ضرورت تکریم بازنشستگان و خانواده در آموزه‌های اسلامی-بخش نخست

بازنشستگان، آیینه تمام‌نمای تجربه و تعهد پیش‌روی نسل جوان

کد خبر: ۲۴۶۴۹۸

تاریخ: ۰۷ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۸:۵۲

گالیاتوانگر

امام رضا‌(ع) در مورد جایگاه و مقام کسانی که در دنیا به تکریم خانواده، خوش‌رفتاری و نیکوکاری در قبال آنها می‌پردازند، می‌فرمایند: «نزدیک‌ترین شما به من از نظر مقام در روز قیامت، کسی است که در مورد خانواده خود خوش‌رفتار باشد.» و در روایت دیگری می‌فرمایند: «بهترین مردم از نظر ایمان کسی است که درباره خانواده خود نیکوکارتر باشد.»

از نظر امام رضا‌(ع) کسی که خویشتن را وقف محبت به خانواده می‌کند در قیامت، در بالاترین درجات ایمان قرار می‌گیرد. یعنی در مقامی که حضرت رضا‌(ع) که والاترین مؤمنین در عالم   هستند، با ایشان همنشین می‌شوند. در سیره ایشان خوش‌رفتاری با خانواده، عدم سخت‌گیری‌های بی‌مورد، تربیت صحیح فرزندان، تهیه غذای حلال و نیز ایجاد رفاه نسبی و در حد توان را  می‌توان از مصادیق تکریم به خانواده برشمرد.

ایام «تکریم خانواده و تکریم بازنشستگان» مصادف است با ۲۵ ذی‌الحجه که در این روز آیه «هل اتی» در سوره مبارکه «دهر» (الانسان) در شأن امام علی‌(ع)، حضرت زهرا (س) و امام حسن و امام حسین‌(ع) نازل شد و نمادی از توجه به خانواده و استحکام پایه‌های آن در آموزه‌های دینی مسلمانان است. از سال ۱۳۸۶، این روز توسط شورای‌عالی فرهنگ عمومی، به‌عنوان یک مناسبت رسمی در تقویم کشور قرار گرفت تا جایگاه ارزشمند نهاد خانواده و نیز اهمیت تکریم بازنشستگان و مو سپیدان و پیش‌کسوتان، بیش‌ازپیش موردتوجه قرار گیرد و پاس داشته شود. البته با ارزش‌گذاری بالایی که دین مبین اسلام برای جایگاه بزرگان در خانواده قائل است، تمامی ایام سال روز تکریم بازنشستگان و خانواده است.

بازنشستگان نمادهای ارزشمند تجربه و دانایی

رسول مکرم اسلام (ص) می‌فرمایند: «به پیران و بزرگان خود احترام کنید و بر کوچک‌ترین خود رحمت و عنایت داشته باشید.»

‍ پیرمردی به محضر رسول اکرم (ص) شرفیاب شد، کسانی که در حضور آن حضرت نشسته بودند، در احترام به آن مرد، کوتاهی نمودند و در جا دادن به او کندی و مسامحه کردند. پیغمبر اکرم (ص) از این رفتار بی‌ادبانه، ناراحت شد و به آنها فرمود: «لَیْسَ منّا مَنْ لَم ْیرْحَم صَغیرِنا و لَم ْیوَقِّرْ کبیرنا». (نهج الفصاحه حدیث 1072) کسی که به خردسالان ماتفضّل و ترحّم نکند و پیران ما را مورد تکریم و احترام قرار ندهد، از ما نیست.

جایگاه و نظر و ‌اندیشه فرهیختگانی که به شأن والای بازنشستگی نائل می‌گردند در چنین معرفتی بسیار ارزشمند است. حضرت علی‌(ع) در این باره می‏فرمایند: «رَأی الشّیخ اُحَبُّ إلَیَّ مِنْ جَلدِ الغُلام رأی و نظر سالخورده، در نزد من از چالاکی و بی‏باکی جوان محبوب‌تر است.»

سخن‌گفتن از مقام و جایگاه والای خانواده و تکریم بازنشستگان و موی سپیدان که در کلام بزرگان دین توصیه‌های بسیاری درباره آنها شده است، دشوار و درعین‌حال بسیار دلنشین است. کانون گرم خانواده ماَمن و تکیه گاهی مطمئن و فضایی معنوی و انسان‌ساز برای تربیت نسل‌های آینده که پرچمدار سربلندی و عزت این آب ‌و خاک هستند فراهم می‌سازد. از طرفی چنان‌که روابط حاکم در خانواده‌ها مبتنی بر احترام، تواضع و خشوع نسبت به بزرگان و سالخوردگان باشد، نزول رحمت و برکات خداوند را به همراه خواهد داشت.

سعیده شفیعی‌فر یک جامعه‌شناس می‌گوید: «سلامت اجتماعی و پیشرفت هر جامعه‌ای مرهون توجه و اهتمام جدی به نهاد خانواده‌ به‌عنوان تأثیرگذارترین نهاد تربیتی جامعه است که رسالت پرورش و بالندگی سرمایه‌های انسانی را بر عهده‌دارد؛ لذا باید نعمت بهره‌مندی از وجود عزیزان، پدران و مادران و بهره‌مندی از کانون گرم و پرمحبت آنها را قدر دانست. جایگاه مهم و برجسته نهاد خانواده در آموزه‌های دین مبین اسلام و تأکیدات مکرر در این زمینه بیانگر نقش بی‌بدیل آن در تأمین آرامش و سعادت اجتماعی است. در کلام وحی و رهنمودهای گهربار ائمه اطهار‌(ع) سفارش‌های اکیدی درخصوص حفظ حرمت بزرگان و خردمندان به‌عنوان ارکان اصلی خانواده شده است.»

وی با اشاره به ظرفیت‌های بازنشستگان می‌افزاید: «نشانه‌ها و نمادهای ارزشمندی از تجربه و دانایی در بازنشستگان وجود دارد که پاسداشت منزلت اجتماعی‌شان برای نسل حاضر، عاملی مهم در افزایش انگیزه نیروی فعال و مولد کشور خواهد بود. ازآنجایی‌که این گوهرهای ارزشمند سرد وگرم‌چشیده روزگارهستند، شایسته است تا از برکت وجودشان بهره‌ها گرفته شود. روز خانواده و تکریم بازنشستگان فرصتی نیکو برای گرامیداشت و تقدیر از کسانی است که ایران اسلامی مرهون مجاهدت‌های خالصانه و ازخودگذشتگی آنهاست.»

حرمت بزرگ‌ترها در خانواده

این سخن را نیز از على‌(ع) به یاد داشته باشیم که فرمود: «یکرم العالم لعلمه و الکبیر لسنه‏» دانشمند را به‌خاطر علمش و بزرگسال را به‌خاطر سن او، باید احترام کرد.

رعایت ادب و مقتضاى حق‏شناسى نسبت‏ به عمرى تلاش‏ صادقانه و ایثارها، گذشت‌ها، دلسوزی‌ها و سوختن و ساختن‌ها که بزرگان از خود نشان داده‏اند، آن است که در خانواده‏ها مورد تکریم قرار گیرند، عزیز و محترم باشند، به آنان بی‌مهری نشود، خاطرشان آزرده نگردد، به توصیه‏ها و راهنمایی‌هایى که از سر سوز و تجربه مى‏دهند، بی‌اعتنایی نشود.

اگر جوانان قدر پیران را نشناسند و به جایگاه آنان حرمت ننهند، هم‌رشته‌های عاطفى پیوندهاى انسانى ازهم‌گسسته مى‏شود، هم از رأفت و عاطفه و تجربه سالخوردگان محروم مى‏شوند، هم نشانه بی‌توجهی خود به ارزش‌ها را امضا کرده‏اند.

قاسم ملک‌پور یک روان‌شناس خانواده توضیح می‌دهد: «سالمندان به طور عموم، از احترام برخوردارند. اگر پدر و مادر باشند که این وظیفه، سنگین‏تر و مسئولیت مضاعف است. قرآن کریم از تندى و پرخاش نسبت به پدر و مادر پیر نهى مى‏کند و به سخن نیک و لحن شایسته و خضوع و تواضع و گستردن بال رافت در برابر آنان و خیرخواهی و دعا در حق آنان دعوت مى‏کند.»

این روان‌شناس در ادامه می‌افزاید: «از عمده‏ترین راه‌هاى انتقال یک فرهنگ به نسل‌هاى آینده، رفتار پدر و مادر و مربیان است. کودکان، آنچه را در رفتار بزرگ‌ترها ببینند، از آن الگو مى‏گیرند. احترام به بزرگ‌ترها و رعایت ادب و تکریم نسبت به سالخوردگان، اگر در عمل و رفتار ما تجلى یابد، فرزندان ما نیز، این فرهنگ را مى‏آموزند و با همین آداب و سنن بار مى‏آیند. کسى که انتظار ادب و معرفت و حق‏شناسى از فرزندانش دارد، باید همین حالت را نسبت ‏به پدر و مادر و بزرگ‌ترها نشان دهد، تا کوچک‌ترها هم از او بیاموزند. این یک سنت تاریخى و تأثیر و تأثر از اعمال و رفتار است. هرکس چیزى را درو مى‏کند که کشته است.»

وی در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «مهم‌ترین درس تربیتى، آن است که با عمل داده شود. کودکان نیز مستعدترین شاگردانى‏اند که «درس‌هاى عملى‏» را بادقت، از رفتار ما می‌آموزند. اگر ما به سالمندانمان احترام نگذاریم، از خردسالان و نوجوانان چه انتظارى داشته باشیم که با سالخوردگان و خود ما با احترام و تعظیم و تکریم، برخورد کنند؟ این ارتباط متقابل در تاثیرگذاری‌‌های رفتارى را نمى‏توان نادیده گرفت.

جاى سالمندان، پیش از آنکه در «آسایشگاه‏»ها و «سراى سالمندان‏» باشد، کانون گرم و بامحبت خانه‌هاست، تا چراغ خانه روشن بماند و محور تجمع و الفت افراد گردند و از ‌اندیشه آنان نیز استفاده شود. بالاخره آنان، حاصل یک‌عمر، تجربه و چشیدن سرد و گرم روزگارند و مى‏توانند «مشاور» خوبى در تصمیم‌گیری‌های زندگى باشند.»

تکریم بازنشستگان و امیدواری کارگران به آینده

دکتر میر‌هاشم موسوی مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی به مناسبت روز خانواده و تکریم بازنشستگان، ایام تکریم بازنشستگان و خانواده را فرصتی مغتنم دانسته تا با تأسی به سیره ائمه اطهار‌(ع)، ضمن ارج ‌نهادن به سالمندان و بازنشستگان، بر اهمیت ویژه جایگاه خانواده به‌عنوان مؤثرترین نهاد اجتماعی در سعادت بشری، تأکیدی دوباره شود.

وی می‌گوید: «نهاد خانواده به‌عنوان هسته بنیادین یک جامعه سالم، نهادی مقدس در گفتمان دینی و آموزه‌های مبین اسلام است که استحکام و سلامت آن به‌عنوان بستر اصلی شکل‌گیری یک جامعه آرمانی و سعادتمند از سوی همه مصلحان اجتماعی مورد تأکید بوده و هست. در این نهاد مهم اجتماعی، نقش‌برجسته سالمندان و خردمندان در جایگاه محور اصلی شکل‌گیری خانواده، ضامن حفظ و استمرار حیات این نهاد اجتماعی است.»

مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی در ادامه می‌افزاید: «بدیهی است هرچه برای تکریم و بزرگداشت شأن و منزلت بازنشستگان تلاش شود، کارگران و فعالان امروز حوزه تولید را نسبت به آینده، امیدوارتر می‌سازد و این وظیفه و مأموریتی است که بخشی از آن برعهده سازمان تأمین اجتماعی به‌عنوان بزرگ‌ترین و فراگیرترین صندوق بازنشستگی کشور گذاشته شده است و در اجرای این مأموریت، امید داریم که مأجور از دعای خیر بازنشستگان و مستمری‌بگیران عزیز باشیم.»

وی در تکمیل صحبت‌هایش نوید می‌دهد: «آغاز دوباره اعزام مستمری‌بگیران و اعضای خانواده آنها به مشهد مقدس در قالب طرح کرامت رضوی، افزایش مشارکت سازمان در تأمین حق بیمه تکمیلی و عمر سالمندان و افزایش سهمیه وام‌های ضروری بازنشستگان، هرچند پاسخگوی همه نیازهای معیشتی و رفاهی این عزیزان نیست، اما نمودی است از تلاش خدمتگزاران این قشر عزیز در سازمان تأمین اجتماعی که در این مدت همواره کوشیده‌ایم مطابق وظایف قانونی خود در خدمت این سایه‌ساران بی‌منت تجربه و خرد باشیم.»

امضای حکم افزایش حقوق بازنشستگان

تأمین اجتماعی

علی‌اکبر عیوضی (عضو هیئت‌مدیره کانون بازنشستگان استان تهران) نیز به‌عنوان یکی از فعالان حقوقی این قشر تصریح می‌کند: «برای تکریم هر قشری اول باید جایگاه آن بخش از جامعه را بشناسید و بعد تکریم کنید. بازنشستگان فعلی در زمانی بازنشسته شدند که جوانی‌شان در ابتدای انقلاب و جنگ بوده و این‌ها نقش اصلی را در تشکیل و بقای ریشه‌های این نظام داشتند. اکثر این بازنشستگان یا در جبهه‌ها بودند یا در جریان انقلاب در مبارزات با شاه هزینه دادند و یا بعد از آن در سخت‌ترین شرایط جنگ و تحریم و سازندگی به سنگر تولید و کار خدمت کرده و در ساختن آن همت گماردند. بخش بزرگی از بار انواع چالش‌های نظام ابتدا روی گرده همین بازنشستگان بوده است. ما در کشوری هستیم که بسیاری از کارگران بازنشسته‌ خود یا خانواده‌شان جانباز، ایثارگر یا عضو خانواده شهیدی هستند.»

عیوضی ادامه می‌دهد: «نسل مدیریتی کشور عوض شده و بسیاری از مسئولان کنونی روزگار جنگ و انقلاب را ندیدند و جوان‌تر از آن هستند که بسیاری از چالش‌ها و مشکلاتی که نسل ما با آن درگیر بود را دیده باشند. به همین دلیل بسیاری از مسائل را آن‌طور که باید و شاید درمورد این بازنشستگان در نظر نمی‌گیرند. البته خبر خوشی که با تمام این احوال داریم این است که آقای مخبر معاون رئیس‌جمهور حکم افزایش حقوق متناسب با رأی هیئت‌امنای تأمین اجتماعی را امضا کرده‌اند.»

چه گفت‌وگویی در خانواده  ایجاد صمیمیت می‌کند؟

گفت‌وگو یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد صمیمیت است و چه‌بسا می‌توان گفت که مهم‌ترین بخش آن است. حرف‌زدن محبت‌آمیز با اعضا بسیار مهم است. گاهی اوقات دوست داشتن و عشق نیاز به ابراز دارد تا احساس خوبی را در اعضای خانواده ایجاد کند. خوشرو بودن نیز اهمیت فراوانی دارد. اگر صمیمیت و رابطه عمیق عاطفی میان اعضا وجود داشته باشد، بسیاری از مشکلات و ناهنجاری‌ها در خانواده و در زندگی آینده فرزندان از بین می‌رود.

علی حسینی یک کارشناس تعلیم ‌و تربیت اسلامی ضمن بیان مطالب بالا می‌گوید: «فرزندان با وجود عشق و صمیمیت و حمایتی که از خانواده دریافت می‌کنند و امنیتی که در آنجا دارند، به طور حتم در زندگی شخصی موفقیت‌های چشمگیری به دست می‌آورند و دیگر بسیاری از مشکلات معمول میان نوجوانان و جوانان را نخواهند داشت. صمیمیت تعهد میان زوجین را نیز بالا می‌برد و آن را استحکام می‌بخشد. این تعهد به فرزندان هم انتقال پیدا می‌کند. فرد متعهد به اعضای خانواده‌اش اعتماد کامل دارد و از راهنمایی و حمایت آنها نیز نهایت استفاده را می‌کند. در نهایت آرامش کاملی میان اعضای خانواده ایجاد می‌گردد. این آرامش و تعهد بر اهداف، خواسته‌ها و برنامه‌ریزی‌های افراد خانواده تأثیرگذار است و آنها را در مسیر درستی هدایت می‌کند.»