راه‌های مهار آلرژی فصلی و درمان آن-بخش نخست

راندن بختک سرفه و عطسه با دوری از عوامل حساسیت‌زا

کد خبر: ۲۶۳۵۴۷

تاریخ: ۰۴ ارديبهشت ۱۴۰۲ - ۲۱:۴۲

گالیا توانگر
آلرژی، بیماری رایج به‌خصوص در فصل بهار است که در افراد ممکن است با شدت متفاوت بروز کند. معمولاً بیشتر آلرژی‌ها درمان قطعی ندارد، اما راهکارهایی وجود دارند که شدت این بیماری را کاهش می‌دهند. نشانه‌های آلرژی در افراد ممکن است متفاوت باشد: گرفتگی و احتقان بینی، عطسه، خارش بینی، ترشح از بینی، خارش گوش‌ها یا سقف دهان، التهاب چشم شامل قرمزی و اشک‌ریزی، التهاب‌های پوستی که نواحی از پوست خشک قرمز و خارش‌دار می‌شود، کهیر که ضایعات خارش‌دار پوست هستند، آسم و مشکل در تنفس به‌صورت کوتاه‌شدن نفس، سرفه و خس‌خس سینه و...
برای توضیح علت آلرژی باید بگوییم به طور معمول در کلیه مناطقی از بدن که با مواد خارجی در تماس است، سلول‌های ایمنی حضور دارند تا از ورود ویروس‌ها و میکروب‌ها جلوگیری کنند. گاهی اوقات بدن هنگام ورود مواد بی‌ضرر مثل گرده گل‌ها و یا بعضی خوراکی‌ها یا تماس با بعضی مواد با پوست، آنها را با مواد مضر اشتباه گرفته و نسبت به آنها حملات تهاجمی انجام می‌دهد که در این هنگام در بدن حالت‌هایی مثل عطسه آبریزش، خارش و قرمزی رخ می‌دهد که به آنها حالت‌های حساسیت یا آلرژی می‌گویند. این مواد یا غذاهایی که سبب واکنش بیش از حد بدن شده‌اند را علت آلرژی، مواد حساسیت‌زا و یا آلرژن می‌نامند که برای هرکس که به آلرژی مبتلا باشد، متفاوت است. بااین‌وجود نخستین علت آلرژی که چرا این واکنش‌ها در برخی افراد ایجاد شده و برخی دیگر این واکنش‌ها را ندارند، مشخص نیست.
آلرژی چگونه عمل می‌کند؟
زیبا خدرزاده یک شهروند درحالی‌که با عطسه‌های پیاپی از آلرژی فصلی رنج می‌برد، به گزارشگر کیهان می‌گوید: «صبح‌های بهاری با چندین عطسه پیاپی از خواب بیدار می‌شوم. گاهی تا سی عطسه پیایی دارم و بعد از عطسه‌ها سردرد سراغم می‌آید. کلی آزمایش‌های مختلف انجام دادم تا مشخص شود که بدنم به چه چیز واکنش نشان می‌دهد، به طور قطعی مشخص نشد، تنها گفتند: به ذرات گرد و غبار و گرده گل‌ها واکنش شدید دارم و حتی‌الامکان در محیط بیرون باید از ماسک استفاده کنم.»
از دکتر مهران نیک‌زاد متخصص ریه سؤال می‌کنم: «آلرژی چگونه عمل می‌کند؟» وی با توضیحی قابل‌درک برای عموم پاسخ می‌دهد: «هنگامی که فردی که دارای حساسیت است ماده حساسیت‌زا را استنشاق کرده و یا می‌خورد و یا از طریق پوست با آن تماس پیدا می‌کند، یک‌سری اتفاقات در بدن او رخ می‌دهد که به مجموعه آنها واکنش آلرژیک می‌گویند. ابتدا بدن شروع به تولید نوع خاصی از آنتی‌بادی می‌کند که به سلول‌های حساسیت‌زا می‌چسبند. آنتی‌بادی به‌نوعی از سلول‌های خونی به نام ماست‌سل متصل می‌شود. ماست‌سل‌ها در راه‌های هوایی، روده‌ها و جاهای دیگر وجود دارند. وجود این سلول‌های ماست‌سل در راه‌های هوایی و دستگاه گوارش این سلول‌ها را بیشتر در معرض مواد حساسیت‌زا قرار می‌دهد. آلرژن (حساسیت‌زا) به آنتی‌بادی که در ماست سل موجود است، وصل می‌شود و باعث می‌شود که این سلول‌ها انواعی از مواد شیمیایی را به درون خون آزاد کنند. یکی از این مواد هیستامین نام دارد، هیستامین باعث بسیاری از علائم آلرژیک در بدن است و به همین دلیل به داروهای ضد آلرژی، آنتی‌هیستامین هم می‌گویند.»
این متخصص ریه در ادامه می‌افزاید: «گاهی اوقات واکنش‌های آلرژی بسیار شدید می‌شود که به آنها حالت‌های آنافیلاکسی گفته می‌شود. در صورت بروز خارش، تنگی نفس، سرفه، آب‌ریزش و عطسه شدید یا گزگز کردن دست‌وپا و قرمزی شدید پوست بدن، لب، دست و صورت حتماً باید به پزشک مراجعه کرد.»
وی در تکمیل صحبت‌هایش تأکید دارد: «چنان‌که شخصی به یک ماده حساسیت داشته باشد، زمینه حساسیت به مواد دیگر در بدن او بیشتر است و شانس ابتلای او به دیگر حساسیت‌ها و حتی آسم و اگزما بیشتر است. گاهی آلرژی در بعضی افراد ژنتیکی است، یعنی ممکن است که پدر و مادر و اقوام نزدیک او به برخی مواد آلرژی داشته باشند که شانس ابتلای او را افزایش می‌دهد.»
تفاوت آلرژی و کرونا
در درمانگاهی واقع در شرق تهران کیپ تا کیپ بیمار در انتظار ویزیت نشسته که اغلب سرفه دارند. یکی از این بیماران به گزارشگر کیهان می‌گوید: «آبریزش بینی هم دارم و صدایم اصلاً در نمی‌آید. نگرانم که کرونا نباشد؟ برای همین خیلی زود به پزشک مراجعه کردم.»
خارش یکی از اصلی‌ترین و شاخص‌ترین علامت افتراق دهنده میان بیماری آلرژی تنفسی و بیماری کرونا است. در آلرژی فصلی و به‌طورکلی آلرژی‌های تنفسی اساساً خارش، بسیار زیاد است، درحالی‌که در بیماری کرونا خارش اصلاً وجود ندارد و یا بسیار‌اندک است.
تب در آلرژی وجود ندارد هر چند برخی از افراد احساس گرما می‌کنند، اما در حقیقت فاقد تب هستند. در بیماری کرونا تب یکی از علائم اصلی به شمار می‌آید.
بدن‌درد و کوفتگی عضلات یکی از علائم اصلی بیماری کرونا است درحالی‌که در آلرژی بعضی از افراد مبتلا، احساس رخوت و بی‌حالی دارند که با درد و کوفتگی بدن کاملاً متفاوت است.
پاسخ به آنتی‌هیستامین‌ها یکی از روش‌های متمایزکننده بیماری آلرژی با بیماری کرونا است. بدین صورت که افراد آلرژیک به‌خوبی به آنتی‌هیستامین‌ها پاسخ داده و به میزان قابل‌توجهی علائم آنها فروکش می‌کند. درحالی‌که بیمار مبتلا به کرونا به آنتی‌هیستامین پاسخ نداده و یا به میزان بسیار‌اندکی پاسخ می‌دهد.
توضیحات تصویری دکتر مرتضی فلاح‌پور فوق‌تخصص آسم و آلرژی درخصوص شباهت‌ها و تفاوت‌های آلرژی فصلی با بیماری کرونا این‌گونه ادامه پیدا می‌کند: «سابقه بالینی و پزشکی فرد نیز می‌تواند به افتراق بیماری آلرژی از بیماری کرونا کمک کند. به این صورت که فرد اظهار می‌کند در سال‌های پیش نیز در همین روزها علائم شاخص آلرژی تنفسی را داشته است. باید به‌خاطر داشت همه علائم ذکر شده برای آلرژی تنفسی و بیماری کرونا مطلق و همیشگی نیست و معمولاً تا حدودی نسبی هستند؛ بنابراین آنچه که بسیار مهم است داشتن آگاهی از شرایط و پرهیز از شتاب‌زدگی است.»
انواع آلرژی
گاهی اوقات افرادی که بدن حساسی دارند، نسبت به موادی که هیچ ضرری هم برای بدن ندارند واکنش نشان داده که به آن آلرژی می‌گویند. چنان‌که این آلرژی همواره در دوره‌ خاصی از سال اتفاق بیفتد و تکرار شود، به آن آلرژی فصلی می‌گویند. همچون دیگر آلرژی‌ها شامل خارش و آبریزش بینی، عطسه، سرفه و التهاب پوستی است. برای پیشگیری و کاهش حالت‌های آلرژی فصلی، بهتر است تمهیداتی را در نظر بگیرید. از نظر جلوگیری از ورود مواد آلرژی‌زا به بدن باید سعی کنید در فصل آلرژی درها و پنجره‌ها بسته باشد و از تهویه مناسب اتاق استفاده کنید و هنگام خروج از منزل و برخورد با عوامل آلرژی‌زا، از ماسک استفاده کنید. از مصرف دخانیات جلوگیری کرده و به طور مرتب بینی و گلوی خود را شست‌و‌شو دهید.
به تجربه ثابت شده که بعضی موادی که دارای آنتی‌هیستامین طبیعی هستند یا باعث تولید آنتی‌هیستامین در بدن می‌شوند در سبزی‌ها و میوه‌ها وجود دارند که بهتر است قبل از شروع فصل آلرژی از این سبزی‌ها و میوه‌ها بیشتر استفاده کنید؛ برای مثال هویج یا کرفس. سبزی‌هایی نیز هستند که خود موجب آلرژی می‌شوند که بهتر است از آنها کمتر مصرف کنید، مثل انواع فلفل، گوجه‌فرنگی و توت‌فرنگی. در مواردی که حملات آلرژیک در شخص شدید است، بهتر است قبل از شروع حملات از آنتی‌هیستامین‌های سبک استفاده کند.
محمد اقدمی متخصص آسم و آلرژی و ایمونولوژی آلرژی‌ها را به سه دسته آلرژی تنفسی، پوستی و غذایی تقسیم‌بندی کرده و برایمان توضیح می‌دهد: «اگر محل مورد آلرژی ریه و مجاری تنفسی باشد، راه‌های تنفسی یا همان نایژه‌ها دچار التهاب می‌شود؛ یعنی باریک‌تر شده و عبور هوا کمتر انجام می‌شود. این باعث شده شخص هنگام بروز آلرژی به‌سختی نفس کشیده و دچار سرفه و خس‌خس شود. این حالت معمولاً به اسم آلرژی تنفسی شناخته می‌شود که در کودکان و افراد مسن بیشتر است.
ازآنجاکه تنفس یکی از اعمال بسیار حیاتی است باید در مواجهه با آلرژی تنفسی یا همان آسم بسیار بادقت عمل کرد، حتماً زیر نظر پزشک باشید، از مواد آلرژی‌زا دوری کرده و همچنین ممکن است در شروع آلرژی یا هنگام بروز آلرژی، نیاز به گرفتن داروهای مختلف برای کنترل حملات آلرژی تنفسی یا همان آسم باشد.»
این متخصص ایمونولوژی در ادامه به تشریح آلرژی پوستی پرداخته و می‌گوید: «آلرژی پوستی که اغلب پزشکان به آن درماتیت نیز می‌گویند، با خارش، قرمزشدن و پوسته‌پوسته شدن پوست همراه است که این بسته به موادی که به آن حساسیت دارید، ممکن است شدت کم یا زیاد داشته باشد. گاهی اوقات آلرژی پوستی به حدی است که در سطح پوست برجستگی‌های دردناک ایجاد شده که به آن اصطلاحاً کهیر می‌گویند. حساسیت پوستی ممکن است به انواع پلاستیک‌های لاتکس و یا مواد شوینده عطرها و خوراکی‌های مختلف باشد؛ حتی بعضی از اشخاص به نور شدید آفتاب حساسیت دارند. برای برطرف‌کردن آلرژی پوستی یا هر نوع حساسیت دیگری، ابتدا باید ماده حساسیت‌زا را شناسایی و سپس از آن پرهیز کرد. همچنین می‌توان با تقویت پوست، از بروز آلرژی پوستی پیشگیری کرد مثل خوردن انواع ویتامین‌های B و ویتامین A می‌تواند در تقویت پوست کمک کند.»
و اما گروه سوم آلرژی‌ها، آلرژی غذایی است. دکتر اقدمی برایمان تبیین می‌کند: «برای درمان آلرژی ابتدا باید ماده‌ای را که به آن آلرژی دارید، شناسایی کنید؛ سپس بسته به نوع ماده مورد آلرژی از روش‌های مختلف برای دوری از آن مثل: بسته نگه‌داشتن در و پنجره، استفاده از ماسک، شست‌وشوی بینی و گلو و زیر نظر پزشک استفاده از بعضی داروهای آنتی‌هیستامین، استفاده کرد. البته روش‌های خانگی درمان آلرژی مثل استفاده از انواع مواد خوراکی مثل سوپ جو یا سوپ پیاز و انواع سبزی‌ها مثل کرفس و هویج، به شکل آب‌میوه یا به‌صورت پخته در سوپ‌ها نیز وجود دارند. استفاده از حریره‌بادام، استفاده از بخور انواع گیاهان ضدحساسیت مثل اسطوخودوس و بابونه که همگی آرام‌بخش دستگاه‌های تنفسی و آرام‌بخش اعصاب هستند نیز در جلوگیری از آلرژی و جلوگیری از استرس و اضطراب خیلی مهم است.»
مهار حساسیت فصلی بهاره
شست‌وشوی سینوس‌ها یکی از بهترین راه‌هایی است که می‌تواند از آبریزش بینی و افزایش حساسیت جلوگیری کند، زیرا گرده‌ گل‌ها را که وارد مجاری تنفسی شده است به‌راحتی می‌شوید و پاک می‌کند. استفاده از قطره‌های چشمی نیز می‌تواند مانع التهاب چشم شود.
خوردن دم‌کرده گیاهانی نظیر گزنه و بنفشه تا حد زیادی می‌تواند از شدت حساسیت و آلرژی شما بکاهد و خارش گلو و گوش را کاهش دهد. از مالش و خارش چشم‌ها به‌شدت خودداری کنید، چون این کار نه‌تنها کمکی به رفع التهاب چشم نمی‌کند؛ بلکه آن را تشدید می‌کند. برای جلوگیری از شدت خارش چشم‌ها از قطره اشک مصنوعی استفاده کنید یا چشم‌های خود را با آب سرد بشویید.
فلفل، پیاز، توت‌ها و جعفری همگی دارای کوئرستین هستند. این ماده طبیعی در بسیاری از میوه‌ها و سبزی‌ها وجود دارد. این ماده به کاهش واکنش‌های هیستامین کمک می‌کند. هیستامین‌ها بخشی از پاسخ طبیعی بدن به واکنش‌های آلرژیک هستند.
کیوی یکی از میوه‌های سرشار از ویتامین سی است. این ویتامین به کاهش هیستامین‌ها کمک می‌کند. شما می‌توانید ویتامین سی را از بسیاری از میوه‌ها و سبزی‌ها دریافت کنید. همچنین ویتامین سی در بسیاری از مرکبات وجود دارد.
آناناس دارای آنزیمی به نام بروملین است. این ماده به کاهش حساسیت در بیماری‌های آلرژیک مانند آسم کمک می‌کند.
ماهی‌ها همگی دارای اسیدهای چرب امگا 3 هستند که این ماده به کاهش تورم کمک می‌کند. سعی کنید در هفته دو بار ماهی مصرف کنید. طی تحقیقاتی که انجام‌گرفته است به این نتیجه رسیده‌اند که زنانی که مصرف ماهی بیشتری دارند کمتر به بیماری‌هایی مانند تب یونجه و رینیت آلرژیک مبتلا می‌شوند.
از دیگر مواد غذایی مفید برای کنترل واکنش‌های آلرژیک می‌توان به کفیر اشاره کرد. این ماده شامل پروبیوتیک است و بسیاری از مواد غذایی لبنی با این ماده غنی می‌شوند.
عسل طبیعی هم از دیگر مواد غذایی مناسب برای آلرژی است. درصورتی‌که در اول فصل‌های آلوده مقداری عسل مصرف شود، تا آخر فصل در مقابل مواد آلاینده ایمن می‌شوید.