حقیقت کمال الانقطاع (پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۲۵۸۱۰۳

تاریخ: ۲۶ دی ۱۴۰۱ - ۲۰:۱۴

پرسش:

اینکه در دعا از خدای متعال می‌طلبیم که مقام کمال الانقطاع را به ما عطا فرماید، به چه معنا است و چگونه می‌توان به این مقام دست یافت؟

پاسخ:

نفی استقلال از غیرخدا

در جهان‌بینی توحیدی، هیچ موجودی در این عالم در بقا و حیات و تاثیرگذاری خود مستقل از خدای متعال نیست و عین ربط،‌وابستگی و نیازمندی و تعلق به خدای خالق هستی می‌باشد بنابراین زمانی که انسان برای جلب توجه دیگران و کسب محبوبیت در نزد آنان و یا به طمع خیری از سوی آنها یا از خوف صدمه و ضرری از جانب آنان، عمل خود را آمیخته به ریا می‌کند و از محور اخلاص و قصد قربت کنار می‌افتد، همه به خاطر آن است که در اعماق دل خود استقلالی برای آنها قائل است، و می‌پندارد که آنها مستقل از خدا، می‌توانند منشأ خیر و شری باشند، و لذا به فکر جلب توجه به آنها می‌‌افتد و یا قصد نزدیکی به آنان را می‌کند. حال آنکه اگر همه استقلال‌‌ها را از آن خدا بداند و برای کسی جز خدا استقلالی‌ قائل نشود، در این صورت چگونه می‌تواند جز خدا رو به سوی فرد دیگری کند و در اندیشه رضای کس دیگری باشد؟! بنابراین ریشه رو گردانی و غفلت و در نتیجه دوری از خدا در این عامل اصلی نهفته است که انسان به چنان ارتباط بین خود و خدا پی ‌نمی‌برد، و اگر هم در مقام لفظ و آن اذعان داشته باشد، هنوز به مرتبه باور و دریافت قبلی نرسیده و به مرحله کمال الانقطاع نائل نشده است.

مقام انقطاع الی‌الله

مقام انقطاع الی‌الله، در واقع یک مرتبه‌ای از ذکر الله است که در آن بنده از همه چیز و همه کس منقطع شده و به درگاه پروردگار خویش می‌پیوندد، و هیچ نوع علاقه و میلی که معارض با حب الهی و رضا و خشنودی او باشد، در وجود او باقی نمی‌ماند. امام علی(ع) چنین مقام انقطاع کاملی را از درگاه خدا مسئلت می‌کند: «الهی هب‌لی کمال الانقطاع الیک» خدایا، کمال انقطاع به سوی خودت را برایم عطا کن (مناجات شعبانیه، مفاتیح الجنان) و در قرآن کریم خداوند متعال خطاب به پیامبر اکرم(ص) دستور می‌دهد که: «واذکراسم ربک و تبتل الیه تبتیلا» نام پروردگارت را مدام یاد کن و به کلی از غیر منقطع شده رو به سوی او کن. (مزمل- 8) اهمیت ذکر دائم و حضور بی‌غیبت در پیشگاه خدا برای اولیای حق تا آنجا است که امام سجاد(ع) خطاب به پروردگار خویش عرض می‌کند: «واستغفرک من کل لذه بغیر ذکرک» از هر لذتی جز یاد تو، طلب آمرزش می‌کنم (مناجات الذاکرین، مفاتیح‌الجنان)

تامل در این سخن امام سجاد(ع) حقایق مهمی را معلوم می‌گرداند، از جمله اینکه برای چنین شخصیت‌های والامقام، هر لذتی که به ذائقه دل برسد و به دنبال آن میلی به سوی آن ایجاد شود، چون روی دل را، اگرچه اندک، از درگاه عظمت الهی منصرف گردانیده و معطوف و مشغول به غیر او می‌کند، احتیاج به جبران از راه استغفار و طلب آمرزش دارد و این یکی از رموز اصلی استغفارهایی است که از جانب شخصیت‌های آسمانی صورت می‌گرفته است. همچنین پیامبر اکرم(ص) در این رابطه می‌فرماید: «انی لاستغفرالله فی کل یوم سبعین مره» همانا من هر روز هفتاد بار، از درگاه خدا طلب آمرزش می‌کنم.(مستدرک‌الوسایل، ج 1، ص 387) از اینجا می‌توان دریافت که هرچه میل و گرایش به سوی لذات مادی و دنیوی در انسان بیشتر باشد(لذت‌طلبی) محرومیت از توجه قلبی به درگاه خدا بیشتر خواهد شد.

نماز شب راهکار تثبیت مقام کمال‌الانقطاع

برای تثبیت و تحکیم ذکر قلبی و مقام کمال‌الانقطاع در شخصیت‌های آسمانی، علاوه بر تکالیف و وظایفی که برعهده همگان است، تکالیف خاصی نیز از جانب خدای متعال برای آنها تعیین گردیده است تا در سایه مداومت بر این اعمال و تکالیف، در مراتب توجه و ذکر بالاتر رفته و روز به روز بر حضور قلب آنان افزوده گردد. از آن جمله است وجوب نماز شب بر پیامبر اکرم(ص) که بنابر نص آیات قرآن می‌بایست آن حضرت هر شب بخشی از وقت خود را صرف نماز و دعا و نیایش و تضرع و تذلل کند. نافله نماز شب به جهت امتیازات خاصی که دارد در تقویت حال توجه و حصول صفای نفس و نیل به مقام کمال‌الانقطاع نقش منحصر به فردی دارد. «ان ناشئه اللیل هی اشد وطأ و اقوم قیلا» نماز در دل شب، گامی ثابت و استوار، و صائب‌ترین و پایدارترین سخن است. (مزمل- 6)

آری نماز شب بیش از هر عمل دیگر در صفای نفس، انسان را ثابت‌قدم‌تر می‌سازد و بهتر از هر چیز دیگری، نفس آدمی را از اینکه به وسیله اشتغالات روز دچار کدورت شود، حفظ و نگهداری می‌کند.