راهبرد اشتباه ترکیه در شمال عراق و سوریه(نگاه)

کد خبر: ۲۴۶۲۸۸

تاریخ: ۰۳ مرداد ۱۴۰۱ - ۲۱:۱۴

سید محمد امین‌آبادی

چهارشنبه هفته گذشته(29 تیر) حمله توپخانه‌ای ارتش ترکیه به مرکز گردشگری «په رخ» در « زاخو» از منطقه «باتیفا» در اقلیم کردستان عراق 9 نفر کشته و بیش از 30 زخمی(عمدتاً زن و کودک) بر جای گذاشت. همه کشته شدگان نیز عرب عراقی (از جنوب و مرکز عراق و عمدتا بغداد) و گردشگر بودند. این حمله به قدری افکار عمومی عراق‌، منطقه و جهان را تحت تاثیر قرار داد که ترکیه مجبور شد مسئولیت حمله را انکار کرده و آن را به «پ ک ک » نسبت دهد‌، اتهامی که البته این گروه تروریستی آن را رد کرد. مداخلات ترکیه در شمال عراق تاریخچه طولانی دارد و به توافق بین دو کشور در سال 1982 برمی‌گردد. طبق این توافق دولت بعثی عراق به ترکیه اجازه داد برای تعقیب تروریست‌های «پ‌ک‌ک» تا عمق ۲۰ کیلومتری وارد شمال عراق شود. بر اساس این توافق و در سال‌های دهه 90 میلادی ارتش ترکیه به بهانه مبارزه با تروریسم شمال ترکیه را عرصه تاخت و تاز خود قرار داده است. گفته می‌شود ترکیه ۵۰ پایگاه نظامی در مناطق اقلیم کردستان دایر کرده است که ۲۱ پایگاه از آنها‌، پایگاه‌های اصلی محسوب می‌شوند.

ترکیه در شمال سوریه نیز برای مبارزه با تروریسم ادعایی‌، راه مشابهی را انتخاب کرده است؛ حملات توپخانه‌ای، حملات هوایی‌، تاسیس پایگاه نظامی و لشکرکشی زمینی. در همین راستا ترکیه طی سال‌های اخیر برای مبارزه ادعایی با گروه‌های تروریستی کرد« پ‌ک‌ک» و «ی‌پ‌گ» بارها شمال سوریه را عرصه تاخت و تاز خود قرار داده است. اگر این ادعا را بپذیریم که تنها هدف ترکیه از حملات به شمال عراق و شمال سوریه مبارزه با گروه‌های ترویستی کرد می‌باشد که امنیت ملی ترکیه را تهدید می‌کنند؛ باید این نکته ذکر شود که راهبرد ترکیه کاملاً اشتباه بوده و این راهبرد نه تنها به مبارزه با تروریسم و تامین امنیت ترکیه کمکی نمی‌کند بلکه این حملات بیشتر به ضرر امنیت ملی ترکیه تمام خواهد شد. ترکیه از زمان شروع این حملات در سال 1982 تاکنون نتوانسته مسئله «پ‌ک‌ک» را در شمال عراق حل و فصل کند. در شمال سوریه نیز حملات و لشکرکشی‌های گاه و بیگاه ترکیه به این منطقه نتوانسته مسئله کردهای شمال سوریه موسوم به «ی‌پ‌گ» را حل کند.

همین حملات چهارشنبه هفته گذشته ترکیه به شمال عراق موجب شد که جوّی به شدت ضد ترکیه در عراق شکل بگیرد و همه مقامات از رئیس‌جمهور گرفته تا نخست‌وزیر‌، مقامات اقلیم کردستان‌، ارتش‌، حشدالشعبی و احزاب و گروه‌های مختلف این حملات را به شدت محکوم کردند. مردم خشمگین نیز در شهرهای مختلف عراق پرچم ترکیه را به آتش کشیدند. این حملات احتمالاً تاثیرات به شدت منفی در بازارهای تجاری ترکیه در عراق نیز خواهد گذاشت و ترکیه منافع سرشار تجاری خود را در عراق از دست خواهد داد. طی روزهای اخیر اخبار و گزارش‌های زیادی نیز از موج تحریم کالاهای ترکیه در عراق منتشر شده است. تحریم کالاهای ترکیه در عراق ابتدا از اتاق بازرگانی دیالی عراق آغاز شد؛ این اتاق بازرگانی یک روز پس از حمله ارتش ترکیه‌، بخشنامه‌ای صادر کرد و از همه تجار و بازرگانان این استان خواست تا در پاسخ به ترکیه‌، از واردات کالاهای ترکیه به کشور خودداری کنند. مردم استان‌های «دهوک»‌، «ذی‌قار» و «بصره» نیز در اعتراضات خود‌، اعلام کردند که کالاهای ترکیه‌ای را تحریم خواهند کرد. در صورتی که این موج فراگیر شود ترکیه بازاری به ارزش بیش از 20 میلیارد دلار را در عراق از دست داده و به رقبای منطقه‌ای خود واگذار خواهد کرد. در سوریه نیز جو ضد ترکی به دلیل حملات ارتش ترکیه به شمال سوریه به شدت حاکم است.

حملات ترکیه به شمال عراق و سوریه چنان که گفته شد نه تنها تا کنون کمکی به مبارزه با تروریسم و تامین امنیت ترکیه نکرده بلکه این حملات باعث شده امنیت اقتصادی و منافع تجاری گسترده ترکیه در عراق و سوریه نیز به خطر بیفتد.اما در مقام چاره‌جویی و ارائه راهکار به نظر می‌رسد بهترین راهبرد دولت ترکیه برای مقابله با گروه‌های تروریستی در شمال عراق و شمال سوریه همکاری گسترده با دولت‌های مرکزی این دو کشور و تلاش برای تقویت دولت‌های بغداد و دمشق می‌تواند باشد. دایره نفوذ و عملکرد گروه‌های تروریستی در شمال عراق و شمال سوریه زمانی گسترده می‌شود که دولت‌های مرکزی در این دو کشور تضعیف شده و قادر به بسط حاکمیت ملی بر تمام سرزمین خود نباشند. مناطق مرزی که خارج از کنترل دولت‌ها باشند بهترین و حاصلخیزترین زمین برای کشت و تکثیر گروه‌های تروریستی خواهند بود. دولت‌های منطقه مثل ایران، عراق، ترکیه و سوریه برای مبارزه با این گروه‌های تروریستی که امنیت هر چهار کشور را به خطر‌انداخته‌اند منافع کاملاً همسو و مشترکی دارند و راه مبارزه با این گروه‌ها نیز از مسیر همکاری‌های چهارجانبه منطقه‌ای می‌گذرد و جز این راهی وجود ندارد. بسط حاکمیت دولت‌های مرکزی عراق و سوریه بر تمامی مناطق سرزمینی به ویژه در مناطق مرزی این کشورها با ترکیه عرصه را بر تروریست‌ها تنگ کرده و همکاری‌های چهارجانبه نیز موجب خواهد شد این تروریست‌ها نتوانند جای پای جدیدی در کشورهای منطقه برای ادامه شرارت‌های خود پیدا کنند.