مأموریت‌های آموزش عالی برای برآوردن نیازمندی‌های ایران

کد خبر: ۲۶۰۱۶۴

تاریخ: ۲۶ بهمن ۱۴۰۱ - ۱۹:۴۶

وزارت علوم در راستای مسئله محوری و حل مسائل کلیدی کشور اقدامات و برنامه‌هایی را برای دانشگاه‌ها تعریف کرده که برخی از آنها یا در حال اجرایی شدن است و یا به زودی اجرایی می‌شود.

در سالیان اخیر با توجه به اعمال تحریم‌های ظالمانه و در راستای قطع وابستگی به خارج، نقش محوری دانشگاه‌ها برای «حل مسئله» و «گره گشایی در مقاطع بحرانی» پررنگ‌تر شده است و تأکیدات رهبری بر لزوم درگیر‌شدن دانشگاهیان با مسائل کشور، راهگشا بودن و توانایی حل مسئله بر این اهمیت اضافه کرده است. در یکی دو سال گذشته نهاد دانشگاه تلاش کرده با در دستور کار قرار دادن برخی اقدامات و ارتباط منسجم‌تر با صنعت و جامعه، از تک‌بعدی بودن و توجه صرف به دانش و برون‌دادهای علمی خارج شود و خود را به چرخه واقعی حل مسئله ملی متصل کند.

رویکرد وزارت علوم در دوره سیزدهم بر نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها در حل مشکلات منطقه شکل گرفته است؛ به طوری که در این رویکرد جدید به تمام دانشگاه‌ها مأموریت داده شده تا حداقل یک مشکل یا معضل منطقه خود را با کمک مسئولین استانی و شهرستانی شناسایی کرده و دانشگاه در جهت حل آن معضل و مشکل برنامه‌ریزی و گام بردارد. وزیر علوم تاکید دارد دانشگاه‌ها باید در مسیر کارآفرینی حرکت کنند و ارتباط صنعت با دانشگاه‌ها باید به صورت عملیاتی صورت گیرد و مؤسسات آموزش عالی براساس مأموریت‌های تخصصی خود اقدام کنند.

زلفی‌گل همچنین بر مسئله محور شدن پایان‌نامه‌ها نیز تاکید دارد.

در این گزارش اما به اقدامات و برنامه‌های وزارت علوم و دانشگاه آزاد برای تحقق مسئله‌گشایی و مسئله محوری دانشگاه‌ها اشاره شده است.

شاید بتوان یکی از مهم‌ترین اقدامات وزارت علوم در راستای حل مسئله عملیاتی شد را راه‌اندازی سامانه نظام ملی ایده و نیازها (نان) عنوان کرد؛ این سامانه در راستای ثبت و نمایه ‌‌سازی نیازهای مختلف کشور و در نتیجه سوق دادن بخش عمده‌ای از فعالیت‌های پژوهشی در جهت رفع نیازها و مشکلات جاری کشور عملیاتی شد. این نظام طرحی در جهت شفاف ‌‌سازی در عرصه پژوهش، فناوری و نوآوری و ساماندهی نیازها و ایده‌ها برای تمامی دستگاه‌ها و سازمان‌ها به شمار می‌رود.

«نان» در تلاش است حلقه مفقوده بین صنعت و دانشگاه را از بین ببرد و نحوه عملکردی آن به این صورت است که نیاز از سوی سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی، بنگاه‌های خصوصی و شرکت‌ها، شرکت‌های دانش بنیان و فناور پارک‌ها و مراکز رشد و... طی فرآیندی ثبت می‌شود و در مقابل ایده‌هایی در پاسخ به نیازهای مطرح شده، از سوی پژوهشگران، شرکت‌های دانش بنیان و یا در قالب طرح‌های پژوهشی از طرف مؤسسات علمی و فناوری مطرح خواهد شد و یک ارتباط دو سویه و منسجم میان تقاضاگر و ایده پرداز ایجاد خواهد شد.

وزارت علوم با راه‌اندازی این سامانه می‌خواهد از ایده‌پردازان، پژوهشگران، شرکت‌های دانش بنیان در زمینه تحقیقات و... حمایت کند و ضمن شناسایی پایان نامه‌ها و رساله‌های برتر، فناور، خلاقانه و کاربردی و حمایت مادی و معنوی از آنها، تحقیق و پژوهش در دانشگاه و پژوهشگاه‌ها به سمت نیازهای واقعی و روز کشور سوق یابند. استفاده بهینه از توان استعدادهای درخشان و نخبگان دانشگاهی و غیردانشگاهی در راستای حل نیازهای کشور از دیگر اهداف این نظام به شمار می‌رود.

یکی دیگر از طرح‌های مهمی که در راستای مسئله گشایی در سال‌های گذشته اجرایی شد، طرح «پایش» دانشگاه آزاد نام دارد؛ دانشگاه آزاد در راستای اجرایی کردن بندهای سند دانشگاه مبنی بر «ساماندهی نظام موضوعات پژوهش‌ها، پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها و فرآیند راهنمایی کارآمد جهت رفع نیازهای مادی و معنوی جامعه اسلامی با تأکید بر پیوستگی آموزش و پژوهش»، از سال ۹۸ طرحی تحت عنوان پایش آزاد را که خلاصه «پژوهش اثرگذار یکپارچه شبکه‌ای دانشگاه آزاد اسلامی» است، تدوین کرد. هدف این طرح تبدیل چالش‌های کلان کشور به زمینه‌های پژوهشی است که استاد و دانشجو بتوانند بر اساس آن موضوع پایان‌نامه و یا رساله خود را تعریف کنند.

رئیس‌دبیرخانه پایش آزاد دانشگاه آزاد اسلامی پیش از این گفته بود: اگر سازمانی علاقه مند به همکاری با دانشگاه باشد و در موضوع خاصی با مشکل رو به رو ست، می‌تواند بر پروپوزال‌هایی که توسط دانشجویان تهیه می‌شود، نظارت کند و حتی بعد از تأیید، حمایت‌هایی را انجام دهد. دانشگاه آزاد نیز روال اداری این فرآیند از جمله مراحل تأیید پروپوزال را چک می‌کند؛ از طرف دیگر یک سیستم موازی داریم که به طور مداوم در حال بررسی است که آیا برنامه علمی که در حال اجراست در راستای اهداف شرکت و یا آن ارگان خاص حرکت می‌کند یا خیر؟

طرح «فرصت مطالعاتی اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها» چند سالی است که با هدف جهت‌دهی به تحقیقات دانشگاهی، توسعه دانش‌ها و فناوری‌های کاربردی و مورد نیاز صنایع دستگاه‌های اجرایی و تشکل‌های بخش خصوصی اجرایی می‌شود و همچنان ادامه دارد.

در طی فرصت مطالعاتی، عضو هیئت علمی در واحد عملیاتی دولتی یا غیردولتی (شامل بخش‌های صنعتی، اجتماعی و فرهنگی، اقتصادی، خدماتی و کشاورزی) حضور می‌یابد و استادان می‌توانند مسائل صنعتی کشور را در وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی ببینند تا با توان علمی و پژوهشی کمک‌کننده نیازهای کشور باشند.

دوره فرصت مطالعاتی در جامعه و صنعت برای اعضای هیئت علمی در دوره پیمانی

۶ ماه تمام وقت یا ۱۲ ماه نیمه وقت و دوره رسمی آزمایشی ۳ ماه تمام وقت یا ۶ ماه نیمه وقت است؛ اعضای هیئت علمی دارای مرتبه علمی دانشیار و استادی نیز با گذراندن دوره‌های تمام وقت سه ماهه یا پاره وقت

۶ ماه از مزایای تشویقی فرصت‌ها بهره مند می‌شوند. همچنین عضو هیئت علمی در دوره فرصت مطالعاتی مجاز به اشتغال در سازمان دیگری نیست و باید هر ماه پیشرفت کار خود را معاونت پژوهشی دانشگاه گزارش دهد. بر اساس آمار در سال ۱۴۰۱، ۶۹۱ فرصت مطالعاتی هیئت علمی در جامعه و صنعت آغاز شده و در حال انجام است. این آمار در سال ۱۴۰۰، ۲۶۰ نفر بوده و در سال ۹۹، ۱۱۴ نفر بوده است‌.

با توجه به اینکه یکی از مهم‌ترین اهداف دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی و فناوری کشور رفع نیازها و چالش‌های اساسی کشور و کمک به تولید و رشد اقتصادی است، این انتظار وجود دارد که دانشگاهیان و مراکز علمی به این رسالت بیشتر توجه کنند. در همین راستا از یکی دو سال اخیر تاکنون در دانشگاه‌ها در استان‌های مختلف مزیت‌ها شناسایی شده‌اند و تاکنون در برخی استان‌ها این کار صورت گرفته و وزارت کشور، بنیاد ملی مستضعفان و نهادهای استانی در راستای اجرایی شدن این طرح کمک کرده‌اند. این طرح با پیگیری دفاتر ارتباط با صنعت دانشگاه‌ها در حال پیگیری و اجرایی شدن است. براساس آماری که مدیرکل دفتر ارتباط با صنعت و جامعه وزارت علوم به خبرنگار مهر ارائه کرده، بیش از ۳۰ طرح مزیت استانی از سوی دانشگاه‌ها به وزارت علوم اعلام شده و ۲۴ دانشگاه برای اجرایی شدن این طرح‌ها ورود کرده‌اند.

این ۲۴ دانشگاه با تکیه بر توانمندی‌ها و مزیت‌های استانی و توجه به توسعه و بهره‌وری از مزیت‌های خود اقداماتی از جمله فرصت مطالعاتی اعضای هیئت علمی در جامعه و صنعت، پایان نامه‌های مسئله محور، انعقاد قرارداد پروژه با بنیاد ملی نخبگان، گذراندن دوره‌های کارآموزی و کارورزی دانشجویان و برگزاری رویدادهایی کارآفرینی و حل مسئله مرتبط با هدف حل چالش‌های استانی، بهبود کسب و کارهای مرتبط، تشکیل شرکت‌های جدید و توسعه اشتغال و تقویت زنجیره ارزش به طرح‌های مزیت استانی ورود کرده‌اند.

یکی از مهم‌ترین شاخص‌های پایش قرارداد ارتباط با جامعه و صنعت، اقدامات دانشگاه‌ها در راستای انجام مسئولیت اجتماعی و مشارکت در بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی منطقه کشور در سال اخیر به شمار می‌رود. به طور مثال در سال ۱۴۰۱ دانشگاه علوم فنون دریایی خرمشهر در راستای انجام مسئولیت‌های اجتماعی و و مشارکت در بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی منطقه و کشور ۲ طرح بررسی، شناسایی و به کارگیری روش‌های نوین فلزات سنگین خاک‌های آلوده پالایشگاه آبادان طبق استانداردهای ملی و بین‌المللی و ارائه راهکارهای حقوقی جهت اصلاح اشکالات قوانین و مقررات رویه‌های قضائی و انتظامی در مواجهه با بزهکاری و بزه دیدگی کودکان در دستور کار خود قرار داد و راهکارهایی را ارائه داد.

همچنین دانشگاه صنعتی خاتم الانبیا بهبهان دو طرح تلاش در راستای توسعه کسب و کارهای دانش بنیان درصد شهرستان و توسعه فعالیت‌های مرتبط با نقش اجتماعی دانشگاه را پیگیری و دانشگاه صنعتی نیز اقدام به راه‌اندازی مرکز نوآوری علوم شناختی، مرکز نوآوری فناوری‌های نو و چند وجهی، مرکز نوآوری تحول دیجیتال و مرکز نوآوری هوش مصنوعی کرد.

معاون پژوهشی وزیر علوم یکی از چالش‌ها در وزارت علوم را پا نگرفتن نظام حل مسئله می‌داند. او با اشاره به وجود ۱۲۰ قطب علمی در کشور می‌گوید که این قطب‌ها مسئله حل‌کن نیستند. از همین رو نامبرده پیشنهاد داده است که برای ایجاد قطب‌های علمی و یا پردیس فناوری ابتدا برآوردی از میزان اعتبارات مالی آن صورت گیرد.

وی ادامه داد: همچنین پیشنهاد می‌شود برای ایجاد این قطب‌ها عامل مالی نیز به آن اضافه شود. در حال حاضر در همه استان‌های کشور صندوق پژوهش و فناوری ایجاد شده است و می‌توان از ظرفیت آنها در این حوزه استفاده کرد.

یکی دیگر از طرح‌هایی که در معاونت آموزشی وزارت علوم در راستای حل نیازهای جامعه دنبال می‌شود و به دانشگاه‌ها نیز ابلاغ شده، تعریف مأموریت‌های خاص و عام در هر دانشگاه در قالب طرح تحول بوده و قرار است وزارت علوم بر عملیاتی شدن این مأموریت‌ها نظارت کند.

در این طرح مأموریت عام یعنی یک دانشگاه بتواند نیاز جامعه اش را حل کند و مأموریت خاص یعنی دانشگاه فناوری راهبردی که آینده کشور را می‌سازد، مورد توجه قرار دهد. مأموریت خاص حاکمیتی است در حالی که مأموریت عام حاکمیتی نبوده و به دنبال حل نیاز جامعه است.

با توجه به این طرح به طور مثال رشته‌ها و گرایش‌هایی جدیدی در دانشگاه‌ها راه‌اندازی خواهد شد که جامعه محور بوده و به حل مشکلات بیانجامد.

در همین زمینه معاون آموزشی وزیر علوم، توضیحاتی را درباره این طرح بیان کرد. او گفت: یک برنامه تحول، شش ماهه و کوتاه مدت است و یک برنامه، یک‌ساله و میان مدت است و یک برنامه دیگر، دوساله و بلندمدت است. تاکنون برخی دانشگاه‌ها این طرح را تدوین و به اتمام رسانده‌اند و برخی دیگر همچنان در حال تنظیم آن

هستند.

به نقل از مهر؛ پر واضح است که با مسئله محوری و مأموریت گرایی در دانشگاه‌ها می‌توان به حل مسائل کلیدی کشور کمک کرده و در ادامه این مسیر دانشجویان، نخبگان و پژوهشگران در این زمینه هدایت، راهبری و حمایت کرد.

به دنبال اهمیت این موضوع دانشگاهیان خواستار این هستند که دولت و حکومت طرح‌ها و مسائل کلیدی را با آنها بیش از گذشته در میان بگذارند و یک اعتماد دو سویه شکل بگیرد هرچند اقداماتی طی سال‌های اخیر در راستای ارتباط منسجم میان دانشگاهیان و دولت شکل گرفته اما هنوز دانشگاه به جایگاهی که باید در زمینه حل مسئله برسد، دست نیافته است.