بررسی عملکرد مسئولان در مدیریت بازار - بخش نخست

مطالبه جدی مـردم نظارت بیشتر بر قیمت‌ کالاهای اساسی

کد خبر: ۲۶۴۳۵۲

تاریخ: ۱۵ ارديبهشت ۱۴۰۲ - ۲۳:۰۸

رضا الماسی
دولت در حدود 20 ماه گذشته همه تلاش خود را معطوف کنترل قیمت‌ها در بازار نموده است اما علی‌رغم همه این تلاش‌ها بعضاً در بخش‌هایی شاهد افزایش بی‌ضابطه قیمت‌ها بوده و هستیم که انتظار مردم از مسئولان دولتی در وهله اول، نظارت بر بازار به‌خصوص در بخش کالاهای اساسی است.
در گزارش پیش‌رو قصد داریم عملکرد دولت در بخش‌هایی از بازار که به طور مستقیم با معیشت مردم سر و کار دارند را بررسی کنیم و میزان رضایت‌مندی مردم از رعایت قیمت‌ها توسط فروشندگان را بسنجیم. با ما همراه باشید.
میزان عرضه و قیمت کالاهای اساسی در بازار
سال گذشته با حذف ارز ترجیحی 4200 تومانی، قیمت برخی کالاهای اساسی افزایش پیدا کرد و به تبع آن یارانه‌های نقدی مردم نیز پس از 12 سال از 45 هزار تومان به 300 و 400 هزار تومان رسید.
در همین راستا قیمت برخی کالاهای اساسی که یارانه آنها قطع شده و اصطلاحاً به انتهای زنجیره یعنی مردم اختصاص یافت، از سوی ستاد تنظیم بازار اعلام و مقرر شد دولت با نظارت ویژه اجازه سوءاستفاده به سودجویان را در این حوزه ندهد.
اما در طول یک سال گذشته، مردم گلایه‌هایی را از نبود نظارت در بازار اعلام می‌کردند که البته در مواردی با مداخله دولت به نتیجه می‌رسید و در مواردی هم تاثیری نداشت.
در کالاهای اساسی، 4 قلم شامل مرغ، تخم مرغ، لبنیات و روغن با افزایش قیمت همراه بود که این موضوع همراه با یک سقف قیمتی اعلام شد و عرضه این اقلام بالاتر از نرخ مصوب تخلف به شمار می‌رود. پس از فراز و فرودهای زیاد در طول یک سال گذشته اخیراً مسئولان اتحادیه مرغداران گوشتی کشور مدعی شده‌اند، با توجه به افزایش هزینه‌های تولید، قیمت مرغ زنده درب واحدهای مرغداری ۵۲ هزار تومان و قیمت گوشت مرغ برای مصرف‌کنندگان حداکثر ۷۳ هزار تعیین شده است.
عطاءالله حسن‌زاده، عضو هیئت مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی کشور درخصوص لزوم واگذاری اختیارات تولید و تنظیم بازار گوشت مرغ به اتحادیه‌ها، می‌گوید: «با این اقدام به طور حتم تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان شرایط بهتری را پشت سر خواهند گذاشت! در صورت واگذاری اختیارات تولید و تنظیم بازار به اتحادیه مرغداران، به طور قطع شاهد مدیریت بهینه بازار خواهیم بود.» این عضو هیئت مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی کشور درخصوص مباحث مطرح شده درباره قیمت گوشت مرغ، تصریح می‌کند: «دامنه قیمت جوجه یکروزه بین ۱۵ هزار و ۹۰۰ تا ۱۶ هزار و ۹۰۰ برای تحویل به مرغداران تعیین شده است.» این درحالی است که سال گذشته از سوی ستاد تنظیم بازار قیمت مصوب هر کیلوگرم گوشت مرغ درب واحدهای پرورشی ۴۵ هزار تومان و برای مصرف‌کنندگان ۶۳ هزار تومان تعیین شده بود و بدون هماهنگی با این ستاد (به خصوص در 4 قلم کالای اساسی) هیچ نهادی اجازه افزایش خودسرانه قیمت را نداشته و ندارد.
شهیاد آبنار، مدیرکل دفتر بازرگانی داخلی وزارت جهادکشاورزی در واکنش به ادعای اتحادیه مرغداران گوشتی کشور درباره توافق افزایش قیمت مرغ و تخم‌مرغ می‌گوید: «چنین موضوعی صحت ندارد و در صورتی که مرغداران هرگونه افزایش قیمتی داشته باشند به‌صورت تعزیراتی با آنها برخورد می‌شود.»
محمد جعفری؛ معاون بازرگانی داخلی شرکت پشتیبانی امور دام نیز در این باره می‌گوید: «به‌طور رسمی مصوبه‌ای برای افزایش قیمت مرغ و تخم‌مرغ وجود ندارد و وزارت جهاد کشاورزی موضوع افزایش قیمت مرغ و تخم‌مرغ را رد کرده است و قیمت‌ها همان قیمت‌های قبلی است و در صورتی که افزایش قیمت وجود داشته باشد به‌صورت رسمی اعلام می‌شود.»
همچنین قربانعلی رفیعی؛ مدیرکل دفتر بررسی قیمت سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان درباره اعلام تشکل‌های مرغداران درباره افزایش قیمت مرغ و تخم‌مرغ به تسنیم می‌گوید: «براساس قانون، وظیفه تنظیم بازار مرغ و تخم‌مرغ به وزارت جهاد کشاورزی سپرده شده است و آنها از آخرین جزئیات قیمت این محصولات باخبر هستند. وزارت جهاد کشاورزی تعاملاتی با تشکل‌های مرغداران درباره قیمت جدید مرغ و تخم‌مرغ داشته‌اند اما نتیجه نهایی به ما توسط هیچ دستگاهی منعکس نشده است.»
او درخصوص اینکه ستاد تنظیم بازار نرخ مصوب جدیدی درباره مرغ و تخم‌مرغ به سازمان حمایت اعلام کرده است، تصریح می‌کند: «این موضوع به‌طور رسمی و توسط ستاد تنظیم بازار نیز به ما منعکس نشده است.»
افزایش چراغ خاموش قیمت
در برخی کالاهای اساسی
رصد بازار کالاهای اساسی پس از ماه مبارک رمضان نشان می‌دهد در برخی کالاها قیمت‌های جدید در راه است و برخی اقلام افزایش ۵ تا ۱۰ هزار تومانی داشته‌اند. به عنوان مثال هر کیلو شکر به صورت کاملاً چراغ خاموش از ۲۳ هزار تومان به ۳۰ هزار تومان تغییر کرده است. تنوع محصولات لبنی در فروشگاه‌های زنجیره‌ای نسبت به پیش از سال کمتر شده است. قفسه‌ها خلوت‌تر هستند. به نظر می‌رسد محصولات جدید تولیدی امسال هنوز به بازار عرضه نشده‌اند.
سخنان زیادی در حوزه تغییر قیمتی مطرح است که تا هفته‌های آینده نهایی می‌شود. قیمت گندم، تخم مرغ، مرغ و.... بلاتکلیف بوده و همان‌طور که اشاره شد گاهی اخباری مبنی بر افزایش قیمت منتشر می‌شود اما در ادامه نهاد متولی آن را تکذیب می‌کند. این وضعیت از سردرگمی بازار حکایت دارد. وزارت جهاد کشاورزی از یک سو اگر قیمت‌ها را تغییر ندهد با احتمال ریزش حجم تولید مواجه است و از سوی دیگر سطح درآمد مردم و کوچک شدن سفره‌ها هر تغییری را با شوک مواجه می‌کند. در حالی صحبت از تغییر قیمت گندم پیش از شروع سال زراعی مطرح است که کشاورزان به افزایش قیمت دلار و نهاده‌های کشاورزی اشاره می‌کنند. آنها گلایه‌مند از وضعیت نرخ گندم بوده و نسبت به افزایش واردات با توقف کشت هشدار داده‌اند. در حالی که سرپرست وزارت جهاد کشاورزی از عدم تغییر قیمت مرغ می‌گوید و تاکید می‌شود قیمت مصوب هر کیلو مرغ ۶۳ هزار تومان است، این کالا در بازار بعضاً با قیمت بیش از ۸۸ هزار تومان به فروش می‌رسد.
مردم انتظار دارند با توجه به اینکه افزایش قیمت کالاهای اساسی در سال گذشته به‌دنبال حذف ارز ترجیحی و اعطای یارانه صورت گرفت، هرگونه افزایش قیمت اقلام اساسی باید با افزایش یارانه‌ها همراه باشد تا قدرت خرید مردم تضعیف نشده و ماجرای ثابت ماندن یارانه 45 هزار تومانی علی‌رغم افزایش نرخ‌ها در 12 سال تکرار نشود.
اوضاع آشفته بازار میوه و تره‌بار
علاوه ‌بر کالاهای اساسی مورد اشاره، در بازار میوه و تره‌بار هم شاهد افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها هستیم. افزایش قیمتی که از روزهای ابتدای سال آغاز شده، همچنان ادامه دارد و با وجود قول مسئولان  عقب‌نشینی در قیمت دیده نمی‌شود. با اینکه انتظار می‌رود با گرم شدن هوا و ورود برخی میوه‌های تابستانه به بازار شاهد افت قیمت باشیم، در این میان به گفته کارشناسان؛ دو عامل اصلی برای رشد قیمت‌ها وجود دارد که نخست عدم نظارت در گلوگاه‌ها و محل توزیع اصلی در میادین و دوم قیمت تمام شده میوه است و تا این دو موضوع حل نشود مشکل قیمت میوه هم برطرف نخواهد شد.
در میدان مرکزی میوه و تره بار تهران قیمت سیب تا کیلویی 55 هزار تومان،  کیوی تا 55 هزار تومان، گوجه سبز تا کیلویی 90 هزار تومان، ملون تا 22 هزار تومان و هندوانه تا 10 هزار تومان به فروش می‌رود. قیمت سیب زمینی تا 15 هزار تومان و گوجه فرنگی تا 17 هزار تومان فروخته می‌شود. در این بازار، میوه‌های خارجی با قیمت‌های سرسام‌آوری همچون آناناس کارتنی تا یک میلیون و 200 هزار تومان به فروش می‌رود.
همه اینها در حالی است که در کشور ما در ۶۸ محصول کشاورزی، جایگاه اول تا پانزدهم جهان را دارد و در تولید میوه در خاورمیانه و شمال آفریقا جایگاه نخست را داراست.
میوه‌فروشان، مشکل اصلی را در میدان مرکزی میوه و تره‌بار تهران می‌دانند و معتقدند که نظارتی بر قیمت‌ها وجود ندارد. میوه‌ها دست به دست می‌چرخد، حجره‌ها به هر قیمتی که دوست داشته باشند می‌فروشند و فاکتورهای بدون مهر تحویل خریداران می‌دهند که معلوم است برای فرار از رهگیری نظارت و بازرسی احتمالی است.
رهاشدگی بازار میوه و تره‌بار
از سوی سازمان‌های نظارتی
معاون نظارت و بازرسی استان تهران اخیراً از وضعیت بازار میوه و تره‌بار مرکزی شهر تهران بازدید کرده و با وجود تخلفات و نواقصی که مشاهده کرده  11 مورد را برای بهبود وضعیت عرضه و قیمت در این میدان ابلاغ کرده است.
فارس در این باره می‌نویسد: در قیمت‌های جدیدی که اتحادیه صنف بارفروشان برای بازه زمانی 11 تا 17 اردیبهشت منتشرکرده است برخی محصولات به صورت عرضه و تقاضایی عرضه می‌شود. در این فهرست مقابل موز اکوادور و موز هندی نوشته شده است به صورت عرضه و تقاضایی به فروش می‌رود.
اینها قانون‌های نانوشته است که میادین میوه و تره‌بار از طرف خودشان اعمال می‌کنند و مسیر را برای افزایش قیمت باز می‌کنند، قیمت موز در روزهای گذشته بیش از ‌اندازه در بازار افزایش یافته است و تا کیلویی 95 هزار تومان هم فروخته می‌شود. عرضه این محصول در بازار کم شده و به این دلیل مسئولان این میدان با چراغ سبز فروش به صورت «عرضه و تقاضا» مسیر را برای گرا ن‌فروشی هموارتر کرده‌اند. پیش از این نیز سبزی و صیفی در این میدان به صورت عرضه و تقاضا فروخته می‌شد و بهانه بارندگی‌های یک‌ماه پیش را می‌آوردند که  حمل محصول از زمین‌های کشاورزی به این میدان را سخت‌تر کرده است.
قیمت‌هایی که در این میدان وجود دارد برای عمده‌فروشی است و مغازه‌ها پس از خرید می‌توانند طبق مصوبه 35 درصد روی قیمت‌ها بکشند که گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد بعضاً ا ین افزایش قیمت‌ها تا 100 درصد هم می‌رسد. برخی بالا بودن هزینه‌های تولیدات کشاورزی را عاملی برای بالا بودن قیمت‌های میوه می‌دانند.
رضا افلاطونی، رئیس‌سازمان امور اراضی کشور می‌گوید:‌ «هزینه تولیدات کشاورزی در کشور به دلیل خرد بودن اراضی، بالاست و عاملی برای رشد قیمت‌ها شده است. قانون یکپارچه‌‌سازی اراضی که 18 سال است تصویب شده به تازگی قرار است اجرا شود که در صورت تکمیل این قانون می‌تواند در کاهش قیمت محصولات کشاورزی و مهار تورم موثر باشد.»
او می‌افزاید: «این قانون اواخر فروردین برای اجرا به استان‌ها ابلاغ شده و قرار است هر شهرستان یک طرح پایلوت اجرا کند.»
در مجموع مردم انتظار دارند اگر دولت در بازار ارز و سکه و خودرو و مسکن نیاز به زمان بیشتری برای ایجاد ثبات دارد در کالاهای اساسی سریع‌تر و با قاطعیت بیشتری عمل کند چراکه اولیات سفره مردم چیزی نیست که بتوان به راحتی از کنار آن عبور کرد و بی‌تفاوت بود.
انتظار مردم این است در محصولاتی مثل میوه و مرغ و لبنیات و سایر محصولات کشاورزی و دامپروری که کشورمان از بزرگ‌ترین تولیدکننده‌ها در این محصولات به شمار می‌رود مشکلات جدی نداشته باشیم و هر خانواده‌ای با هر سطح درآمدی بتواند مایحتاج اولیه خود را بدون دغدغه و درگیری ذهنی تهیه نماید.