کارکرد تربیتی ورزش را جدی می‌گیرید؟ (نکته ورزشی)

کد خبر: ۲۴۳۱۸۱

تاریخ: ۲۰ خرداد ۱۴۰۱ - ۲۰:۵۲

سید سعید مدنی
یکی از ابعاد مهم و کارکردهای کم‌نظیر ورزش، «‌نقش تربیتی» آن است. یعنی اینکه ورزش فقط وسیله‌ای برای پر کردن اوقات فراغت و شوت زدن و زیر یک خم گرفتن و خوب اسپک زدن و ناک اوت کردن حریف و نتیجه‌گرایی و به دنبال مدال و قهرمانی دویدن نیست، بلکه فراتر از این کارکرد- که در‌جا و در حد خود مفید و مثبت هم هست- عرصه‌ای است برای تربیت و مکتبی است برای انسان سازی.
اصولا به هر جای این جهان که می‌نگریم‌، از جسم و پیکر و دست و پا و زبان و عقل و گوش و هوش و... گرفته تا ابر و باد و ماه و خورشید و فلک و...‌، همگی در کارند تا انسان با هشیاری‌، نانی به کف آورد و در مسیر سعادت دنیا و رستگاری در آخرت و جهان باقی و حیات ابدی‌، به حرکت رو به جلو و تکاملی بپردازد. خیلی بدیهی و روشن است که ورزش هم جدا از این حکم کلی نیست.
اتفاقا ورزش به دلیل زیبایی‌ها و جذابیت و کششی که در میان همه طبقات اجتماعی و گروه‌های سنی دارد‌، خیلی بهتر و بیشتر از مدرسه و مکتب و سایر مراکز علمی و تربیتی، در تربیت و پرورش انسان‌ها و سرعت بخشیدن به حرکت انسانی و تکاملی عمل می‌کند. ورزش‌، میدانی است برای تقویت جسم و زور بازو و ستبری سینه و به نمایش درآمدن زیبایی‌های فنی و تکنیکی و رقابت و هیجان و کسب افتخار‌، و در عین حال عرصه‌ای است برای ساختن روح و اشاعه و نهادینه سازی ارزش‌های اخلاقی و مرام پهلوانی و اصلاح رفتار و مناسبات انسانی.
بحث در این باره مفصل است و حتی می‌توان درباره آن ساعت‌ها صحبت و صفحات را سیاه کرد و مقالات و کتاب نوشت و... ولی طبیعی است که در این مقال مختصر‌، ما قصد چنین کاری را نداریم. هدف ما از پیش کشیدن بحث جایگاه و نقش تربیتی ورزش این است که طبق روالی که داریم و هر از گاهی به نقش‌های چندگانه و متنوع ورزش می‌پردازیم و به سهم و بنا بر وظیفه خود‌، خاصه کارکرد تربیتی آن را یادآور می‌شویم، باز هم در این باره به ویژه خدمت مدیران و برنامه‌ریزان متذکر شویم و بگوییم اولا ورزش اگر نقش تربیتی و انسان سازی خود را فراموش کند و یکسره به دنبال برد و باخت و رسیدن به مدال و قهرمانی و صعود به جام جهانی و...- آن هم به هر قیمت و وسیله‌ای- باشد، ورزش نیست، بلکه «لهو و لعب» است و چون موجب غفلت و فراموشی می‌شود‌، پشیزی ارزش ندارد و می‌تواند به جای تربیت، اهل ورزش را به وادی سقوط و گمراهی سوق دهد.
ثانیا بدون تعارف‌، نقش تربیتی در ورزش ما کمرنگ است و در نگاه مدیران و برنامه‌ریزان از اهمیت چندانی برخوردار نیست. اثبات این حرف‌، کار اصلا سختی نیست و هرکسی اهل ورزش باشد و در حال و هوای آن تنفس کند کاملا متوجه می‌شود که ما چه می‌گوییم. و باز آنچه محرک ما از پیش کشیدن این بحث شد، اظهارات اخیر وزیر محترم ورزش بود. ایشان که با معاونان و مدیران وزارتخانه برای تجدید میثاق با آرمان‌های حضرت امام خمینی(ره) در حرم مطهر حضور یافته بود، در بخشی از اظهارات خود گفت: «وقتی سخنان ارزشمند امام راحل به ویژه درخصوص ورزش و جوانان را مرور می‌کنیم، می‌بینیم بیانات ارزشمندی پیرامون پرداختن به جوانان، توجه به مسائل ورزشی و... به یادگار گذاشتند که امروز در مدیریت ورزشی کاربرد بسیاری دارد». آنگاه با استناد به جمله معروف امام(ره) که خطاب به ورزشکاران فرمودند «در تمام ابعاد انسانی ورزش کنید»، اظهار داشت: «پایه و اساس تمام ورزش‌ها از تعلیم و تربیت آغاز می‌شود و این چیزی که امام راحل بر آن تاکید دارند که در تمام ابعاد انسانی ورزش کنید، قطعا با ورزش و تعلیم و تربیت می‌توانیم به تمام ابعاد ورزش توجه داشته باشیم».
این صحبت‌ها که محور آن «‌نقش تربیتی ورزش» است (البته اگر با عرض معذرت‌، حرف‌هایی از سر رسمیت و تعارف و کلیشه نباشد) تاکید بر نکته مهمی است که همان‌طور که بالاتر اشاره شد در ورزش ما خیلی کمرنگ شده و به آن اهمیت بایسته داده نمی‌شود و این در حالی است که در حرفه ایترین سطح ورزش دنیا و نزد کشورهای پیشرفته و صاحب ورزش‌، «‌کارکرد تربیتی» ورزش در مدیریت‌های ورزشی در اولویت قرار دارد و مقدم بر مسائل و امور فنی است.
بحث درباره این موضوع و آوردن مثال‌، از حوصله این مقال خارج است که البته برای اهل فن و خاک خورده‌های ورزش- نه غریبه‌های رخنه کرده و نامحرمان فرصت‌طلبِ بیگانه با ورزش- امری کاملا روشن و بدیهی است. اینکه چرا در ورزش کشور ما که فرهنگ فتوت و مرام پهلوانی در آن ریشه عمیق تاریخی و اعتقادی دارد، نقش تربیتی ورزش کمرنگ شده و در آن‌، نتیجه گرایی و کمیت محوری و مدال‌آوری و صعود به جام جهانی و... جای همه ارزش‌های نیک و پسندیده مانند اخلاق و فرهنگ و حرمت و بعضا حیا و عرق ملی نشسته‌، خود سؤالی بزرگ و مهم و حدیثی مفصل است که البته ما به سهم و به قدر سواد و فهم خود به آن پرداخته و خواهیم پرداخت، اما از این مجال استفاده کرده، خدمت آقای وزیر که خود از متن و بطن ورزش است عرض می‌کنیم که کمرنگ شدن(اگر نخواهیم بگوییم فراموش شدن) کارکرد تربیتی و نقش پرورشی و انسان سازی در ورزش ما به هیچ وجه امری طبیعی و عادی نیست و باندها و عناصر و جریاناتی هستند که یا به خاطر منافع حقیر و پست خود و یا با اهداف و اغراض غیر ورزشی، نمی‌خواهند ورزش در این مملکت- مثل خیلی چیزهای دیگر (اقتصاد، دانشگاه‌، سینما و...‌) در مسیر تکامل و خدمت به ملک و ملت حرکت کند و کارکردهای مهم و تاثیرگذار خود را عینیت بخشد.
منافع نامشروع مشتی فرصت‌طلب و پورسانت‌های ناحق و مخرب آنان در گروی این معناست که ورزش یعنی برد و باخت، یعنی قهرمانی‌، یعنی مدال، یعنی صعود به جام جهانی و... و برای تحقق این معنی‌، پای گذاشتن روی هر اصل و ارزشی مباح است. از طرف دیگر‌، کسانی که بدخواه این مردم و کشور و خواهان ضعف و شکست آن در همه عرصه‌ها- از جمله ورزش- هستند، چون می‌دانند قابلیت‌های فنی و استعداد ذاتی جوان ایرانی اگر با تربیت صحیح و سبک و روش سالم اخلاقی توام باشد، ایران را به کشوری «‌صاحب ورزش» تبدیل می‌کند که در میادین جهانی و المپیکی‌، افتخار می‌آفریند و... به روش‌های گوناگون مانع از تحقق کارکرد تربیتی ورزش می‌شوند و با فریب افکار عمومی و با استفاده از مدیران غریبه و بیگانه با ورزش‌، نتیجه‌گرایی و کمیت محوری را اصل و هدف ورزش قلمداد می‌کنند و مانع از سر و سامان یافتن واقعی آن می‌شوند.
حال سؤال این است که آیا وزیر محترم که به درستی بر نقش و تاثیر کارکرد تربیتی ورزش تاکید می‌کند، با توجه به شناخت وضعیت فرهنگی و تربیتی ورزش و شلتاق کردن نااهلان‌، قصد و برنامه‌ای هم برای عمل به علم و دانسته‌های خود دارد یا اینکه ما نباید مسئله را زیاد جدی بگیریم و امیدوار باشیم؟! بالاخره مراسمی بوده و باید حرف‌هایی زده می‌شد.‌‌..!!