راهکارهای درمان سوءظن (پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۲۵۷۲۵۰

تاریخ: ۱۴ دی ۱۴۰۱ - ۱۸:۱۸

پرسش:

سوءظن به عنوان یک بیماری و رذیله اخلاقی اجتماعی، چگونه و با چه راهکارهایی در انسان درمان می‌شود؟

پاسخ:

سوءظن نسبت به دیگران یکی از بدترین بیماری‌های و رذایل اخلاقی اجتماعی است که اگر افراد مبتلا به آن خود را معالجه و درمان نکنند، جامعه را به فساد و تباهی می‌کشد! در اینجا اهم راهکارهای درمان را مطرح می‌کنیم!

1- توجه به مفاسد سوء ظن

اولین راه درمان این رذیله اخلاقی این است که انسان مفاسد و آثار سلبی این بیماری را به خودش متذکر شود، و به این توجه کند که سوءظن منشأ مفاسد و گناهان زیادی در جامعه می‌شود که در آیه 12 سوره حجرات به دو مورد عیب‌جویی و غیبت اشاره می‌کند: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از بسیاری از ظن و گمان‌ها بپرهیزید که بعضی از آنها (سوء ظن) گناه است و تجسس (در عیوب دیگران) و غیبت یکدیگر را نکنید.»

2- توجه و کار نکردن به احتمال ذهنی بدون تحقیق

وقتی انسان متوجه آثار و مفاسد بدگمانی در جامعه شد، این موجب می‌شود که او روی واردات و خطورات ذهنی‌اش که به نحو احتمال می‌آید، بدون تحقیق کار نکند، ‌و همین‌طور بزرگش نکند. بنابراین از نظر فکری همین موجب می‌شود که نفسش مهار شود و شیطان را از خودش دور کند.

3- احترام به کسی که نسبت به او سوء ظن داریم

اگر انسان در رابطه با شخصی که نسبت به او سوء ظن دارد،‌ مقید شود که باز او را در ارتباط با اخوت اسلامی و انسانی‌اش احترام و اکرام کند،‌ و به قول علمای اخلاق حتی اکرام و احترامش را بیشتر هم بکند، این کار سبب می‌شود که احتمال اولیه سوء ظن پررنگ و تقویت نشود، و کم‌کم از ذهن او رخت بربندد و پاک شود.

4- تذکر دادن محترمانه در خفا

اگر انسان در ارتباط با برادر مؤمنش سوء ظن داشت، به گونه‌ای که عمل زشتی از او دید و یا سخن زشتی از او شنید و آن عمل موجب شد که در ذهنش نسبت به او بدگمانی پیدا شود، در اینجا اولین وظیفه اخلاقی او این است که در خفا و پنهانی به او تذکر بدهد، نه اینکه برود و پشت سرش غیبت کند. حال اگر رفت و پشت سرش شروع به غیبت کردن کرد،‌معلوم می‌شود کار خودش خراب‌تر از او است! باید در خفا به او تذکر بدهد که فلان عملی که انجام دادی زشت بود، یا آن حرفی که زده مشکل‌زا بوده تا او برایش توضیح دهد. هنگامی که برای تذکر دادن به او مراجعه می‌کند از اینکه بر عیبی از عیوب او مطلع شده و دارد به رخش می‌کشد خوشحال نباشد، بلکه وقتی عیبش را به او می‌گوید، در کمال ناراحتی باشد. حتی در کیفیت ادا کردن و اینکه چگونه با او برخورد کند باید به بهترین نحو ممکن باشد. اینها کشف می‌کند از اینکه چنین شخصی انسانی است که از نظر ملکات روحی ساخته شده و دارای فضایل انسانی است.

5- مصاحبت با انسان‌های خودساخته

مصاحبت و معاشرت با انسان‌های متعالی و خودساخته و مهذب، موجب کمرنگ شدن و تضعیف و محو بیماری‌ها و رذایل اخلاقی انسان می‌شود. بنابراین برای مقابله با بیماری و رذیله اخلاقی سوءظن، باید معاشرت و مجالست با افرادی که از نظر روحی بر پایه اخلاق اسلامی و انسانی ساخته شده‌اند را زیاد کند. امام زین‌العابدین(ع) می‌فرماید: «هلک من لیس له حکیم یرشده» هلاک شد کسی که حکیمی نداشت تا او را ارشاد کند. (بحارالانوار، ج 75، ص 159) فرق است بین حکیم و عالم، حکیم کسی است که به حقیقت رسیده باشد، و آن را چشیده و لمس کرده باشد و بعد دیگران را ارشاد کند. حکیم انسانی است ساخته شده، وارسته از رذایل اخلاقی،‌ وارسته به فضایل و کسی که از نظر ملکات زشت منزه باشد. مجالست و معاشرت با چنین حکیمی می‌تواند تمامی بیماری‌های روحی و رذایل اخلاقی را از انسان دور کند،‌ و فضایل اخلاقی الهی و انسانی را در انسان تقویت کند.