کامل را داشته باشند.»

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در بخش دیگری از این مصاحبه، موضوع کتاب کودک و نوجوان را مورد تأکید قرار دادند و گفتند: «باید تا آنجا که امکان‌پذیر است در زمینه تولید کتاب‌های کودکان و نوجوانان متناسب با فرهنگ خودمان، تلاش شود تا از کتاب‌های بیگانه بی‌نیاز شویم.»

رهبر انقلاب اسلامی همچنین با‌ اشاره به علاقه خود و صرف وقت برای مطالعه کتاب‌های مختلف به‌ویژه کتاب‌های خاطرات مربوط به دوران دفاع مقدس و شهدای مدافع حرم خاطرنشان کردند: «این کتاب‌های خاطرات بسیار باارزش هستند و گونه‌ای جدید از تولید کتاب به شمار می‌روند که بانوان نویسنده در این زمینه بسیار فعال هستند و نوشته‌های خوبی دارند.»

کتاب سازی و عدم رعایت کپی‌رایت

نیک‌بخت نشر عضو هیئت‌مدیره انجمن ناشران کودک و نوجوان، نشر در ایران را سنتی ارزیابی کرده و می‌گوید: «برخی سیاست‌‌گذاری‌ها موجب شده تا ورود به این حرفه نشر، گاهی با عنوان کارآفرینی باشد، اما تعداد مجوز‌های صادر شده آن‌قدر افزایش پیدا می‌کند که فرد متقاضی مجوز، بدون اطلاعات حرفه‌ای وارد کار نشر می‌شود. این افراد وارد چرخه نشر می‌شوند، اما لطمات زیادی به صنعت نشر، خود و حرفه وارد می‌کنند.»

هاجر ابراهیمی، نویسنده و پژوهشگر عنوان می‌کند: «ناشران حرفه‌ای، محل درآمد و امرار معاش خود را از طریق نشر تأمین می‌کنند، ناشر حرفه‌ای باید به عرضه و تقاضا اهمیت دهد و پولی از خارج از صنعت نشر وارد چرخه نشر نکند. ناشر باید نقشه کسب‌وکار داشته باشد، بازار و رقبای خود را بشناسد و برای عناصر تولید برنامه‌ریزی کند؛ همچنین بتواند با حداقل میزان مصرف و چاپ، حداکثر فروش را داشته باشد.»

ابراهیمی در ادامه می‌افزاید: «ناشر حرفه‌ای باید در یک یا دو حوزه تخصص داشته باشد؛ همچنین در زمینه نشر خود اطلاعات به‌روز داشته باشد، نشر بر مبنای توانمندی مدیر آن نشر است و نه جواز آن. تعداد ناشرانی که مجوز دارند زیاد است، اما همه آنها حرفه‌ای نیستند. متأسفانه دانش کافی در بدنه نشر وجود ندارد و موجب می‌شود ناشران، غیرحرفه‌ای عمل کنند.»

وی با بیان اینکه ناشر باید نیروهایی استخدام کند که کاربلد باشند، می‌گوید: «افزایش بی‌شمار ناشران بدون فعالیت اقتصادی در نشر یکدیگر از مشکلات این حوزه محسوب می‌شود؛ این ناشران چند کتاب منتشر می‌کنند و مجوز را تمدید می‌کنند.

‏ناشر حرفه‌ای ابتکار دارد یعنی می‌داند قرار است مسیر نشر و اقتصاد به چه سمتی برود و طبق آن هدف خود را تعیین می‌کند. ناشران غیرحرفه‌ای، اول کتاب را چاپ می‌کنند و کتاب روی دست آنها می‌ماند و نمی‌دانند چگونه بفروشند؟»

این پژوهشگر می‌افزاید: «در نشر حرفه‌ای، کارها تخصصی است، اما یکی از مشکلاتی که وجود دارد ورود مؤلف به عرصه تولید است؛ بنابراین نویسنده‌ای که باید فکر خود را برای نوشتن متمرکز کند، درگیر مسائل تولید و مالی می‌شود؛ این یک ضرر عینی برای کشور است. در عرصه فرهنگی مؤلف بسیار کم و اکثر کتاب‌ها ترجمه است.

درگذشته نویسنده، کسی بود که سالیان سال می‌نوشت و تألیف می‌کرد، اما اکنون اکثر کتاب‌ها گردآوری و ترجمه است و اسم آن را تألیف می‌گذارند؛ این یکی از معضلات بزرگ نشر ما است. دولت باید کتاب‌های تألیفی ارزشمند را خریداری و حمایت کند.»

رضایی‌زاده که در حوزه نشر دفاع مقدس فعال است با‌ اشاره به موضوع کتاب سازی میان ناشران غیرحرفه‌ای می‌گوید:‌ «ناشران حرفه‌ای برای کتاب خود زحمت کشیده و استانداردهای تخصصی را اعمال و به بازار عرضه می‌کنند، مثل خیلی از کتاب‌های حوزه دفاع مقدس که در میان عامه مردم هم جای خود را باز کردند، اما کتاب‌ساز، آن را دستکاری می‌کند و با مترجم کذایی به بازار می‌دهد. این موضوع بسیار لطمه زننده است.»

وی ادامه می‌دهد: «محصول نهایی نشر و بازاریابی آن بسیار مهم است. یکی از مشکلات ما که رهبر معظم انقلاب هم بدان‌ اشاره کردند پایین بودن شمارگان کتاب است. ناشر باید سلیقه و ذائقه جامعه را تشخیص دهد، بتواند سلیقه سازی کند و در ایجاد سلایق مؤثر باشد. باید به خریدار اعتماد دهد؛ ناشر نباید کتاب پُرفروشی که معتبر نیست را چاپ کند، چاپ کتاب غیرحرفه‌ای موجب می‌شود نسبت به آن ناشر بی‌اعتماد شوند.»

وی با بیان اینکه تولید کتاب، کاری زمان‌بر است، بیان می‌کند: «کتابی که در عرض یک یا دو ماه بیرون می‌آید کتاب نیست، آن کتاب باید از نظر علمی تأیید شود و بعد وارد بازار شود.»

وی ادامه می‌دهد: «دولت باید برنامه توسعه‌ای و بلند‌مدت برای نشر حرفه‌ای داشته باشد و از عرضه کتاب‌ در حوزه شناخت فرهنگ انقلاب اسلامی به جامعه حمایت کند، همچنین در سیاست خود به کار ببرد. نشر الکترونیک یکی از اهرم‌های توسعه نشر حرفه‌ای است که دولت باید زیرساخت‌های آن را فراهم کند. برگزاری نمایشگاه ملی- استانی از اقدامات مناسب دولت است که اقدام بسیار خوبی است که کتاب‌های ناشران دیده شود و محصولات خود را بفروشند.»

این پژوهشگر در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «چیزی که در تحقیقات میدانی بالاترین رتبه را دارد رعایت کپی‌رایت با 29 درصد است و این موضوع اهمیت رعایت کپی‌رایت را می‌رساند که تبدیل به معضل ناشران شده است. اگر کپی‌رایت را رعایت کنیم، بسیاری از کتاب سازی‌‌ها حذف می‌شود.»

ناشران منتظر خبرهای خوش تأمین کاغذ

«تأمین کاغذ باکیفیت و ارزان‌قیمت» از مهم‌ترین دغدغه‌ها و مطالبات فعالان حوزه نشر است که رئیس‌جمهور با تشریح اقدامات دولت در این زمینه، اعلام می‌کند: «با توجه‌ به امکانات کشور و تدابیری که‌‌اندیشیده شده، ناشران به‌زودی خبرهای خوشی در این‌ خصوص خواهند شنید.»

سید ابراهیم رئیسی در گفت‌وگو با ناشران و فعالان حوزه کتاب با تأکید بر «پرهیز از غلبه ترجمه بر تألیف در حوزه نشر» به کارهای انجام شده توسط مؤلفان و ناشران حوزه کودک و نوجوان‌اشاره و بیان می‌کند: «همان‌طور که نسبت به تغذیه و سلامت جسمی کودکان و نوجوانان حساس هستیم، باید نسبت به‌سلامت فکری و ‌اندیشه آنها نیز با حساسیت ویژه برنامه‌ریزی کنیم.»

رئیس‌جمهور ادبیات کودک و نوجوان را یکی از قالب‌های مهم برای انتقال مفاهیم عالی دانسته و می‌افزاید: «کیفیت چاپ و نشر آثار هم به‌اندازه محتوا مهم است تا کتاب‌ها برای کودکان و نوجوانان جاذبه داشته باشد.»

تولید محتوای مناسب و به‌روز برای ارتقای فکری و فرهنگی کودکان و نوجوانان، بهره‌گیری از‌‌اندیشه و خلاقیت نوجوانان و جوانان در تألیف و نگارش کتاب، همکاری وزارتخانه‌های فرهنگ و ارشاد اسلامی و آموزش‌وپرورش با بخش خصوصی در انتشار کتاب‌های آموزنده برای کودک و نوجوان و توزیع مناسب و دسترسی آسان و ارزان مخاطبان و علاقه‌مندان به کتاب در اقصی‌نقاط کشور از دیگر تأکیدات رئیس‌جمهور در گفت‌وگو با ناشران و فعالان حوزه کتاب بود.

داستان طرح جلدهای نامتعارف

قدم‌ زدن در فضای نمایشگاه کتاب به‌مثابه قدم ‌زدن در بین ویترین اغذیه‌فروشی‌های روح است. یک منوی تمام‌ و کمال از عناوین و موضوعاتی که ممکن است طی ماه‌ها و فصل‌های گذشته در جست‌وجویش بوده‌ای و حالا این امید را داری که در این نمایشگاه سهل‌الوصول آنها را بیابی و خریداری کنی، پیش رویت قرار می‌گیرد.

طرح جلد کتاب همیشه محل هنرنمایی گرافیست‌های خوش‌ذوق و دقیق بوده است، اما به نظر می‌رسد از اواخر دهه‌ هشتاد نوآوری در طراحی جلد مسیری را آغاز کرد که نتیجه‌اش غیرقابل‌ پیش‌بینی بود.

گاهی پارچه، گاهی بند کفش و حتی چیزهای عجیب‌تر در طراحی جلد کتاب‌ها استفاده شدند که اغلب در کتب حوزه دفاع مقدس این ابتکارات دیده می‌شود.

یکی از مشکلات کتاب‌هایی که در طراحی‌شان از به‌اصطلاح اکسسوری استفاده شده این است که فقط مدت کوتاهی شکل  اولیه‌شان را حفظ می‌کنند و گاهی بلافاصله از ریخت می‌افتند.

از اقدامات مناسب دیگر درباره‌ کتاب این است که کتاب به گزینه‌ای ارزشمند برای هدیه‌ دادن تبدیل شود. اگر قرار است دوست ما هدیه را بر اساس قیمتش دوست داشته باشد، چرا برای او مثلاً گوشی هوشمند نخریم؟ اما این سؤال را کنار می‌گذاریم و از کسانی که چنین استدلالی دارند می‌پرسیم؛ یعنی کتاب به‌تنهایی با محتوایش برای هدیه‌ دادن کافی نیست و اول باید به یک کالای لوکس تبدیل بشود تا بعد بتوان آن را هدیه داد؟!

تنوع در عناوین کتاب‌ها و حضور کودکان و نوجوانان در این نمایشگاه بسیار چشم گیر است و تقریبا سلیقه‌ای نیست که از نمایشگاه بیرون رود و مدعی شود کتاب باب سلیقه او پیدا نشد است!

از همه مهم‌تر فروش بالای کتاب در نمایشگاه امسال است. بر اساس آمار منتشر شده خود مسئولان نمایشگاه

نیز نشان می‌دهد استقبال گرمی از نمایشگاه کتاب تهران صورت گرفته است، که این استقبال در دو بخش خرید حضوری و دیجیتالی است. یعنی از امتیازات نمایشگاه امسال خرید اینترنتی بود، به گونه‌ای که اگر هر فردی بنا به هر دلیلی نتوانست به نمایشگاه مراجعه کند، از طریق اینترنت کتاب مورد نیاز خود را خریداری و تهیه نماید.

بازدیدکنندگان نمایشگاه کتاب بیشتر رمان می‌خرند

محسن امیدوار مسئول یک انتشارات با‌ اشاره به اینکه بیشترین استقبال از طرف خریداران کتاب مربوط به کتاب‌‎های رمان است، می‌گوید: «کتاب‌های تاریخی انتشارات نیز که مربوط به زندگی‌نامه افراد معروف است، از فروش خوبی

برخوردارند.»

وی با ‌اشاره به اینکه به لحاظ رقمی میزان فروش کتاب افزایش‌یافته، اما به لحاظ تعدادی به‌خاطر گرانی کاغذ همان میزان فروش سنوات گذشته است، می‌افزاید: «به عقیده بنده اگر بن فیزیکی در اختیار بازدیدکنندگان قرار می‌گرفت، میزان فروش بیشتر هم می‌شد.»

امیدوار با ‌اشاره به اینکه به‌خاطر مجازی بودن بن خرید کتاب گاهی خریدار عنوان کتاب موردنظر خود را فراموش کرده و از خرید منصرف می‌شود، می‌افزاید:

«به همین خاطر هم میزان فروش حضوری و هم میزان فروش مجازی کمتر می‌شود.»

وی با بیان اینکه امسال به علت غرفه‌بندی حاکم در سالن مصلی میزان فروش غرفه‌ها با یکدیگر متفاوت است، اضافه می‌کند: «به علت اینکه ورودی سالن از یک‌ طرف است، به همین خاطر غرفه‌هایی که در ورودی قرار دارند، فروش

بیشتری دارند.»

امیدوار با ‌اشاره به اینکه در کل برگزاری نمایشگاه کتاب 1402 که رویداد فرهنگی بزرگی است، تأثیر بسزایی در ترویج فرهنگ مطالعه و عرضه جدیدترین محصولات انتشاراتی‌‎ها داشته است، صحبت‌هایش را پایان می‌دهد.