مروری بر اولین‌های آموزش عالی در سالی که گذشت

کد خبر: ۲۶۲۵۰۶

تاریخ: ۱۶ فروردين ۱۴۰۲ - ۲۰:۱۲

نظام آموزش عالی در سالی که گذشت چندین طرح و ایده جدید را برای اولین بار پایه گذاری کرد که برخی از آنها واکنش‌های زیادی نیز به همراه داشت. یکی از رویکردهای مهم نظام آموزش عالی کشور طی یک‌سال گذشته با وجود فراز و فرودهای به نسبت فراوانی که با آن رو‌به‌رو بود، بستر‌سازی برای اقدامات خلاقانه و رویکردهای مبتکرانه بود به طوری که برخی از این اقدامات برای اولین بار در سال گذشته در نظام آموزش عالی کشور طراحی و برنامه‌ریزی شد. در این گزارش به مرور برخی از رویدادها می‌پردازیم:

طرح منش استادی

(مهارت‌های ناب استادی)

طرح آموزشِ «منش استادی و مهارت‌های شاگردپروری در دانشگاه‌ها» برای اعضای هیئت علمی تازه ‌استخدام شده یکی از طرح‌هایی بود که سال گذشته توسط وزیر علوم تحقیقات و فناوری طراحی شد، وزیر علوم از ابتدای فعالیت در وزارت علوم به امر تدریس به عنوان امری که نیازمند دانش و تخصص و هنر برقراری ارتباط با دانشجویان بود، اصرار داشت، بر همین اساس معاونت فرهنگی وزارت علوم «طرح منش استادی» را با همکاری معاونت آموزشی و مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی تدوین کرد تا برای اعضای هیئت علمی تازه‌جذب‌شده، اجرا شود.

حمایت از جذب رتبه‌های برتر در کنکور

معاونت آموزشی وزارت علوم با توجه به تاکید وزیر علوم مبنی بر شناخت و ارزش‌دهی به نخبگان علمی توافق‌نامه‌ای سه‌جانبه با معاونت علمی و فناوری و بنیاد ملی نخبگان برای حمایت از نفرات برتر کنکور، برگزیدگان المپیادهای جهانی و المپیادهای علمی دانشجویی تدوین کرد. بر اساس این توافق‌نامه نفرهای اول تا ۱۰۰ کشوری آزمون سراسری رشته‌های ریاضی، علوم تجربی و علوم انسانی و نفرات اول تا ۵۰ رتبه آزمون سراسری رشته‌های هنر و زبان‌های خارجی در رشته‌های اولویت دار این توافقنامه علوم پایه چون؛ آمار، فیزیک، ریاضی، زمین‌شناسی، زیست شناسی و شیمی و رشته‌های علوم انسانی شامل ایران شناسی، باستان شناسی، تاریخ، جامعه‌شناسی، جغرافیا، زبان عربی، ادبیات فارسی، علوم تربیتی، علوم قرآنی، حدیث و فلسفه و کشاورزی در دوران تحصیل و بعد از آن برای اشتغال حمایت می‌شوند تا به این شکل هدایت تحصیلی نخبگان به شکل بهتری صورت گیرد.

افزایش پایه‌های تشویقی اساتید

از جمله اقداماتی که سال گذشته برای اولین بار انجام شد، افزایش پایه‌های تشویقی اساتید به ۶۰ پایه بود، وزیر علوم پایه‌های تشویقی استادان دانشگاه‌ها در بخش‌های مختلف را به ۶۰ پایه افزایش داد و در این زمینه گفت: «بخش‌های عمده‌ای از پایه‌های تشویقی به تحقیقات نیازمحور و شاخص‌های فناورانه اختصاص یافته است.»

این پایه‌ها براساس فعالیت‌های شاخص آموزشی، فرهنگی و ترویج علم، بروندادها، پژوهش‌های شاخص بنیادی و همکاری‌های علمی بین‌المللی، بروندادها و پژوهش‌های شاخص کاربردی و توسعه‌ای، بروندادها و فعالیت‌های شاخص فناورانه و نوآورانه، مرجعیت علمی و مدیریت اجرایی و نشریه‌های علمی به اعضای هیئت علمی اعطا می‌شود.

تخصیص ۳ درصد بودجه دانشگاه‌ها

به فعالیت‌های فرهنگی

همچنین معاونت فرهنگی وزارت علوم برای اولین بار با موافقت وزیرعلوم ۳ درصد بودجه دانشگاه‌ها را به فعالیت‌های فرهنگی اختصاص داد. معاونت فرهنگی وزارت علوم معتقد بود، دانشگاه‌ها تنها یک واحد آموزشی و پژوهشی صرف نیستند و به عنوان محل زیست اجتماعی و فرهنگی شناخته شده و باید در آن به تقویت ارکان فرهنگی دانشگاه توجه ویژه داشت، بنابراین ۳ درصد بودجه دانشگاه‌ها به فعالیت‌های فرهنگی اختصاص داده شد و دانشگاه‌ها ملزم شدند این بودجه را فقط صرف فعالیت‌های فرهنگی کنند.

تدوین شیوه‌نامه

تشکیل مؤسسات دانشجوی بین‌الملل

شیوه‌نامه اجرایی آئین‌نامه «تشکیل مؤسسات دانشجوی بین‌الملل» برای اولین بار توسط سازمان امور دانشجویان برای سامان‌دهی جذب دانشجویان خارجی و افزایش ظرفیت آنها در مجموعه آموزش عالی کشور تدوین شد.

مؤسسات جذب دانشجویان بین‌الملل در واقع واسطه بین دانشجویان متقاضی خارج از کشور و دانشگاه‌های داخل هستند، بنابراین دانشگاه‌ها اگر بخواهند از طریق واسطه و این مؤسسات اقدام به جذب دانشجو کنند، باید حتماً از طریق مؤسسات مجوز دار عمل کنند.

طرح دستیار فناوری

همچنین معاونت فناوری و نوآوری وزارت علوم به منظور بهبود توانمندی دانشجویان، آموزش مهارت‌های مرتبط با کارآفرینی، کار تیمی، دانش تجاری و پیشگامی در عرصه فناوری و نوآوری برای دانشجویان، طرحی تحت عنوان «دستیار فناوری» با راهبری و هدایت دو نهاد دانشگاه و پارک علم و فناوری در هر استان برنامه‌ریزی کرد.

این طرح بر اساس هدایت هدفمند آموزه‌های دانشجویان در راستای استفاده کاربردی و کسب تجربه عملی جهت شکل‌گیری دانشگاه جامعه محور و کارآفرین و ایجاد انگیزه و حس امید در دانشجویان و با هدف تربیت نیروی متخصص، تنظیم و برنامه‌ریزی شده است.

طرح جذب دانشجویان استادمحور

طرح دیگری که سال گذشته توسط معاونت آموزشی وزارت علوم طراحی شده و برای اجرا به دانشگاه‌ها ابلاغ شد، طرح جذب دانشجویان استاد محور بود، این طرح ویژه دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری استعدادهای درخشان در تمام دانشگاه‌های کشور بوده و تمام اعضای هئیت‌علمی که به جذب استعدادهای درخشان تمایل‌دارند، می‌توانند از این طرح استفاده کنند.

در این طرح اساتید برای جذب استعدادهای درخشان محور قرار می‌گیرند. شرط اجرای استادمحوری این است که در مقطع دکتری یا کارشناسی‌ارشد رساله یا پایان‌نامه برمبنای نیازهای جامعه باشد. اگر طرح در سامانه ایده‌ها و نیازها «نان» ثبت نشده باشد اما استاد دانشگاه این نیاز را تشخیص دهد و طرح مدنظر در شورای پژوهشی دانشگاه تصویب شود، آن طرح می‌تواند در سامانه نان ثبت شود.

ارائه جایزه ملی به دانشگاه برتر

در جذب بین‌الملل

همچنین اداره کل امور دانشجویان بین‌المللی سازمان امور دانشجویان برای تشویق دانشگاه‌ها به منظور جذب بیشتر دانشجویان بین‌الملل، برای اولین بار جایزه ملی جذب و پذیرش دانشجویان بین‌المللی را تحت عنوان جایزه ثریا طراحی وبه دانشگاه‌های برتر در زمینه پذیرش دانشجویان خارجی ارائه داد.

ابلاغ شیوه نامه جدید انضباطی دانشجویی

همچنین «شیوه نامه اجرایی آئین نامه انضباطی دانشجویان» مصوب جلسه 358 شورای ‌عالی انقلاب فرهنگی برای اجرا به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و علوم، تحقیقات و فناوری ابلاغ شد. درمقدمه این شیوه نامه آمده است: کمیته انضباطی دانشجویان، به عنوان مرجع رسیدگی به تخلفات دانشجویان موظف است با تاکید بر موازین شرعی، اخلاقی، قانونی و حقوقی به این تخلفات رسیدگی کند. ضرورت دارد که این برخورد، توأم با حفظ آبرو و حیثیت اجتماعی دانشجو باشد؛ از اولین مراحل تذکر و ارشاد آغاز شده و زمینه اجتناب از تخلف و میل به اصلاح را در فرد خاطی و محیط ایجاد کند.

تدوین آئین نامه اجرایی

پژوهشگران مستقل

معاونت پژوهشی وزارت علوم سال گذشته از تدوین

«آئین‌نامه اجرایی پژوهشگران مستقل» با همکاری ۳ وزارتخانه خبرداد که این آئین نامه، شرایط همکاری پژوهشگران مستقل با دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی را فراهم می‌کند تا پژوهشگر مستقل به عنوان یک حرفه و شغل، به رسمیت شناخته شود. براساس این طرح وزارتخانه‌ها، دستگاه‌های اجرایی و دانشگاه‌ها می‌توانند با پژوهشگران مستقل قرارداد ببندند و از خدمات پژوهشی آنها استفاده کنند.

اجرای طرح «بیمه پژوهش»

طرح و ایده دیگری که معاونت پژوهشی وزارت علوم سال گذشته ارائه داد، طرح «بیمه پژوهش» بود. این طرح، به حمایت از پژوهشگران و رشد قراردادهای پژوهشی دانشگاهیان منجر می‌شود، میزان شکست در کارهای پژوهشی خیلی بالا نیست، بنابراین برای بیمه‌ها می‌تواند جذاب باشد. با توجه به اینکه بسیاری از طرح‌های پژوهشی با موفقیت انجام می‌شود، بیمه می‌تواند سهم خودش را بردارد؛ البته برخی طرح‌ها هم ریسک دارند که بیمه باید خسارت‌ها را جبران کند.

ایجاد ‌اندیشکده «بانوان و تحکیم خانواده»

در وزارت علوم

با توجه به اینکه نقش‌آفرینی زنان به عنوان مؤثرترین عامل تربیت و سلامت روانی، روحی و جسمی فرزند، همسر و جامعه باید مورد توجه و تاکید قرار گیرد و با توجه به اینکه زن ریشه و بنیان انسان است و اهمیت پرداختن به موضوع بانوان ریشه در اهمیت نهاد خانواده دارد، معاونت فناوری وزارت علوم «اندیشکده زنان و تحکیم خانواده» را برای اولین بار در سال گذشته راه‌اندازی کرد.

طراحی ۱۳ مدل بورس تحصیلی جدید

سال گذشته همچنین اداره کل بورس و اعزام دانشجویان سازمان امور دانشجویان از طراحی ۱۳ مدل بورس تحصیلی جدید خبر داد که با توجه به ضرورت مستعد دانشگاه‌ها و لزوم پاسخگویی به نیازهای صنعت و جامعه این سیزده مدل بورس طراحی شده است.

با توجه به اینکه بنگاه‌های خصوصی چون صنایع بزرگ و شرکت‌های دانش بنیان، نیازهای آتی خود در حوزه‌های تخصصی به دانشگاه اعلام و دانشجویان تحصیلات تکمیلی به طور کامل یا با مشارکت دولت بورسیه تحصیلی می‌شوند. این نوع بورس در مقطع کارشناسی با این ویژگی که حدود ۴۰ واحد اختیاری این دوره‌ها با نیاز صنعت مطابقت داشته باشد عملیاتی می‌شود.

بخشنامه جدید آزاد‌سازی مدرک تحصیلی

سازمان امور دانشجویان سال گذشته، بخشنامه جدید «آزاد‌سازی مدرک» را ابلاغ کرد، بر اساس این ابلاغیه دانشجویانی که قصد آزاد‌سازی مدرک تحصیلی خود را داشتند برای اولین بار باید از حدود ۶ میلیون تا حدود ۲۵ میلیون تومان برای هر ترم، هزینه بپردازند. این هزینه با توجه به مقطع تحصیلی متغیر است.

جذب نخبگان به عنوان عضو هیئت علمی

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری سال گذشته از تدوین شیوه‌نامه جذب نخبگان به عنوان عضو هیئت علمی با امضای وزرای علوم، تحقیقات و فناوری، آموزش و پرورش، بهداشت درمان و آموزش پزشکی، رئیس‌دانشگاه آزاد اسلامی و معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری خبرداد این طرح در دستور کار شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار دارد در این طرح بحث جذب دانش آموختگان دکتری به عنوان هیئت علمی پیگیری می‌شود.

جذب نخبگان در هیئت علمی دانشگاه‌ها، پیشتر به دلیل کمبود ظرفیت و استانداردهای بسیار بالایی که بنیاد ملی نخبگان برای معرفی نخبگان به دانشگاه‌ها لحاظ می‌کرد، بسیار سخت اجرایی می‌شد که بعد از تأکیدات مقام معظم رهبری در دیدار با نخبگان در زمینه تسهیل‌گری در جذب نخبگان در دانشگاه‌ها این روند تا‌اندازه زیادی تسهیل شد به طوری که با مساعدت وزیر علوم و شورای عالی انقلاب فرهنگی، سهمیه ۲۰ درصدی برای جذب نخبگان در دانشگاه‌ها در نظر

گرفته شد.

تدوین دستورالعمل دانشجویان سرآمد

وزیر علوم تحقیقات و فناوری سال گذشته همچنین از تدوین دستورالعمل «دانشجویان سرآمد» توسط سازمان اموردانشجویان خبرداد. براساس این دستورالعمل اگر دانشجویی اقدامی مؤثر در ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و بخش‌های مختلف داشت که منجر به ارتقا شد، باید در قبال آن به وی امتیازاتی ارائه شود مانند اینکه از سلف دانشگاه و خوابگاه دانشگاه‌ها بدون پرداخت هزینه استفاده کند و یا اینکه از استخر دانشگاه بدون هزینه استفاده کند و برای وی شرایطی فراهم کنیم تا استعداد دانشجویان شکوفا شود.

انتقال دانشجویان پزشکی خارج از کشور به ایران

به نقل از مهر؛ «آیین نامه اجرایی انتقال دانشجویان پزشکی خارج از کشور به ایران» تصویب شد، براساس این آئین نامه آزمون صلاحیت، ملاک انتقال دانشجویان خارج از کشور به ایران است، دانشجویان ایرانی خارج از کشور متقاضی انتقال به داخل که بعد از ۲۰۱۹ تحصیل خود را در خارج آغاز کرده‌اند باید در آزمون صلاحیت علمی شرکت کنند. پیش از این انتقال به دانشگاه‌های علوم پزشکی داخل کشور جهت ورودی‌های سال ۲۰۱۹ به بعد برای متقاضیان ادامه تحصیل در خارج از کشور ممنوع بود.