اهمیت تأثیرگذاری مقام شامخ مادر و همسر در جامعه (بخش پایانی)

الگوی بی‌بدیل زهرای مرضیه(س) برای زنان امروز

کد خبر: ۲۵۷۷۶۸

تاریخ: ۲۱ دی ۱۴۰۱ - ۱۹:۲۵

گالیا توانگر

فردا زادروز تولد بزرگ بانوی اسلام، دختر مکرم پیامبراعظم(ص) و همسر وصی خدا و مادر حسنین علیها السلام حضرت فاطمه زهرا(س) است.

همان زهرای مرضیه‌ای که یک دختر نمونه و همسری وفادار و مادری گرانقدر و الگویی مثال زدنی و اسوه یک زن ایده آل واقعی بودند.

بر قبله‌گاه دستان زنی سجده می‌کنم که چشمه‌های باورم به تقدس راستینش ایمان آوردند. از روزی که بهشت فرش قدم‌هایش شد و نامش بر عرش کبریایی عالم هستی نقش بست و آن کسی نبود جز حضرت فاطمه زهرا سلام الله

علیها الگوی ناب و بی‌مانند برای زنان امروز.

فردی از حضرت رسول اکرم (ص) پرسید: «حق پدر بر عهده فرزند چیست؟» ایشان فرمودند: «تا زمانی که زنده است از او اطاعت بکند.» آن مرد پرسید: «حق مادر بر عهده فرزند چیست؟» پیامبر گرامی اسلام (ص) یک تعبیر تکان‌دهنده برای این مسئله به کار می‌برند: «هیهات، هیهات، بسیار بعید است کسی بتواند این حق را ادا کند. اگر به‌اندازه ریگ‌های بیابان و قطرات باران عمر کنی و تمام این مدت را در مقابلش بایستی (کنایه از اینکه آماده به خدمتش باشی)، این به‌اندازه یک روز که مادرت تو را در شکمش حمل می‌کرده، نیست.»

(نوری طبرسی، حسین، مستدرک‌الوسایل و مستنبط‌المسائل، قم: مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۸ ق، ج۱، ص203)

تبیین ابعاد زندگی حضرت فاطمه (س)

در محیط خانه و اجتماع برجسته‌ترین نقش مادر نقش تربیتی است. اهمیت این نقش از آنجا روشن می‌شود که کودک نخستین‌بار در آغوش مادر قرار می‌گیرد و آداب‌ورسوم اجتماعی را از او می‌آموزد.

مادر نخستین کسی است که کودک از او سرمشق می‌گیرد و نخستین منبع یادگیری وی است که به زندگی فردی و اجتماعی‌اش وارد می‌کند. مادر همه چیز کودک است؛ غذای او، عامل راحتی و آرامش او، نوازشگر و منبع عاطفه‌اش و.... مادر است که درس عفت و پاکی، درستکاری و امانت‌داری، وظیفه‌شناسی و فداکاری، دلسوزی و مهربانی، ایمان، شجاعت و... را به کودک خود می‌آموزد و هم اوست که پایه‌های سعادت یا شقاوت و بدبختی را در وجود فرزند خود قرار می‌دهد.

حجت‌الاسلام علی آقامحمدی یک‌ کارشناس مسائل دینی می‌گوید: «امروز چه بر سر جامعه اسلامی آمده است که با داشتن الگویی چون حضرت زهرا (س)، الگوهای دیگری برای دختران و زنانمان مطرح می‌شود؟ شخصیت والای حضرت زهرا (س) الگوی نابی برای امت اسلامی به شمار می‌آید که باید همه ابعاد زندگی ایشان را مورد توجه قرار داد.»

وی می‌افزاید: «رفتارهای حضرت زهرا(س) هنگامی‌ که جایگاه دختری را در خانه رسول‌الله (ص) داشتند، حاوی پیام و درس‌های مهمی بود و وقتی که به عقد امام علی‌(ع) درآمدند نیز همسری مهربان، باحیا و وفادار برای مولا و مادری دلسوز برای فرزندانشان بودند.»

آقامحمدی یادآور می‌شود: «در همه ابعاد زندگی حضرت زهرا (س) باید دقت و توجه داشت تا از این زندگی الگویی مهم برای جامعه مسلمین ارائه داد. این بانوی بزرگوار اسلام در شب ازدواجشان لباس عروسی خود را انفاق کرده و فرمودند: اگر خواهان انفاق هستید از آنچه که دوست دارید، انفاق کنید.»

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه خاطرنشان می‌کند: «بدون شک حضرت زهرا (س) یک الگوی ناب در زندگی شخصی و اجتماعی است.»

نقش مادران در دوران نوجوانی فرزندان

خیلی از اوقات وقتی فرزندان به سن نوجوانی می‌رسند، والدین آنها احساس می‌کنند که از آنها دور شده‌اند. بااین‌حال رفتار نوجوان‌ها تا حد زیادی به رابطه آنها با والدینشان بستگی دارد. در این زمان مسئولیت مادر در خانواده اهمیت بسیاری دارد. مادرها می‌توانند با نوجوانان خود ارتباط دوستانه‌ای داشته باشند؛ آنها را درک کنند و آنها را تشویق کنند تا درباره مشکلات خود صحبت کنند.

زهرا سادات محسنی یک مشاور کودک و نوجوان می‌گوید: «مادرها می‌توانند زمان مشخصی از هر روز را به صحبت‌کردن و وقت‌گذرانی با نوجوان خود اختصاص دهند. مثلاً یک پیاده‌روی دونفره و صحبت درباره فعالیت‌های روزانه تجربه مادر و فرزندی جالبی خواهد بود و به ایفای نقش مادر در خانواده کمک خواهد کرد. یک راه خوب برای مادران این است که با والدین دوستان فرزند خود آشنا شوند و از فعالیت‌های او باخبر باشند. ضمناً آنها باید درعین‌حال که کمی فرصت به نوجوان خود می‌دهند تا استقلال را تجربه کند، توانایی نه گفتن به فرزند خود را داشته باشند و بدون تعارف از او درباره ساعت‌های رفت‌وآمد و اینکه با چه کسانی وقت می‌گذراند؟ سؤال بپرسند.»

این مشاور در پایان صحبت‌هایش توصیه می‌کند: «حتی با رعایت موارد بالا، دوران نوجوانی فرزندان می‌تواند سخت و پرتلاطم باشد. اگر در روابط بین خود و فرزندتان دچار مشکل شدید بد نیست از یک مشاور کمک بگیرید.»

تعادل بین کار بیرون و کار خانه

امروز تعداد زنان شاغل بیشتر شده و بسیاری از آنها با چالش و استرس بسیاری روبه‌رو هستند. گاه در معرض قضاوت قرار گرفته و مادر بد دانسته می‌شوند. آیا واقعاً راهی وجود دارد که بتوان بین نقش مادری و داشتن شغل بیرون از خانه تعادل برقرار کرد؟

هیچ قانون صددرصدی وجود ندارد که بگوید تعادل بین کار و زندگی دقیقاً در چه نقطه‌ای برقرار می‌شود؟ شما مادرانی را خواهید دید که ساعات طولانی در محل کار می‌مانند، از طرفی مادرانی را خواهید دید که شغل خود را رها می‌کنند تا در خانه با بچه‌ها بمانند، زیرا اولویت آنها این است که 100 درصد وقت خود را به تربیت کودکان اختصاص دهند.

اشرف مرآتی یک برنامه‌ریز شغلی توضیح می‌دهد: «زنان شاغل برای ایجاد تعادل بین کار و زندگی شخصی به برنامه‌ریزی بسیار دقیقی احتیاج دارند. برای این کار تهیه یک فهرست از کارهایی که باید در هر روز انجام شود و اولویت‌بندی آنها کمک‌کننده خواهد بود. البته قطعاً مشارکت پدرها در فعالیت‌های مربوط به خانه از ضروریات زندگی مدرن است که هم به ارتباط بهتر بین پدرها و فرزندان کمک می‌کند و هم برای ایجاد تعادل بین وظایف مختلف مادر خانواده مفید خواهد بود.»

افزایش سهم مشاغل خانگی تا پایان دولت

آزیتا همتیان رئیس ‌دبیرخانه ستاد ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی با اشاره به رشد ۳۶۸ درصدی صدور مجوزهای مشاغل خانگی نسبت به سال گذشته، از افزایش سهم مشاغل خانگی در اقتصاد به ۲۰ درصد تا پایان دولت خبر داد. در حال حاضر اشتغال خانگی سهم بسزایی در تولید ناخالص داخلی بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته داشته و از ارزش‌افزوده بالایی برخوردار است.

شیوه اشتغال خانگی و زنجیره اتصال تولیدات خانگی در کشورهای توسعه‌یافته از درون خانه‌ها و در قالب انعقاد قرارداد کار میان واحدهای بزرگ و متوسط تولیدی جریان می‌یابد. درحالی‌که ۱۵ تا ۲۳ درصد اشتغال در کشورهای توسعه‌یافته متعلق به مشاغل خانگی است، این سهم در ایران بین ۳ تا ۴ درصد برآورد می‌شود. کارشناسان معتقدند با تغییر رویکرد به مشاغل خانگی می‌توان این سهم را در اقتصاد افزایش داد.

رئیس ‌دبیرخانه ستاد ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی از صدور آنی بیش از ۹۵ درصد درخواست‌های مجوز مشاغل خانگی خبر داده و می‌گوید: «باتوجه‌به مانع‌زدایی از صدور مجوزها، گام‌های بزرگی در این زمینه برداشته شده است که صدور آنی مجوزها و تسهیل‌گری و مانع‌زدایی در این زمینه از جمله این گام‌ها بوده است.»

وی با اشاره به سهم ۴ درصدی مشاغل خانگی در اقتصاد از افزایش این سهم به ۱۵ تا ۲۰ درصد تا پایان دولت خبر داده و می‌افزاید: «در ادوار گذشته این رشد کاهشی بوده و سهم حدود ۴ درصد را نشان می‌دهد که بسیار ناچیز است؛ اما تلاش داریم تا پایان چهار سال دولت سیزدهم این سهم به ۱۵ تا ۲۰ درصد برسد.»

رئیس‌دبیرخانه ستاد ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی درعین‌حال به رشد ۳۶۸ درصدی صدور مجوزهای مشاغل خانگی نسبت به سال گذشته اشاره کرده و می‌گوید: «چشم‌انداز توسعه مشاغل خانگی در دولت سیزدهم ترسیم شده و بیش از ۳۰ هزار شغل خانگی در هفت‌ماهه اول سال ۱۴۰۱ ایجاد شده است به‌نحوی‌که در زمینه ایجاد اشتغال خانگی، رشد ۳۹۱ درصدی را شاهد بوده‌ایم.»

در حال حاضر بیش از ۸۵ درصد متقاضیان مشاغل خانگی را زنان تشکیل می‌دهند و تلاش شده تا نگاه سنتی به مشاغل خانگی تغییر یابد، به همین منظور تعداد رشته‌های مشاغل خانگی به ۶۳۰ رشته افزایش‌یافته و رشته‌های تولید محتوا، بازاریابی و فروش و تجارت الکترونیک به آن افزوده شده است. همچنین دولت اعتبار ۳۰۰۰ میلیاردتومانی را به‌منظور توسعه و تقویت مشاغل خانگی در سال جاری اختصاص داده که در بین استان‌ها توزیع شده است.

نقش‌زن در اقتصاد خانوار و اصلاح الگوی مصرف

خانواده به‌عنوان واحد کوچکی از اجتماع در پیشرفت و توسعه فرهنگی جامعه نقش اول را دارد و حتی در توسعه و رشد اقتصادی جامعه نیز نقش اساسی ایفا می‌کند تا جایی که میزان، چگونگی و نوع حضور زن در عملکرد و چرخه‌های اقتصاد کشور تأثیرگذار است.

خانواده در مصرف تابع زن خانواده است و زنان در اقتصاد خانواده بسیار مؤثرتر از مردان عمل می‌کنند، تا آنجا که مقام معظم رهبری پیرامون حضور زنان در عرصه اقتصاد، چنین تأکیددارند که اقتصاد خانواده به معنای چگونگی سامان‌دهی مالیِ منابع خانه است؛ زنان بدون مناقشه در این سازمان‌دهی و مدیریت اقتصادی نقش کلیدی دارند و با مدیریت صحیح آنان، توازن بین تولید و مصرف فراهم می‌آید و با برنامه‌ریزی و اجرای صحیح آن، رشد و توسعه اقتصاد خانواده محقق می‌شود.

به‌راستی که نقش زنان به‌عنوان مدیران فرهنگ اقتصادی خانواده مهم و کلیدی است و نباید در مدیریت اقتصادی خانواده این نقش فراموش و یا کم‌رنگ دیده شود.

زنان در جامعه به‌عنوان دو عنصر مصرف‌کننده از یک‌سو و فرهنگ‌ساز از حیث تربیت و پرورش فرزندان خانوار می‌توانند در این عرصه وارد کار شوند؛ اما در این مسیر چه برنامه‌ریزی‌هایی لازم است و چه گام‌هایی برداشته‌ایم؟

در دیدار اخیر خانم‌ها با رهبر معظم انقلاب سخنان و سؤالات متعددی مطرح شد. به راستی باید پرسید آیا توانسته‌ایم با الگو‌سازی، مهارت‌های زندگی و آموزش‌های مناسب زنان را وارد عرصه نظم مالی و اقتصاد کنیم؟ یا زنان خانه‌دار را وارد عرصه مشاغل خانگی کنیم، مادران را در عرصه اصلاح الگوی مصرف و الگویی برای نسل‌های آینده، پای‌کار بیاوریم؟ نقش زنان را در اقتصاد خانواده معرفی و جایگاه آنها را در مدیریت و انضباط مالی مطرح ‌سازیم؟ و یک سؤال دیگر اینکه این روند در سال جهش تولید و در وضعیت اقتصادی پیش‌رو چه کمکی می‌کند؟

طیبی کارشناس مسائل اقتصادی می‌گوید: «زنان حتی اگر خانه‌دار هم باشند و درآمد اقتصادی نداشته باشند در مدیریت اقتصادی خانواده نقش مهمی دارند؛ چراکه این زنان هستند که مدیریت الگوی مصرف را در خانواده بر عهده‌دارند و مشکلات و نیازهای خانواده را می‌دانند، بدین ترتیب، نقش آنها در مدیریت اقتصادی خانواده بسیار پررنگ است.»

وی در ادامه می‌افزاید: «این زنان هستند که می‌توانند با شناسایی الگوی مصرف درست و نیازسنجی و هزینه‌بر مبنای اولویت‌ها، قناعت و سبک زندگی ایرانی اسلامی اقتصاد خانواده قدم‌های مهمی در زمینه انضباط اقتصادی و مدیریت اقتصادی خانوار بردارند. از سوی دیگر با مهارت‌افزایی زنان جامعه می‌توان یک جامعه مصرف‌گرا، آن‌هم از نوع محصولات برند و خارجی را به سمت مولد بودن و تولید محوری سوق داد. زنان خانه‌دار می‌توانند با قدم‌نهادن در مسیر اشتغال خانگی، به بهبود وضعیت اقتصادی خانواده خود کمک کنند. باید در هر استان، پتانسیل‌های هر منطقه شناسایی و برمبنای آن مشاغل خانگی توسعه یابد تا بتوان دستاوردهای مناسب آن را مشاهده کرد.»