راهکارهای درمان غضب (1)(پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۲۴۴۲۰۱

تاریخ: ۰۳ تير ۱۴۰۱ - ۱۹:۵۵

پرسش:
خشم و غضب انسان که کلید و منشأ هر شر و بدی و گناه و در نهایت هلاکت در دنیا و آخرت است، چگونه و با چه راهکارهایی کنترل، مهار و مدیریت می‌شود؟
پاسخ:
راهکار علاج خشم و غضب این نیست که انسان این نیرو را در خودش زایل کند و از بین ببرد، بلکه بحث در مهار و کنترل این نیرو و مدیریت آن است. یعنی اینکه انسان عقلا و شرعا شایسته است، نیروی خشم و غضب خود را مصرف و به‌کارگیری کند و در این حالت هم از مرز عقل و شرع تجاوز نکند. مهم‌ترین راهکارهای درمان و مدیریت خشم به شرح زیر است:
کنترل و مدیریت خشم با از بین بردن زمینه‌ها
اگر انسان بخواهد کاری کند که جلوی این هیجان و طغیان نفس را بگیرد، موثرترین راه‌ها، از بین بردن آن علل و اسبابی است که موجب پیدایش این حالت طغیان و هیجان می‌شود، چه در رابطه با حالات روحی و چه در رابطه با اعمال خارجی، یعنی آن چیزهایی را که در روح زمینه‌سازی می‌کنند تا خشم و غضب انسان فوران کند، برطرف کند.
زمینه‌های درونی ایجاد خشم
علمای اخلاق امور زمینه‌ساز خشم و غضب در انسان را شمارش کرده و اهم آنها را بیان کرده‌اند: 1- یکی از آن زمینه‌ها، رذیله عجب و خودپسندی است که انسان در رابطه با اعمالش پیدا می‌کند. عجب موجب می‌شود، زمینه طغیان و هیجان خشم و غضب در انسان، آماده‌تر از کسی باشد که حالت عجب ندارد 2- یکی دیگر از زمینه‌ها کبر است، به معنی خودبزرگ‌بینی و دیگران را کوچک به حساب آوردن 3- یکی دیگر از زمینه‌ها، رذیله حیله، غدر و مکر است. انسانی که در رابطه با قوه وهمیه خود، حالت مکر و حیله پیدا کرده و مکار است، زمینه خشم و غضب در او مستعدتر و آماده‌تر است. 4- یکی دیگر از زمینه‌ها رذیله حرص و طمع است، چه نسبت به مقام باشد و چه نسبت به مال دنیا. هرچقدر حالت حرص و طمع نسبت به مقام و نسبت به مال دنیا در انسان بیشتر شود، زمینه خشم در او آماده‌تر می‌گردد! تمامی این حالات و رذایل روحی و اخلاقی جنبه زمینه‌سازی نسبت به هیجان و طغیان خشم در انسان دارد و برای کنترل، مهار و مدیریت خشم، ضرورت دارد با این زمینه‌های درونی مقابله کرد.
زمینه‌های بیرونی ایجاد خشم
اما اعمال ظاهری و خارجی زمینه‌ساز خشم در انسان، زیاد هستند که در اینجا به اهم آنها می‌پردازیم: 1- لجاجت یکی از اعمال ظاهری است که زمینه طغیان و هیجان خشم را در انسان آماده می‌کند 2- مراء و مجادله یکی دیگر از اعمال ظاهری است که در ابتدا خشمی و عصبانیتی ندارد ولی در نهایت زمینه‌ساز بروز غضب و خشم می‌شود 3- شوخی‌های زشت و بی‌مورد که زمینه‌ساز شعله‌ور شدن خشم و غضب است 4- استهزاء مسخره کردن که زمینه‌ساز بروز خشم و غضب است!
راهکارهای پیشگیری از ایجاد خشم
1- یادآوری آثار سوء خشم
اولین گامی که جنبه پیشگیری دارد، مسئله تذکر و یادآوری قبح و زشتی این حالت روحی و نفسانی به ویژه پیامدهای دنیایی و آخرتی است، که اگر خشمگین شد و بعد پشیمان شود، نتیجه‌اش درد روحی، غم، اندوه و تألم است، و اگر پشیمان نشود، نتیجه‌اش حقد، حسادت و دشمنی است. یعنی ثمرات این درخت کثیف برای روح انسان، این رذایل خواهند بود. در رابطه با زبان و سایر اعضا و جوارح بدنی نیز چه بسا انسان مرتکب بسیاری از معاصی و زشتی‌ها شود که اینها پیامدهای دنیوی حالت خشم است. و امان پیامد آن در رابطه با قیامت، آتش و عذاب است که باید یادآوری گردد!
2- یادآوری فواید دفع خشم
دومین گام پیشگیری، تذکر و یادآوری خوبیها، مدح‌ها و ستایش‌هایی است که در آموزه‌های وحیانی اسلام، نسبت به انسانی که غضب خود را مهار و کنترل می‌کند وارد شده است. گام اول یادآوری مضرات و آثار سلبی خشم بود و گام دوم یادآوری فواید، محاسن و آثار ایجابی مهار و کنترل خشم و بیان ارزش‌های مترتب برآن در آموزه‌های وحیانی اسلام، که در یک کلام جلوگیری از عناب روز قیامت می‌باشد. امام باقر(ع) می‌فرماید: کسی که جلوی خشمش را نسبت به مردم بگیرد، خداوند در روز قیامت از عذاب او جلوگیری می‌کند (الکافی، ج 2، ص 305)
ادامه دارد