نگاهی به فیلم «گِت: محاکمه ویویان اِمسالِم»

سقوط اسرائیل به روایت سینمای اسرائیل

کد خبر: ۲۶۳۱۱۳

تاریخ: ۲۷ فروردين ۱۴۰۲ - ۲۲:۲۱

فاطمه قاسم‌آبادی

در اسرائیل از همان ابتدا، نژادپرستی و سلسله مراتب ارزشی وجود داشته است. برای مثال یهودیان «اشکنازی» که خاستگاهشان به اروپا بر می‌گردد، همیشه جایگاه ویژه تری داشته‌اند. این تیره از یهودیان، تفکرات ضد دین دارند و یهودیان را بیشتر یک قوم می‌بینند تا پیرو مذهبی مشترک، آنها همیشه نگاه از بالا به پایین، به سایر یهودیان، از جمله یهودیان ارتدکس که مذهبی افراطی هستند، دارند.

البته در حال حاضر، بیشتر ساکنان اسرائیل کنونی را نه اشکنازی‌ها، که یهودیان ارتدکس تشکیل می‌دهند، به خاطر همین هم بین خواسته‌ها و دغدغه‌های این دو تیره، فاصله بسیار زیادی وجود دارد.

یک طرف خواهان زندگی مدرن و آمریکایی هستند و طرف دیگر حتی حق استفاده از موبایل هوشمند و ورود به فضای مجازی را هم به پیروانش نمی‌دهد!

این چنددستگی و درگیری‌های از این دست، باعث شده تا فیلم‌ها و سریال‌هایی که محصول یک دهه اخیر اسرائیل هستند، کاملا بازتاب چنین مشکلاتی باشند و در یک کلام، این شکاف دیگر قابل پنهان کردن نیست....

فیلم «گِت (یا همان طلاق) محاکمه ویویان اِمسالِم» به کارگردانی و بازی کارگردان زن اسرائیلی «رونیت القبص» و محصول سال 2014 است.

این فیلم در زمان خود به عنوان نماینده اسرائیل برای جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی زبان، در هشتاد و هفتمین دوره جوایز اسکار معرفی شد که نتوانست به عنوان نامزد نهایی انتخاب شود.

داستان یک زندگی آشفته

داستان فیلم «گت: محاکمه ویویان اِمسالم» در مورد زنی یهودی و مقیم اسرائیل به نام «ویویان» است که قصد دارد از همسرِ مذهبی و افراطی خود «اِلیشا» جدا شود ولی طبق قوانین یهودیان، این طلاق تنها با رضایت مرد ممکن است و تمام دلایل ویویان برای دادگاه بی‌معنی تلقی می‌شود، از این رو طلاق ویویان 7 سال طول می‌کشد.

ویویان که از خانواده‌ای مذهبی بوده است و در سن 15 سالگی با الیشا ازدواج کرده و به مدت 20 سال زندگی با مادر شوهرش را تحمل کرده است، حالا بعد از گذشت 30 سال و در 45 سالگی، دیگر نمی‌خواهد به عنوان همسرِ یک مرد مذهبی و بسته، با عقایدی دست و پا گیر، زندگی کند و به دنبال آزادی است.

قوانین مذهبی سخت

در فیلم گت... مخاطبین می‌بینند که یهودیان مذهبی و ارتدکس، تا چه‌اندازه قوانین سختگیرانه‌ای دارند و این نگاه افراطی باعث شده تا نسل جدیدشان از مذهب و مذهبیون به شدت متنفر باشند.

در جایی از فیلم، وکیل ویویان از الیشا می‌پرسد که چرا تا به‌حال برای تفریح همسرش را به جایی مانند کافه نبرده است و الیشا هم در جواب می‌گوید: آخر رفتن به کافه حرام است!

هر چه فیلم جلوتر می‌رود، این سختگیری‌ها دایره وسیع‌تری پیدا می‌کند. برای مثال در قسمت دیگری، وکیل ویویان می‌گوید که برای تنبیه همسر ویویان، به خاطر عدم حضور در دادگاه، قاضی‌ها نمی‌توانند گواهی نامه یا کارت‌های بانکی الیشا را باطل یا مسدود کنند، چرا که او اصلا از چنین امکاناتی استفاده نمی‌کند و اینها را ندارد!

وکیل در توضیح چرایی نداشتن گواهی نامه رانندگی می‌گوید الیشا چون می‌ترسیده همسرش مجبورش کند در روز تعطیل شنبه رانندگی کند و خانواده را برای گردش و تفریح بیرون ببرد، گواهی‌نامه نگرفته است!(از این دست خشک مذهب‌گری‌ها در بین یهودیان افراطی بسیار دیده شده است، کما اینکه در انجیل متی باب 12 آیه 10آمده است: روحانیون یهودی برای به دست آوردن بهانه برای دستگیری و مجازات حضرت عیسی‌(ع) وقتی او قصد شفای یک افلیج را داشت، از او پرسیدند: آیا شفا دادن در روز شنبه، از نظر دینی جایز است!؟!)  از طرف دیگردر فیلم نشان داده می‌شود که یک زن حتی در صورت نخواستن نفقه و بخشیدن تمام حق و حقوقش هم نمی‌تواند از همسرش طلاق بگیرد و طلاق ویویان، عملا 7 سال طول می‌کشد و همسرش بدون پرداخت هیچ بهائی، بعد از 30 سال زندگی به او لطف می‌کند و با ترحم از او جدا می‌شود. البته فیلم با شخصیت‌های جانبی زن‌اش هم نشان می‌دهد که نگاه یهودیان سنتی در اسرائیل، نسبت به زنان چقدر تحقیر‌آمیز است چنان‌که یکی از شاهدان ویویان در دادگاه عنوان می‌کند که به ویویان گفته است، تا جایی که می‌تواند طلاق نگیرد چرا که زن مطلقه در اسرائیل،‌ اندازه فضولات انسانی هم ارزش ندارد! بقیه شاهدان هم همین‌که ویویان با وجود تفکرات غیرمذهبی‌اش از شوهرش کتک نمی‌خورد را عجیب می‌دانند و این را لطف الیشا می‌دانند....

گوییم‌ها باید نابود شوند

در فیلم گت، گویی تکلیف سازنده با شخصیت زن یا همان ویویان، مشخص نیست... از یک طرف این زن قرار است بین یک جامعه بسته و مثلا مذهبی نقش یک زن سکولار و مدرن را ایفا کند که مستقل و در عین حال پایبند به اصولی است، از طرف دیگر شکل پوشش این زن در دادگاه با حضور خاخام‌ها کاملا متغایر با یک پوشش حداقل رسمی، در مکانی مثل دادگاه است.

ویویان اغلب دامنی کوتاه و بدون جوراب می‌پوشد و یقه لباسش هم بعضا بسیار باز است حتی در صحنه‌ای، این زن در دادگاه از روی کلافگی شروع به باز و بسته کردن و بازی با موهایش می‌کند و رفتاری دارد که برای چنین محیطی قابل قبول نیست. جالب است، در فیلم کارگردان که مدام بدی‌ها و اعصاب خردکن بودن همسر ویویان را زیر ذره بین می‌گذارد و قرار است مخاطبین را با این زن همراه کند، مدام نگاه مردان داستان را به روی پاهای برهنه این زن نشان می‌دهد و تصاویر بسته از این مسئله، مدام در فیلم تکرار می‌شود و مخاطبین را گیج می‌کند که در نهایت ویویان آن طور که ادعا می‌کند پاک است یا به قول مردان ماجرا، زنی معروف است!

این تناقض‌ها در فیلم باعث می‌شود مخاطبین احساس کنند کارگردان زن این فیلم، خودش هم نگاهش به این زن، نگاه سنتی و کلاسیک یهودیان است و نمی‌تواند جز جنسیتش، برای ویویان، هویت دیگری قائل شود و در نهایت هم در صحنه آخر که مقارن شده با رضایت الیشا برای طلاق ویویان، دوربین کارگردان روی قوزک پای بدون جوراب ویویان زوم می‌شود و در‌نمایی بسته، او را در مسیر رسیدن به آزادی مورد نظرش، در حد پاهایش، دنبال می‌کند!

زمانی صهیونیست‌ها طبق تفکراتِ کثیفشان، انواع فحشا را مناسب گوییم‌ها (غیر یهودیان) می‌دانستند و به خاطر همین هم انواع فسق و فجور را در بین مردم غیر یهودی دنیا، تبلیغ می‌کردند.

سال‌هاست که بزرگ‌ترین و معروف‌ترین کارخانه‌های مشروب ‌‌سازی و لوازم آرایش، متعلق به یهودیان است اما بیشتر یهودیان افراطی، هرگز نه لب به مشروب می‌زنند و نه به زنان شان اجازه استفاده از لوازم آرایش، آن هم در سطح مد امروزی را می‌دهند و این به عنوان یکی از مشخصه‌های مهم و بارز یهودیان، در دنیا شناخته می‌شود. حالا جالب است که نسل جدید در اسرائیل که نتوانسته‌اند به قول و آرمان‌های اجداد صهیونیست‌شان جامه عمل بپوشانند، تصمیم گرفته‌اند تا با آلوده شدن به انواع فسادها مثلا امروزی شوند و تنها قومیت را از یهودیت برای خود نگه دارند.

اصلاحاتی که خریدار ندارد!

فیلم گت...عملا روی یکی از مطالبات قشر مدرن زنان در اسرائیل دست گذاشته است. در طرح اصلاحات قضایی نتانیاهو، به غیر از تیترهای جنجالی‌اش مانند «کاهش قدرت دستگاه قضایی برای عزل نتانیاهو» و...‌بندی هم برای صدور راحت‌تر مجوز طلاق در اماکن عمومی وجود دارد ولی جالب است که بند‌هایی مانند این، برای مردم عام اسرائیل هیچ ارزشی ندارد و مطالبه اصلی آنها نیست!

در قسمتی از فیلم، ویویان که از سرگردانی در دادگاه، بعد از سال‌ها خسته شده است، با عصبانیت به خاخام‌ها می‌گوید: «اگر در آمریکا یک مرد دو جلسه برای طلاق حاضر نشود، طلاق به‌راحتی جاری می‌شود...خدا لعنتتان کند، برید به جهنم!... یک روز یک نفر این قدرت را از دستتان در می‌آورد بعد برایتان چه می‌ماند؟ مذهب؟ هیچ‌کس دیگر چنین چیزی را نمی‌خواهد...»

بعد از این سخنان، ویویان دادگاه و خاخام‌ها و شغلشان را با فضولات انسانی یکی می‌نامد و می‌رود...!

فیلم گت...با توجه به مطالبات خود، حتی در بین یهودیان هم موفقیتی کسب نکرد و این مطلب نشان می‌دهد که اصلاح‌طلبان اسرائیلی که با توهم زندگی آمریکایی برای مردم خودشان نسخه می‌پیچند، حتی در اسرائیل هم مورد توجه عام مردم نیستند چراکه هیچ درکی از دغدغه‌های واقعی مردم و نیازهای‌شان ندارند.... فیلم گت... از نظر ساختاری فیلمی ضعیف است و صحنه‌های پشت سر هم کشمکش‌ها و توهین‌های زوج داستان، عملا 115 دقیقه، سوهان روح مخاطب خود می‌شود.

یکی از نکات قابل توجه فیلم، این مطلب است که با وجود اینکه این زن و مرد، صاحب چهار فرزند هستند، هیچ اثری از این فرزندان در فیلم وجود ندارد و ویویان که مثلا بچه‌ها را با خود همراه کرده و برای زندگی پیش خود برده، در نهایت معلوم می‌شود که خبری از تصمیمات و وضعیت آنها ندارد و پسرشان پیش پدر مذهبی و افراطی‌اش از دغدغه‌های آینده‌اش می‌گوید....

درست است که با توجه به فیلم‌های ساخته یک کشور نمی‌شود در مورد واقعیت و اتفاقات آن کشور نظر داد، چرا که معمولا فیلمسازان، بخصوص کارگردانان فیلم‌های روشنفکرانه، از قشر هنرمندانی هستند که با بدنه مردم، هرگز رابطه عمیقی ندارند ولی با وجود همه اینها، دیدن شکاف بین بخش مثلا سنتی و مذهبی اسرائیل، با بخش مدرنش، سال‌هاست که در اغلب ساخته‌هایشان دیده می‌شود و روزبه‌روز هم این فاصله و دو دستگی بین‌شان بیشتر به نمایش گذاشته می‌شود.