تحقق وعده دولت در استفاده صحیح از ظرفیـت‌هــای دیپلمــاســــی (بخش پایانی)

نتایج تغییر رویکرد سیاست خارجی دولت در معیشت مردم

کد خبر: ۲۴۶۸۲۲

تاریخ: ۱۱ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۹:۴۲

رضا الماسی

«در همه‌جا بایست در دیپلماسی موضع فعّال داشته باشیم. بایستی انسان به خصوص در مسائل شبیه مسائل منطقه، خیلی لازم است که با دقّت و هوشیاری و قدرت فعل، فعّال بودن و اثرگذار بودن، وارد میدان بشود.»

(رهبر انقلاب- 1395/6/3)

ارتقاء مناسبات سیاسی، اقتصادی و حتی فرهنگی ایران با کشورهای همسایه وعده آیت‌الله رئیسی در انتخابات سیزدهم ریاست جمهوری بود. وعده‌ای که نخستین گام اجرایی آن را می‌توان معرفی «حسین امیرعبداللهیان» به عنوان دیپلماتی که اشراف کامل به منطقه و کشورهای همسایه دارد و سال‌ها در وزارت خارجه مهره تاثیرگذاری بوده است؛ دانست.

امیرعبداللهیان در سابقه خود معاونت اداره اول و کل سیاسی خلیج‌فارس، عضویت در کمیته مذاکرات ایران، عراق و آمریکا در موضوع عراق، معاونت دستیاری ویژه وزیر امور خارجه و ریاست ستاد ویژه در امور عراق، سفیر ایران در بحرین، مدیرکلی خلیج‌فارس و خاورمیانه وزارت امور خارجه و معاون عربی و آفریقای وزارت امور خارجه را  در کارنامه کاری خود دارد که نشان از اشراف تجربی وی در این زمینه دارد.

نگاه استراتژیک به منطقه غرب آسیا

نتیجه نگاه استراتژیک به منطقه در دولت سیزدهم آغاز رفع سوءتفاهم‌های موجود در روابط ایران با کشورهای همسایه به ویژه حاشیه‌نشینان خلیج‌فارس بود. طی 10 ماه گذشته، جمهوری اسلامی ایران گفت‌وگوهای مثبتی را با عربستان سعودی انجام داده است که یکی از نتایج مثبت آن، تسهیل اعزام حجاج به مکه بود.

ایرنا در این باره می‌نویسد: نگاه مثبت ایران به منطقه در همان ماه‌های نخست آغاز به کار دولت سیزدهم سبب رفع سوءتفاهم دیگری با همسایه شمال غربی شد. چالش ایران با جمهوری آذربایجان که می‌توانست در سایه دخالت‌های رژیم صهیونیستی به بحران تبدیل شود؛ با هوشیاری وزارت خارجه رفع شد. این هوشیاری در برخورد با تحولات همسایه شرقی هم قابل تامل است. افغانستان پس از روی کار آمدن طالبان می‌توانست برای ایران چالش‌آفرین شود اما مدیریت رویدادها مانع از این اتفاق شد. استقبال گرم و خارج از عرف دیپلماتیک امیر قطر و سلطان عمان نشان می‌دهد، چرخش به سوی همسایگان از دید آنها هم مثبت و اعتمادآفرین بوده است.

سهم سفره‌های مردم در دیپلماسی اقتصادی

یکی از انتظاراتی که همواره از سوی مردم پیرامون ارزیابی عملکرد دولت در فعال ‌سازی دیپلماسی اقتصادی مطرح می‌شود این است که نتایج رفت و آمدهای سیاسی در کشور و قراردادهای امضاء شده آنها چه زمانی در سفره مردم و معیشت آنها پدیدار می‌شود.

آیت‌الله جنتی، رئیس ‌مجلس خبرگان در این باره می‌گوید: «باید نتایج برنامه‌ها و تلاش‌های مسئولان در سفره مردم دیده شود، مردم با ایمان و صبوری داریم که باید قدر این نعمت را بدانیم دانستن قدر این نعمت تلاش برای حل مشکلات مردم است. مردم انتظار دارند تاثیر اصلاحات اقتصادی در ماه‌های آینده در سفره‌شان دیده شود.»

او تاکید می‌کند: «راه‌حل اصلی مشکلات کشور، تکیه به توانمندی‌های داخلی و ظرفیت‌های درونی کشور است و باید در کنار پیگیری رفع تحریم‌های ظالمانه، مسئله خنثی ‌سازی

تحریم‌ها به عنوان دستور کار اصلی دولت دنبال شود.»

بنا  بر اعلام مسئولان؛ مهم‌ترین انگیزه دولت از تحولات در سیاست خارجی، ملموس ساختن این تغییرات در زندگی مردم است و بر همین اساس، تلاش دولت سیزدهم در سال گذشته منجر به رشد۲۳ درصـدی در وزن و ۴۳ درصـدی در حجم مبادلات تجاری با ایران شد و این رقم به بیـش از ۱۰۰ میلیون تـن و ۵۱ میلیارد دلار رسید.

۱۰۰ میلیون و ۱۳۱ هزار تن کالا به ارزش ۵۱ میلیارد و ۸۷۵ میلیون دلار در سـال ۱۴۰۰ بیـن ایـران و ۱۵ کشـور همسـایه تبـادل شـد کـه ۷۵ میلیـون و ۴۴۵ هـزار تن بـه ارزش ۲۶ میلیـارد و ۲۹ میلیون دلار سـهم صـادرات ایران به ایـن کشـورها و ۲۴ میلیـون و ۶۸۶ هـزار تن به ارزش ۲۵ میلیارد و ۸۴۶ میلیون دلار نیز سـهم واردات بوده اسـت. آزاد‌سازی منابع ارزی بلوکه شده در کشورهای مختلف را هم می‌توان در فهرست دستاوردهای دولت و در نتیجه همین سیاست خارجی دانست. نزدیـک بـه نیـم میلیـارد دلار از پول‌هـای ایـران که از ابتدای انقلاب توسـط انگلسـتان بلوکه شـده بود، سـال گذشـته آزاد شـد و براساس رایزنی‌های دولت پول بلوکه شده در عراق هم به تدریج آزاد خواهد شد.

دولت و متوازن‌سازی سیاست خارجی

دولت سیزدهم بیش از همه دولت‌های گذشته بر این مهم اعتقاد دارد که در سیاست خارجی اولویت اول و آخر، منافع ملی است و هرگونه ارتباطی با هر کشوری باید در محدوده این اصل ترسیم و انجام شود. در سایه چنین نگاهی و  فارغ از هجمه‌های اشاره شده، دولت تلاش کرده با دو قدرت جهانی، چین و روسیه به روابط و تعامل راهبردی دست یابد.

سند همکاری بلندمدت با چین و تفاهم‌نامه‌های امضا شده

با روسیه در راستای این استراتژی است، استراتژی که سبب شد پکن فارغ از تهدیدات واشنگتن، واردات نفت از ایران را افزایش دهد. یا روسیه بی‌توجه به هیاهوی غرب، در موضوعات مختلف کنار ایران بایستد.

دعوت از آیت‌الله رئیسی به منظور سخنرانی در جمع سران کشورهای گروه بریکس (متشکل از کشورهای روسیه، هند، برزیل، چین و آفریقای جنوبی) و اعلام حمایت این کشورها  از حل و فصل دیپلماتیک موضوع هسته‌ای ایران نشان از استقبال کشورهای مستقل و قدرت‌های آینده جهان از سیاست متوازن ‌سازی  روابط با جهان در دولت سیزدهم است.

رئیس‌جمهور در سخنرانی ویدئویی خود در این نشست، ایران را با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی، شریک پایداری برای بریکس و جهان توصیف کرده و می‌گوید: «موقعیت کم‌نظیر جغرافیای سیاسی و اقتصادی، می‌تواند ایران را به شریکی پایدار و قابل اتکاء جهت اتصال بریکس به گلوگاه‌های انرژی  و بازارهای بزرگ جهانی مبدل نماید.» واقعیتی که بسیاری از تحلیلگران غربی در پیش‌بینی آینده جهان بر آن اذعان دارند، قدرت یافتن بلوک شرق در آینده‌ای نه چندان دور است که به گفته کارشناسان، چرخش دولت سیزدهم به سمت این بلوک قدرت می‌تواند چشم‌انداز روشنی در مسیر تامین منافع کشور ترسیم کند.

سیدرضا صدرالحسینی، کارشناس مسائل بین‌الملل درخصوص عملکرد دستگاه سیاست خارجی دولت سیزدهم می‌نویسد: «سیاست خارجی متوازن و فعال دولت سیزدهم در حوزه‌های گوناگون امنیتی، اقتصادی، تجاری، سیاسی، بانکی و بندری به آرامی در حال جواب دادن است؛ این سیاست خارجی که با تاکید بر تعمیق و گسترش روابط با کشورهای مسلمان، همسایه، دوست و غیرمعاند به صورت متوازن و با تاکید بر محور اقتصاد اعلام شد، در طول قریب بر ۱۰ ماه گذشته با جدیت از جانب رئیس‌دولت و دستگاه سیاست خارجی دنبال شد و آخرین دستاورد آن پایان رؤیای ۲۲ ساله راه‌اندازی کریدور جهانی شمال- جنوب است.»

او ادامه می‌دهد: «فعالیت کریدورها و محورهای مهم کشور در سال‌های اخیر کاهش داشته و آمار مربوط به ترانزیت کشور، این موضوع را مشخص می‌کند. ترانزیت در سال ۹۹ به کمترین میزان یعنی 7 میلیون تن رسید که در مقایسه با بیشترین ترانزیت در سال‌های ابتدایی دهه گذشته که معادل ۱۳ میلیون تن بود، حدود ۶ میلیون تن کاهش را نشان می‌دهد.»

این کارشناس مسائل بین‌الملل می‌افزاید: «دولت سیزدهم در نظر دارد با جذب ۱۰ میلیون تن بار روسیه و ترانزیت آن تا پایان امسال، ترانزیت از کشور را به ۲۰ میلیون تن و درآمد آن را به ۲۰ میلیارد دلار برساند. کریدور دیگری که قرار است به‌زودی در ایران فعال و زیر بار ترافیک آزمایشی برود، کریدوری است که از قزاقستان – ترکمنستان- ایران به سمت ترکیه و اروپا می‌رود. این محور که شرقی- غربی است برای انتقال بار از چین به اروپا اهمیت زیادی دارد.» در روزهای اخیر، اقدامی مهم و راهبردی به صورت آزمایشی انجام شد که آن حمل بار از بندر سالینکا در بندر آستاراخان روسیه به بندری در هند به نام نهاوشوا است.

صدرالحسینی دراین باره اظهار می‌دارد: «این محموله‌ها در گذشته به صورت موردی و مقطعی شکل گرفته بود اما با تلاش‌های تیم کشتیرانی ایران موفق شد به صورت سراسری و البته پایلوت سازوکاری را ایجاد کند که کانتینرها از روسیه به هند یا آسیای دور فقط با یک بارنامه سراسری حمل شود که این مهم دقیقاً هدف و روح اصلی راهگذر شمال– جنوب خواهد بود.» او تصریح می‌کند: «کاهش هزینه‌های حمل شامل هزینه بنادر و گمرک، کاهش مدت زمان ماندگاری کانتینرها، سرعت در تحویل کالا، حذف خطر صاحبان کالا در حمل داخلی کانتینر

پر و خالی، سند حمل معتبر جهت مسائل حقوقی و جبران خسارت احتمالی، تسریع در عملیات بانکی و افزایش اعتبار تجاری از مزایای بارنامه سراسری است. این محموله آغاز رونق ترانزیت خارجی در مسیر کریدور شمال- جنوب تلقی می‌شود، به نظر می‌رسد با هدف‌گذاری انجام شده از طرف سه کشور یاد شده، در آینده نزدیک شاهد شکوفایی در حوزه ترانزیت کالا و درآمدزایی برای دولت‌های روسیه و ایران و هند خواهیم بود.» به گفته صدرالحسینی؛ این اقدامات علاوه‌بر درآمدزایی ارزی، ایران را به عنوان مرکز ترانزیت منطقه مطرح می‌کند که علاوه‌بر افزایش قدرت اقتصادی در افزایش توان دیپلماتیک کشور نیز تأثیرگذار است.

آسیا؛ پدیده نوظهور قرن جاری

امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان در یک برنامه تلویزیونی با اشاره به سفر‌های رئیس‌جمهور در حدود ۱۱ ماه گذشته به کشور‌های همسایه، درباره تغییر رویکرد وزارت خارجه در دولت سیزدهم اظهار می‌دارد: «آسیا به عنوان پدیده نوظهور قرن جاری، دارای ظرفیت‌های فراوانی است که بخشی از آن شامل همسایگان می‌شود. ما سعی کرده‌ایم بخش‌های خاموش دیپلماسی همسایگی را فعال کنیم. در حوزه همسایگان شمالی ما و برخی از کشور‌هایی مثل ترکمنستان، آذربایجان و قزاقستان، این‌ها هر کدام ظرفیت‌های بسیار مهمی دارند.»

وزیر امور خارجه کشورمان می‌افزاید: «سفر آقای رئیسی به تاجیکستان، ترکمنستان و روسیه در این حوزه از همسایگان ما و پس از آن در حوزه همسایگان حاشیه جنوبی خلیج‌فارس، قطر و عمان، همچنین سفر‌هایی که بنده و برخی از وزرا به دیگر کشور‌های همسایگان ما در حوزه‌های شرقی و غربی کشور داشتند با دستاورد‌هایی برای ما همراه بود.» او می‌گوید: «ما در شروع به کار دولت جدید در حضور نمایندگان مجلس شورای اسلامی و افکار عمومی اعلام کردیم که حداقل ۰۴ درصد از سهم فعالیت دستگاه سیاست خارجی در دولت سیزدهم به دیپلماسی اقتصادی تعلق می‌گیرد. این رویکرد کمک کرد که حجم تبادل تجاری ما با همسایگان افزایش بالایی داشته باشد. ما در بعضی از حوزه‌ها در کمترین حالت ۶۳ درصد افزایش حجم تبادل تجاری و در بیشترین حالت ۰۷۵  درصد افزایش حجم تبادل تجاری را داشتیم.»