صرفه‌جویی در مصرف برق و چالش‌های پیش‌رو (بخش پایانی)

مصرف بهینه و کمک به چرخه تأمین برق همه  مشترکین

کد خبر: ۲۴۴۷۹۲

تاریخ: ۱۱ تير ۱۴۰۱ - ۱۹:۲۶

امیرحسین بسطامی

اعداد کنتور نمایانگر میزان مسئولیت‌پذیری ماست. فصل گرما را با صرفه‌جویی و درست مصرف کردن آب و برق به‌سلامت بگذرانیم. بدون شک حرکت به سمت بهبود شاخص‌های انرژی در کشور بدون اصلاح نظام تعرفه‌گذاری و ارزش‌دهی با کالای برق میسر نیست و تداوم روند کنونی می‌تواند دستاوردهای به‌دست‌آمده تا این مقطع را با سرعت زیادی تخریب کند. براین‌اساس، اخیراً هیئت دولت به دنبال تکلیف مجلس شورای اسلامی در همین راستا، مقرر شد با هدف بهبود شاخص‌های انرژی در کشور و صرفه‌جویی در این حوزه، نظام تعرفه‌گذاری بر اساس مدل‌های کارآمد تغییر کند.

دکتر مصطفی رجبی مشهدی، مدیر‌عامل‌ شرکت مدیریت شبکه برق ایران، در بیان هدف مصوبه جدید برقی دولت، می‌گوید: «حقیقت این است که مبانی تعیین شده در گام اول بر اساس کارهای کارشناسی با هدف تشویق مشترکان به مصرف کمتر طراحی شده است. با توجه ‌به بهینه‌‌سازی مصرف انرژی در کشور به نظر می‌رسد، مصوبه جدید دولت در حوزه برق گامی بلند به‌سوی بهبود شاخص‌هایی نظیر شدت انرژِی و سرانه مصرف برق خانگی تلقی شود.»

سرانه مصرف برق خانگی ایران

6 برابر میانگین جهانی

یکی از مهم‌ترین دلایل قطعی برق استفاده بیش از حد مصرف خانگی است. البته مقایسه سرانه مصرف برق کل میان کشورهای متفاوت با توجه ‌به تفاوت موقعیت جغرافیایی نمی‌تواند تصویر دقیقی از این مسئله ایجاد کند. به‌عنوان‌مثال قرارگیری 100 درصد جمعیت کشور قطر در موقعیت آب‌ و هوایی حاشیه خلیج ‌فارس، زمینه افزایش مصرف برق در حوزه تأمین سرمایش را ایجاد می‌کند. بر این ‌اساس مقایسه میزان مصرف برق کل در این کشور با مصرف برق کل ایران با موقعیت‌های آب‌وهوایی گوناگون اساساً نمی‌‌تواند مقایسه صحیحی تلقی شود. از سوی دیگر برق تنها حامل انرژی تأمین برق خانگی در بسیاری از کشورهای جهان تلقی شده و حامل‌های دیگر انرژی نظیر گاز در خانه‌ها مورداستفاده قرار نمی‌گیرد. بر همین اساس، طبیعی است که میزان سرانه مصرف برق در این کشورها از سرانه مصرف برق در ایران فراتر باشد، زیرا در ایران علاوه ‌بر مصرف برق، گاز نیز در جهت تأمین انرژی گرمایش و پخت‌وپز مورداستفاده قرار می‌گیرد. از همین رو سرانه مصرف برق خانگی با احتساب تأمین سرمایش، روشنایی و تأمین برق لوازم‌خانگی می‌تواند، تصویر دقیق‌تری از میزان مصرف برق توسط هر ایرانی و مقایسه با سایر کشورهای جهان ارائه دهد تا بدین‌وسیله میزان اسراف برق توسط پرمصرف‌های عمدتاً ثروتمند به‌وضوح بیشتری مشخص شد. بر همین اساس، مطابق آخرین آمار ارائه شده تحت عنوان ترازنامه انرژی، سرانه مصرف برق خانگی در ایران معادل 1058 کیلووات‌ساعت برای هر نفر برآورد می‌شود. این در حالی است که متوسط جهانی این آمار معادل

182 کیلووات‌ساعت است. به‌عبارت‌دیگر میزان سرانه مصرف برق خانگی در ایران برای هر نفر، 6 برابر متوسط جهانی و 7 برابر کشوری نظیر ترکیه است. در کشور آلمان که اقتصاد پویایی دارد و در قاره سبز مقام اول را در این زمینه دارد به شهروندان مؤکد توصیه شده مادامی که از وسایل الکتریکی استفاده نمی‌شود پریز آنها را از برق بکشند.

بهنام راسخ کارشناس پتروشیمی و پدر دو فرزند در زمینه صرفه‌جویی برق، می‌گوید: «کولر خانه خود را با سایبان، در پشت‌بام پوشانده و شب‌ها کولر را خاموش می‌کنم. لامپ‌های منزل همگی کم‌مصرفند و به بچه‌ها هم یاد داده‌ام که همیشه لامپ اضافی را خاموش کنند.»

وی در ادامه توصیه می‌کند: «شدت روشنایی هر محیط را متناسب با آن تنظیم کنیم. بهترین درجه حرارت در تابستان بین 22 تا 25 درجه سانتیگراد است. وسایل برقی حتی زمانی که کار نمی‌کنند و به پریز وصل هستند، برق مصرف می‌کنند، بهتر است پس از اتمام کار پریز را بکشیم. نصب سایبان بر روی کولر باعث استفاده بهینه برق می‌شود. استفاده از لامپ‌های ال‌ای‌دی و اس‌ام‌دی، برق مصرفی کمتری را به دنبال دارد. کولرگازی چهار برابر کولر آبی برق مصرف می‌کند. بهتر است در جاهایی که خشک است و شرجی نیست، مانند تهران از کولر آبی استفاده شود. باز کردن بیهوده یخچال و فریزر باعث افزایش مصرف برق می‌شود، بهتر است از این کار جلوگیری شود.»

افزایش قیمت سیمان

علیرضا بستانیان فعال صنفی صنعت سیمان درخصوص سهمیه‌بندی برق صنایع می‌گوید: «دلیل اصلی افزایـش قیمت سیمان، سهمیه‌بندی برق کارخانه‌ها و رشد تقاضای مصرف‌کنندگان است و در این‌جا مسئله نخست در این موضوع به سهمیه‌بندی برق صنایع و کارخانه‌ها بازمی‌گردد و سهمیه‌بندی برق باعث توقف تولید تعدادی از کارخانه‌ها و کاهش تولید برخی دیگر از کارخانه‌ها شده است. همچنین با سهمیه‌بندی صورت‌گرفته، بعضی کارخانه‌ها اصلاً امکان تولید کلینکر را ندارند و تنها قادرند کلینکر دپو شده خود را که البته مقدار محدودی نیز هست، برای تولید سیمان مصرف کنند. برخی کارخانه‌ها که امکان فعالیت دارند با ظرفیت‌های پایین‌تر در حال کار هستند.»

وی در ادامه می‌گوید: «موضوع مهم دیگر در بحث افزایش قیمت سیمان به تقاضای فصلی این محصول در فصل تابستان مربوط می‌شود. البته تأثیر این موضوع بر قیمت‌ها ناچیز است و عامل اصلی، بحث برق و تجمیع تقاضاها در هفته جاری شد و قیمت‌ها را بالا برده است. در هفته گذشته به دلیل برخی نگرانی‌ها در مورد قطع برق کارخانه‌ها، تقاضای قابل‌توجهی به ثبت رسیده و عامل افزایش نرخ سیمان شد که به ابطال بخشی از معاملات انجامید؛ در نتیجـه تقاضای هفته قبل

(آخر خردادماه 1401) و تقاضای هفته جاری، تجمیع و تقاضای انباشته‌ای را ایجاد کرد که با وجود عرضه قابل‌توجه شرکت‌های سیمانی در بورس، اما کماکان میزان تقاضا از عرضه‌ها بیشتر بود.»

این فعال صنفی صنعت سیمان در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «بهتر شدن شرایط فعلی مستلزم سهمیه برقی است که به کارخانه‌ها تخصیص داده می‌شود و طبیعتاً در تیر و مرداد بالاترین میزان مصرف در کشور را به‌واسطه مصارف خانگی و عمومی داریم و چنان‌که بـرق صنعتی به‌ویژه صنعت سیمان در این فصول تأمین شود، قطعاً التهاب بازار را کاهش خواهد داد و قیمت‌ها به حالت قبل برمی‌گردد.»

شاخص شدت مصرف انرژی

گام بلند دولت برای بهینه‌‌سازی مصرف انرژی مصوبه جدید هیئت دولت در ارتباط با تعرفه‌گذاری برق می‌تواند بهینه‌‌سازی انرژی را همراه داشته و وضعیت کشور را در بخش شاخص‌های شدت انرژی و سرانه مصرف برق خانگی بهبود بخشد. شاخص شدت مصرف انرژی تنها شاخصی است که می‌تواند شرایط نابسامان اسراف انرژی در کشور را به‌وضوح مشخص کند. این شاخص بیان می‌کند، برای تولید یک واحد تولید ناخالص داخلی باید چه میزان انرژی مصرف کرد؟ شاخص شدت انرژی در ایران معادل 8 مگاژول بر دلار برآورد می‌شود، این شاخص در کشور توسعه‌یافته‌ای نظیر آلمان کمتر از نصف شاخص شدت انرژی در ایران است. به‌عبارت‌دیگر تولید هر دلار کالا و خدمات در ایران با 2 برابر انرژی تولید همان ارزش در آلمان انرژی مصرف می‌کند. البته در تیرماه امسال یک اتفاق کم‌سابقه و بسیار خوشایند از سوی مشترکان بخش خانگی در حال به وقوع پیوستن است. در سال گذشته به طور متوسط ۲۵ درصد از مشترکان بیش از الگوی تعیین شده مصرف داشته‌اند و ۷۵ درصد کمتر از الگو که بر اساس اطلاعات دریافت شده از خردادماه سال جاری، ۷۵ درصد به ۸۰ درصد افزایش‌یافته که نشان از همکاری بسیار خوب مردم با صنعت برق است. همچنین از مشترکانی که بیش از الگو مصرف می‌کنند تقاضا می‌شود به قبض‌هایی که در ماه‌های آتی دریافت می‌کنند، توجه داشته باشند، چون اگر رعایت نکنند تعرفه آنها به‌صورت یارانه‌ای محاسبه نخواهد شد؛ لذا هم برای کاهش هزینه خود و هم به‌منظور کمک به مسیر تأمین برق سایر مشترکان، مصرف خود را کاهش دهند.

مجلس به قطعی برق بخش کشاورزی

ورود خواهد کرد

محمدجواد عسکری رئیس‌کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی اطمینان می‌دهد: «اگر برق بخش کشاورزی به‌ویژه الکتروپمپ‌ها و صنایع تبدیلی و صنایع تکمیلی قطع شود، مجلس از جایگاه نظارتی خود به مسئله کمبود برق این بخش ورود خواهد کرد.»

وی دررابطه‌با اهمیت تولید و بهینه‌‌سازی مصرف برق در کشور و همچنین کاهش قطعی برق واحد‌های تولیدی و صنعتی می‌گوید: «در برنامه هفتم توسعه باید یک نقشه راه داشته باشیم و وزیر نیرو و وزیر جهاد کشاورزی برای تأمین اعتبارات و بودجه لازم در تأمین برق موردنیاز برنامه‌ریزی کنند.»

رئیس ‌کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط‌زیست با اشاره به مشکلات تولید برق در کشور عنوان می‌کند: «نیروگاه‌های برق‌آبی به دلیل نبود منابع آبی موردنیاز با مشکل تولید برق مواجه هستند که باید این مسئله تعیین تکلیف شود.»

عسکری تأکید دارد: «دولت و بخش خصوصی و همچنین بانک‌ها باید با در نظرگرفتن اعتبارات لازم جهت سرمایه‌گذاری در تولید برق انگیزه ایجاد کنند، اما یکی از دلایلی که مانع سرمایه‌گذاری در تولید برق شده است مربوط به بروکراسی اداری است.»

وی با اشاره به به‌کارگیری ظرفیت نیروگاه‌های برق‌آبی، گازی و خورشیدی برق تصریح می‌کند: «با توجه ‌به تابش آفتابی که در ایران وجود دارد، اگر برنامه‌ریزی دقیقی انجام شود و طبق نقشه راه حرکت کنیم وضعیت بسیار مطلوبی برای تولید برق مهیا است.»

رئیس‌کمیسیون کشاورزی، امنیت غذایی را یکی از موضوعات مطرح جوامع بشری دانسته و توضیح می‌دهد: «در حال حاضر کمبود آب داریم و در تأمین نیاز‌ها با توجه‌ به مناقشات جهانی باید تدبیر شود تا در امنیت غذایی دچار مشکل نشویم.»

عضو شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی با تاکید بر لزوم حاکم شدن نگاه بلندمدت در بخش کشاورزی می‌گوید: «توسعه ظرفیت تولید برق به حوزه تولید در بخش کشاورزی بسیار حائز اهمیت است تا در زمینه قطعی برق به تولیدکنندگان آسیبی نرسد.»

عسکری یادآور می‌شود: «اگر برق بخش کشاورزی به‌ویژه الکتروپمپ‌ها و همچنین دامداری‌ها، گلخانه‌ها، صنایع تبدیلی و صنایع تکمیلی قطع شود در تأمین نیاز‌ها و تولید محصولات کشاورزی آسیب‌های جبران‌ناپذیری را شاهد خواهیم بود و با گفتاردرمانی به اهداف مدنظر نخواهیم رسید.»

رئیس‌کمیسیون کشاورزی مجلس با تاکید بر اینکه مجلس از جایگاه نظارتی به مسئله کمبود برق در تأمین نیاز مصرفی کشور ورود خواهد کرد، خاطرنشان می‌کند: «همواره تأکید کرده‌ایم که اگر کمبود برق در کشور داریم قطعی‌ها علاوه ‌بر بخش کشاورزی باید به سایر مصارف صنعتی، معدنی، خانگی و... تعمیم پیدا کند در غیر این صورت مجلس و کمیسیون کشاورزی از جایگاه نظارتی به مسئله ورود خواهد کرد.»

جای خالی نیروگاه‌های خورشیدی

نیاز مصرف برق در کشور به ۶۵ هزار مگاوات رسیده است. این در شرایطی است که ایران به سبب داشتن آب‌وهوای خشک و نیمه بیابانی می‌تواند پتانسیل بسیار بالایی برای استفاده از انرژی خورشیدی و احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر و خورشیدی داشته باشد؛ چرا که با توجه ‌به تعدد روزهای آفتابی و  متوسط تابش ۴.۵ تا ۵.۵ کیلووات‌ساعت بر مترمربع در روز می‌تواند تولید برق را افزایش دهد. البته وزارت نیرو اعلام کرده تا ۰۳۰۲ سال  میلادی می‌تواند به  0075 مگاوات برق از انرژی خورشیدی داشته باشد، اما فعلاً با این عدد فاصله بسیار زیادی داریم. در حال حاضر 0035 نیروگاه خورشیدی خانگی در سراسر کشور وجود دارد که قرار است 0025 واحد دیگر در مناطق محروم ایجاد شود. با تمام این‌ها ظرفیت تولیدی نیروگاه‌های خورشیدی در کشور حدود 084 مگاوات است، اما قرار بر این بود که تا پایان دولت ظرفیت 0005 هزار مگاواتی در نیروگاه‌های تجدیدپذیر داشته باشیم.