نگاهی به ظرفیت‌ها و کارکردهای سیاسی و اجتماعی حج از منظر رهبر انقلاب

رزمایشِ امت اسلام

کد خبر: ۲۴۵۴۶۷

تاریخ: ۲۲ تير ۱۴۰۱ - ۱۸:۴۳

حج، فریضه‌ای جامع و چند وجهی است: «گویی همه جوانب مهمّ فردی و اجتماعی، و زمینی و آسمانی، و تاریخی و جهانیِ دین، قرار است در حج مرور شود.» 1399/05/07 و در ابعاد مختلف سیاسی، معنوی، عبادی، اخلاقی و... کارکردهای بی‌شماری دارد. یکی از این ابعاد، جنبه اجتماعی حج است. در حقیقت «حج دو رویه متفاوت و مکمّل یکدیگر دارد: یک رویه فردی، یک رویه اجتماعی؛ هر دو را باید رعایت کرد و توجّه داشت.»1394/05/31 اما مهم‌ترین ظرفیت‌ها و کارکردهای سیاسی و اجتماعی حج کدام است؟

رزمایش قدرت در مقابلِ کانون‌های فساد و ظلم

از منظر سیاسی و اجتماعی، «حج، رزمایش قدرت در برابر مستکبرانی است که کانون فساد و ظلم و ضعیف‌کُشی و غارتگری‌اند.»1399/05/07

در بُعد اجتماعی، عظمت حج در چند موضوع بُروز و ظهور دارد. اولین جنبه عظمت حج در بُعد اجتماعی، وحدت مسلمین است. در حج «یک عامل اجتماعی وجود دارد و آن وحدت است، برادری است، یکرنگی است... این تجمّعات عجیب مردمی در کنار هم، یکی از مظاهر حیات اجتماعی اسلام است.»1398/04/12 دومین ظرفیت اجتماعی این است که «حج، نمایش توانایی‌های سخت و نرم امّت است.»1399/05/07 تا جایی که «به جرئت مى‌توان گفت: همین یک تکلیف اسلامى اگر درست و چنان‌که شریعت اسلام خواسته است مورد بهره‌بردارى قرار گیرد، بعد از زمانى نه‌چندان بلند، امت اسلامى را به عزت و قدرتى که درخور آن است خواهد رساند.»1371/03/13 این ظرفیت عظیم، همان قدرتی است که برای تمدن‌‌سازی اسلامی به آن احتیاج داریم.

روشنگری و بصیرت، سومین ظرفیت اجتماعی حج است، لذا «فرصت حج را برای روشنگری در این زمینه‌ها و اعلام برائت از استکبار و آمریکا نباید از دست داد.»1383/9/30

چهارمین قابلیت اجتماعی حج، آرامش اجتماعی است؛ در حقیقت «حج از این جهت هم که نگاه به مجموعه مسلمانها است، سیاه و سفید و زرد و انواع و اقسام ملّیتها و اقوام و جغرافیای مختلف آنجا جمع می‌شوند دُور خانه خدا طواف می‌کنند، همه یک عمل را انجام می‌دهند، این یک آرامشی به انسان می‌بخشد.» 1397/11/14

پنجمین جنبه اجتماعی حج ابراهیمی، «تبادل تجربیّات با یکدیگر است. خیلی از کشورهای اسلامی تجربیّاتی دارند؛ فرض بفرمایید ملّت ایران، تجربه‌ای دارد در مواجهه با دشمن، در شناسایی دشمن، در اعتماد نکردن به دشمن، در اشتباه نکردن [در شناختن] دوست از دشمن؛ ما تجربه داریم... حج یک فرصتی است که اینها منتقل بشود.» 1394/05/31 و ششمین بعد اجتماعی حج هم این است که «ملّتهای مسلمان در حج باهم آشنا می‌شوند، اُنس پیدا می‌کنند، زبان هم را می‌فهمند... به هم نزدیک می‌شوند، شبهه‌ها برطرف می‌شود، دشمنی‌ها کم‌رنگ می‌شود و به‌تدریج برطرف می‌شود، دلها به هم نزدیک می‌شود، دستها به کمک هم می‌آیند، کشورها می‌توانند به هم کمک کنند، ملّتها می‌توانند به هم کمک کنند.»1396/05/08

موسم حج، عید بزرگ مسلمین

اگر بخواهیم حج با تمامی ظرفیت‌هایی که دارد، کارکرد و اثرات خودش را داشته باشد، باید مواردی را رعایت کنیم؛ نخست اینکه «نگاه به حج باید نگاه به یک نعمت و فرصت بزرگ الهی باشد... اگر به چشم فرصت نگاه کردیم، آن وقت دید ما باز خواهد شد، وظایف خودمان را بیشتر توجه خواهیم کرد.»1388/08/04  به عبارت بهتر «فرا رسیدن موسم حج را باید عید بزرگ امّت اسلامی به شمار آورد. فرصت مغتنمی که این روزهای گرانبها در همه سالها برای مسلمانان جهان پدید می‌آورد، کیمیای معجزه‌گری است.»1392/07/22 دومین نکته این است که «بایستی مفاهیم حج را دانست، فهمید، بر طبق آنها رفتار کرد و عمل کرد.» 1397/04/25 اهمیت بحث آنگاه روشن می‌شود که «از مفاهیم حج و نکته‌هایی که در حج وجود دارد، هیچ‌کس نباید جلوگیری کند و ممانعت ایجاد کند... جلوگیری، منع، فقط این نیست که نگذارند شما بروید مکّه، ممکن است بگذارند بروید مکّه امّا نگذارند که از مفاهیم حج استفاده کنید؛ این هم صدّ عن‌ سبیل ‌الله است، این هم صدّ عن المسجد الحرام است.»1397/04/25 مسئله سوم اینکه «حجّاج در عرصه حج و در میدان این فریضه بزرگ اسلامی، به معنای واقعی کلمه برادرانه با هم رفتار کنند؛ به چشم برادر به یکدیگر نگاه کنند، نه به چشم بیگانه، نه به چشم دشمن... باید سعی بکنیم که نه فقط جدال زبانی نداشته باشیم، تنافر قلبی هم نداشته باشیم.»1392/06/20 امروزه «میلیاردها خرج می‌کنند برای اینکه بین مذاهب اسلامی اختلاف بیندازند و دشمنی ایجاد کنند... هیچ‌کس نباید کمک کند به این اختلاف‌افکنی؛ هرکس کمک کند، در توطئه آنها و در تبعات معنوی و الهی این گناه بزرگ شرکت خواهد داشت.»1396/05/08 مسئله بعدیِ مورد توجه این است که حج «باید مظهر تفاهم باشد، باید مظهر گفت‌وگو باشد.»1389/07/17 لذا توصیه اکید این است که «حقایق را منتقل کنید؛ نه فقط با زبان، بلکه با زبان و عمل؛ حقایق اسلام را بگویید، حقایق شیعه را بگویید، حقایق انقلاب اسلامی را بگویید، ماجراهایی را که امروز وجود دارد بگویید.»1392/06/20 به عبارتِ ساده‌تر «ارتباط برقرار کنید، حرف بزنید، خبر بدهید، خبر بگیرید، روحیه بدهید، روحیه بگیرید؛ حقایقی را که درباره استکبار، مستکبرین، معاندین، مخالفین می‌دانید... تشریح کنید.»1390/07/11 برای عمل به این وظیفه، دو ملاحظه را باید رعایت کرد: اول اینکه «یک زائر ایرانی باید مظهر انسانی متدین مؤدب، مرفه، با انضباط، مهربان با دیگران و معتقد به برادری اسلامی باشد و این تبلیغ عملی از هر سخن و بیانی مؤثرتر است.»1390/09/28 و دوم اینکه «ارتباطات با برادران مسلمان در دنیای اسلام باید در این مرکز مهم [حج] احیاء شود.»

1391/07/03

اعلام برائت از کفار و دشمنان، از دیگر اقدامات مهم در حج است که ضیوف‌الرّحمان «همه احساس کنند که در مقابل یک خطر قرار دارند، در مقابل یک دشمن قرار دارند؛ همه از عمق وجود، نسبت به این دشمن برائت بجویند.»1391/07/03 مسئله دیگر حمایت از مظلومان است. یکی از موضوعات اصلی در این زمینه توجه به مسئله فلسطین است: «یکى از مسائلى که در حج باید مورد توجّه قرار بگیرد، مسئله‌ فلسطین است.»1393/06/16 «ما اگر در حج از ملّت فلسطین یا مظلومین دنیای اسلام مثل مظلومین یمن و دیگران دفاع و حمایت می‌کنیم... یک فریضه است.»1398/04/12 لذا افشای صهیونیسم در فرصت حج یکی از وظایف مهم است: «امروز بلای صهیونیسم برای دنیای اسلام، بلای نقد و فوری و دمِ دستی است... این را باید افشا کرد.»

1401/03/18

شُکر حج یعنی استفاده حداکثری از فرصت حج

فرصت حج، نعمت بزرگی است که باید شُکر آن را به‌جا آورد و «شکر کامل نعمت بزرگ الهی حج در قدرشناسی و استفاده حداکثری از این فرصت بی‌نظیر است.» 1390/09/28 به گونه‌ای که «اگر قدر آن شناخته و چنان‌که شایسته است به کار گرفته شود، بسیاری از آسیب‌ها و آسیب‌پذیری‌های دنیای اسلام، علاج خواهد شد.» 1392/07/22 بنابراین باور داشته باشیم که «اگر حج، به‌گونه‌ای که طبیعتِ این واجب اقتضا می‌کند، تحقّق پیدا کند، بسیاری از مشکلات مسلمان‌ها حل خواهد شد. حج، حامل معنویت و وحدت و آگاهی و معرفت است. اینها برای ملت‌های اسلامی چیز کمی نیست.»1380/11/03