رئیس‌ مرکز پژوهش‌های مجلس خبر داد

راه‌اندازی فاز نخست سامانه هوشمند تنقیح قوانین با بهره‌گیری از هوش‌مصنوعی

رئیس‌مرکز پژوهش‌های مجلس اظهار داشت: سامانه طراحی شده تنقیح قوانین و مقررات کشور با استفاده از هوش مصنوعی در سال 1402 تکمیل خواهد شد و امیدواریم تا این دستاورد بتواند در زمینه حکمرانی مشارکتی در قانون‌گذاری و افزایش سرعت و دقت در امر قوانین و مقررات و کدگذاری هوشمند در این زمینه موثر باشد.

کد خبر: ۲۶۴۱۸۹

تاریخ: ۱۲ ارديبهشت ۱۴۰۲ - ۲۲:۵۵

دکتر بابک نگاهداری، رئیس‌مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگویی به تشریح ابعاد سامانه هوشمند تنقیح قوانین و کاربردهای آن پرداخت.
وی ابتدا درخصوص اهمیت تنقیح قوانین در کشور، گفت: برمبنای تاکیدات مقام معظم رهبری درخصوص امنیت قضایی و سیاست‌های کلی ابلاغی درخصوص نظام قانونگذاری در سال 1398 و تاکید قانون تدوین و تنقیح قوانین و مقررات مصوب 1389، مرکز پژوهش‌های مجلس با آسیب‌شناسی و بررسی خبرگانی درخصوص نظام قانونگذاری کشور، از سال 1400 به دستور ریاست محترم مجلس یازدهم، پروژه هوشمند‌سازی تنقیح قوانین و مقررات را به صورت دانش‌بنیان و با رویکرد امکان‌سنجی و بایسته‌سنجی این مهم در دستور کار خود قرار داد.
رئیس‌مرکز پژوهش‌های مجلس درخصوص آغاز روند کار تنقیح قوانین در این مرکز، یادآور شد: مرکز پژوهش‌های مجلس در گام نخست ضمن بررسی و تحلیل تمامی مطالعات داخلی صورت گرفته و مطالعات خبرگانی در این خصوص که به صورت مجزا در قالب 4 جلد کتاب در حال انتشار است، هدف‌گذاری خود را بر ارائه الگوی نوینی در مسیر تنقیح قوانین و مقررات قرار داد.
وی درخصوص الگوی مرکز در امر تنقیح قوانین، خاطرنشان کرد: با توجه به تعداد زیاد و تراکم قوانین و مقررات در کشور، فصل نوین این مرکز در تنقیح قوانین، استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان دستیار یا جایگزین هوش انسانی  بوده است که این امر صرفه‌جویی قابل توجهی در نیروی انسانی و کارشناسی به همراه داشته است.
نگاهداری در تشریح مشکلات سامانه‌های مختلف قوانین کشور، گفت: در حال حاضر سامانه‌های مختلف کشور به صورت کاملا دستی فرآیند ورود اطلاعات و در نهایت تنقیح را طی می‌نمایند که در نتیجه باعث اتلاف بسیار زیاد نیروی انسانی و بروز نقص اطلاعاتی به علت حجم زیاد قوانین و مقررات شده است، همچنین مشکلات متعددی چون عدم بهره‌گیری از تکنیک‌های هوشمند در کلیه مراحل ورود اطلاعات و افزایش قابلیت‌ها، نبود رویه واحد در کدگذاری، عدم جامعیت موضوعات حقوقی، غیرتعاملی بودن با کاربران و مخاطبین، عدم شمول فرآیند تصویب طرح‌ها و لوایح، عدم شمول نسخ ضمنی و عدم شمول قوانین جامع، وجود دارد.
وی درخصوص روند انجام تنقیح قوانین با استفاده از هوش مصنوعی، عنوان کرد: این موضوع در طول سال 1401 توسط یک تیم پژوهشی متشکل از متخصصین حقوقی سامانه‌های قوانین و مقررات و هوش مصنوعی به نحوی برنامه‌ریزی شد که ضمن تدوین نظری و بومی الگوی هوش مصنوعی در نظام تنقیح و قوانین بتواند در قالب محصول آموزشی و پژوهشی به عنوان کتاب بایسته‌ها و لوازم استفاده از هوش مصنوعی در نظام تنقیح قوانین و مقررات را طراحی کند که این کتاب به زودی چاپ و در اختیار جامعه علمی کشور قرار خواهد گرفت.
رئیس‌مرکز پژوهش‌های مجلس ادامه داد: مرکز پژوهش‌های مجلس از سال 1401 افق اجرای الگوهای استخراج شده را در قالب سامانه هوشمند مدنظر قرار داده است و با ایجاد سامانه‌ای، تنقیح قوانین و مقررات را به صورت هوشمند طراحی کرده است.
وی با بیان اینکه الگوی استخراج شده در امر تنقیح قوانین و مقررات به صورت آزمایشی اجرا و خروجی‌های آن مورد ارزیابی قرار گرفته است، اظهار داشت: از جمله خروجی‌های مهم فاز نخست می‌توان به استخراج تمامی نسخه‌های صریح در قوانین، استخراج تمامی موارد با انقضای زمان، استخراج موارد نسخ ضمنی، 3 کد از عناوین قوانین جامع شامل کدهای ثبت، ‌تجارت و مبارزه با مفاسد با ضریب تطبیق استخراج شده با موارد دستی به‌صورت مناسب ‌اشاره کرد.
رئیس‌مرکز پژوهش‌های مجلس نخستین گام در تنقیح قوانین و مقررات را تدوین و جمع‌آوری آنها برشمرد و گفت: در فاز نخست این پروژه مبتنی بر بانک داده قوانین و مقررات مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی،  به صورت فایل متنی در پایگاه آزمایشی داده، ذخیره و جمع‌آوری شده است. این سیستم بر اساس پردازش متن و جست‌وجوی متون برنامه‌ریزی و طراحی شده است تا بتواند با بازیابی واژگان و تحلیل و ارتباط‌دهی آنها در ایجاد نمودار درختی آنها را انجام دهد.
نگاهداری همچنین ادامه داد: گام‌های بعدی هوشمند‌سازی سامانه تنقیح قوانین بخش‌هایی چون طراحی مدل کدگذاری هوشمند کلیه قوانین، ارائه مدل نسخ ضمنی برای همه کدها، طراحی سامانه جامع هوشمند و تعاملی قوانین، تطبیق هوشمند طرح‌ها و لوایح با قوانین و طراحی مدل تنظیم هوشمند قوانین جامع، شامل می‌شود.
رئیس‌مرکز پژوهش‌های مجلس با بیان اینکه فاز نخست تنقیح قوانین با 99 درصد نتیجه درست همراه بوده است، گفت: خروجی‌های فاز نخست پروژه هوشمند‌سازی تنقیح قوانین که در آن 1704 قانون بر اساس بانک قوانین مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ساختار‌بندی و کدگذاری شده است، نشان می‌دهد که 2801 مورد نسخ صریح کلی قوانین، 1625 مورد نسخ صریح جزیی قوانین، 76 مورد قوانین آزمایشی، 447 مورد قوانین موقت، 191 مورد قوانین مدت منقضی اعلامی در قوانین تنقیحی و 33 مورد قوانین تمدید شده هستند. همچنین آمار تنقیح ضمنی هوشمند نشان می‌دهد 90 مورد با اجرا منتفی، 3 مورد موضوع منتفی، 13 مورد نسخ ضمنی تفاسیر، 68 مورد نسخ ضمنی آیین‌نامه اجرایی، 70 مورد نسخ ضمنی قوانین فرعی با قاعده نسخ صریح قانون اصلی و 18 مورد نسخ ضمنی تایید شده سه کد آزمایشی، را نشان می‌دهد.
به گزارش فارس‌، رئیس‌ مرکز پژوهش‌های مجلس در پایان، خاطرنشان کرد: سامانه طراحی شده تنقیح قوانین و مقررات کشور با استفاده از هوش مصنوعی در سال 1402 تکمیل خواهد شد و امیدواریم تا این دستاورد بتواند در زمینه حکمرانی مشارکتی در قانونگذاری و افزایش سرعت و دقت در امر قوانین و مقررات و کدگذاری هوشمند در این زمینه موثر باشد.