چطور اوقات فراغت تابستانی را برای فرزندانمان به فرصت رشد تبدیل کنیم؟ (بخش نخست)

فرصتی برای مهارت‌آموزی و تضمین آینده شغلی فرزندان

کد خبر: ۲۴۳۱۰۲

تاریخ: ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ - ۱۷:۵۵

گالیا توانگر

با یک نگاه به خاطرات دهه 60 در می‌یابیم که تابستان‌ها برای بچه‌ها فرصت حرفه‌آموزی و تبدیل‌شدن به کارآفرین بود. معمولاً فرزندان را به دکان استادی می‌فرستادند تا در سایه‌ رابطه استاد و شاگردی هنر و حرفه‌ای بیاموزند. اما کم‌کم با صرف هزینه و وقت بسیار پای بچه‌ها به کلاس‌های تابستانی باز شد که در آن رنگی از آموزش هنر و حرفه نبود و صرفاً تکرار مباحث درسی و تقویت دروس در آنها مطرح می‌شد. این‌گونه ذهن دانش‌آموز بدون یافتن فرصت فراغت و بالندگی بیش‌ازپیش محل انباشت یک‌سری آموزش‌هایی می‌شود که یا تقویت‌کننده مباحث درسی تئوری است و یا به خسته‌کنندگی آن افزوده می‌گردد. انتظار می‌رود فرصت سبز فراغت تابستانی را بیشتر برای یافتن هنر و حرفه‌ای که تضمین‌کننده زندگی فردای بچه‌هاست، خرج کنیم و دست از چشم‌ وهم‌چشمی‌ها برداشته دوباره خاطره دروس تئوری و خستگی کلاس درس را در ذهن فرزندمان تثبیت نسازیم.

ثبت‌نام اجباری در دوره‌های درسی تابستانی می‌تواند خستگی 9 ماه حضور در مدرسه را به تن فرزندتان باقی بگذارد زیرا او بدون اینکه در این ایام تحرک کافی داشته باشد و به علایق و بازی‌هایی که دوست دارد بپردازد با اصرار شما راهی کلاس‌های درسی شده است.

بنابراین در پایان فصل تابستان با ذهنی خسته به مدرسه می‌رود. این رفتار می‌تواند انگیزه او به فراگیری و میزان دقت به مفاهیم درسی را تا حد زیادی کاهش دهد. ضمن اینکه آموختن موضوعات درسی جلوتر از برنامه نظام آموزشی موجب می‌شود تا این مفاهیم به گوش وی آشنا بوده و با دقت لازم به آنچه معلم برای وی توضیح می‌دهد گوش نکند. اینجاست که نه‌تنها شما نتوانسته‌اید برنامه‌ریزی مناسبی برای فرزندتان داشته باشید بلکه موجب شده‌اید تا هم خستگی به تن وی باقی بماند هم یک‌سری مفاهیم درسی را به نحو طوطی‌وار بیاموزد. به طور حتم کتاب‌های غیردرسی زیادی وجود دارند که فرزند شما به مطالعه آنها علاقه‌مند است. آن هم درحالی‌که در تمام مدت سال تحصیلی سرگرم خواندن کتب آموزشی بوده و فرصت کمتری برای مطالعه کتاب‌های غیردرسی داشته است.

اکنون این فرصت در اختیار وی قرار دارد که کتاب‌هایی را که در طول سال خریداری کرده و موفق به خواندن آنها نشده است مطالعه کند. حتی می‌توانید همراه وی سری به نزدیک‌ترین کتاب‌فروشی بزنید و از فرزندتان بخواهید تا کتاب مورد علاقه خود را خریداری کند. البته ثبت‌نام در کتابخانه محل نیز گزینه مناسبی برای این کار است زیرا هم فرصت‌های بیشتری را برای انتخاب در اختیار فرزند شما قرار می‌دهد و هم به اقتصاد خانواده کمک خواهد کرد.

گذراندن دلخواه ایام فراغت بدون اجبار

پرکردن اوقات فراغت دانش‌آموزان در ایام تابستان به‌صورت یک معضل برای خانواده‌ها تبدیل شده است. برخی افراد فکر می‌کنند فراغت برابر با بیکاری است، درحالی‌که اوقات فراغت از جمله زمان‌های باارزش زندگی انسان است. دانش‌آموزان در ایام فراغت می‌توانند به کارهایی که علاقه دارند بپردازند و تجربیات خوبی به دست آورند. حتی گاهی همین کارهایی که در اوقات فراغت انجام می‌دهند سبب می‌شود که مسیر زندگی‌شان عوض شود؛ برای مثال دانش‌آموزی در تعطیلات تابستان به کلاس نقاشی می‌رود و در این عرصه بااستعداد نشان می‌دهد و علاقه‌اش هم به همین سمت است و کلاً سرنوشتش عوض می‌شود و به سمت هنر کشیده می‌شود.

منیره سادات بیژنی یک مشاور کودک و نوجوان تاکید دارد: «برخی اوقات فراغت را با کتاب خواندن و یا فیلم دیدن پر می‌کنند. اکثر دانش‌آموزانی که کتاب زیاد می‌خوانند و فیلم زیاد می‌بینند در آینده نثر قوی دارند و توانمندی بالایی در سخنوری کسب می‌کنند. هرچند به نوع و سبک فیلم و کتابی که انتخاب می‌کنند هم بستگی دارد.»

وی درباره اجبار نکردن فرزندان به آموزشی خاص در ایام فراغت تابستانی توضیح می‌دهد:

« کلاس‌های آموزش زبان و یا کلاس‌های تقویتی درسی هم در این ایام طرفداران خاص خودش را دارد، ولی هیچ‌گاه نباید دانش‌آموزان را مجبور به انجام کاری کرد؛ چون اگر دانش‌آموز به‌اجبار خانواده به کلاس برود نه‌تنها سعی نمی‌کند چیزی یاد بگیرد، بلکه به‌مرور از آن درس متنفر می‌شود. کلاً اجبار کردن دانش‌آموزان به انجام کاری اشتباه است. بارها شده که والدین این پاسخ را به دانش‌آموز می‌دهند که این برای تو خوب است. صرفاً به همین بسنده می‌کنند، درحالی‌که تا دانش‌آموز قانع نشود و دلیلش را نداند آن کار را انجام نخواهد داد.

اشکالی که امروزه در جامعه خیلی زیاد شده است این است که بعضی از والدین بدون اینکه خودشان علمی بر آن کلاسی که دانش‌آموز می‌رود، داشته باشند، صرفاً به علت اینکه فرزند خواهر یا همکارشان به آن کلاس می‌رود می‌خواهند که به‌اصطلاح فرزند خودشان از بقیه عقب نماند، ولی این را که از چه چیزی عقب نماند؟ و یا اینکه اصلاً آن کلاس برای فرزندشان مفید است یا نه؟ مورد بررسی قرار نمی‌دهند.»

این مشاور کودک و نوجوان در ادامه پیشنهاد می‌دهد: «بهترین کاری که می‌شود انجام داد این است که قبل از اینکه دانش‌آموزمان را به کلاسی بفرستیم از خود او سؤال کنیم که به چه موضوعاتی علاقه‌مند است؟ و اگر او خودش هنوز دیدگاهی از علاقه‌مندی‌اش ندارد و نمی‌داند چه باید بکند؟ خودمان با پرس‌وجو و شناختی که از فرزندمان داریم، اوقات فراغتش را پر کنیم.»

وی در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «به این نکته توجه کنید قرار نیست دانش‌آموز شما با گذراندن یک دوره سه‌ماهه تمامی فنون و یا اطلاعات را کسب کند. بعد از پایان دوره از دانش‌آموزمان انتظار این را نداشته باشیم که در آن زمینه استاد شده باشد. این جمله که این‌همه کلاس رفتی چه یاد گرفتی؟ یک آفت بزرگ است و انگیزه را از دانش‌آموز می‌گیرد. سعی کنیم همواره دانش‌آموزمان را تشویق کنیم، حتی اگر نتیجه  خوبی نگرفت، باز هم او را تشویق کنیم. تشویق کردن به دانش‌آموز انگیزه می‌دهد و کمک می‌کند تلاشش را در آن زمینه زیاد کند. سعی کنیم با فکر و تحقیق اوقات فراغت فرزندانمان را پر کنیم و به علایق و تصمیماتشان جهت دهیم.»

برنامه‌ریزی خانواده

در کنار مساجد و نهادهای فرهنگی

اگر پای درد دل بسیاری از والدین بنشینید از اینکه فرزندانشان در بیشتر ساعات روز سرگرم تماشای تلویزیون هستند یا مدت زیادی را به بازی‌های رایانه‌ای اختصاص می‌دهند، گله می‌کنند.

فراموش نکنید که برخوردهای تنبیهی در این زمینه به‌هیچ‌عنوان نتیجه نمی‌دهد، بلکه شما باید به فرزندانتان بیاموزید مدت‌زمان کمی را صرف این بازی‌ها کنند و به‌جای اینکه مدت طولانی را در اتاق خود تنها و بدون تحرک بگذرانند در کارهای خانه مشارکت داشته باشند.

برهان اسماعیلی جامعه‌شناس برایمان توضیح می‌دهد: «استنباط ما از کلمه اوقات‌ فراغت زمانی است که در آسایش و آسودگی قرار داریم و به‌دور از مشغله‌های روزانه و خستگی‌های ناشی از آن هستیم. فصل تابستان برای دانش‌آموزان خاتمه دوران تحصیل و شروع آسودگی از مشغله‌های مدرسه است، اینجا است که برنامه‌ریزی برای استفاده از اوقات فراغت توسط خانواده‌ها و نهادهای مذهبی و اجتماعی اعم ازمساجد و کانون‌های قرآنی و نهادهای فرهنگی همچون فرهنگسراها انجام می‌گیرد.»

وی در ادامه می‌گوید: «تابستان زمان مناسبی است برای سفر و دید و بازدیدهای فامیلی که با پرکردن اوقات فراغت سلامت جسم و روح خانواده را نیز تأمین می‌کند. زمان فراغت، فرصت مناسبی برای شکوفایی استعدادهای دانش‌آموزان است که می‌توان در کنار سلامت روح و جسم، رشد اجتماعی فرزندان را نیز مشاهده کرد.»

اسماعیلی ضمن تاکید استفاده صحیح از اوقات فراغت، تصریح می‌کند: «هدف از اوقات فراغت دانش‌آموزان در فصل تابستان ایجاد آرامش و تجدید قوا به همراه افزایش خودباوری آن‌ها است تا با آغاز هرچه بهتر به سراغ سال جدید تحصیلی بروند. پس باید نهایت استفاده از این فرصت به وجود آمده را انجام داد.»

آموزش مسئولیت‌پذیری به فرزندان

بهترین برنامه برای تابستان

صادق زمانیان برنامه‌ریز و مشاور تحصیلی، با اشاره به نحوه گذراندن اوقات فراغت به‌ویژه در فصل تابستان می‌گوید: «فصل تابستان برای کودکان و نوجوانان، نوید گذراندن اوقاتی شاد و مفرح و دور از روال عادی فصول دیگر را می‌دهد. خانواده‌ها به‌مقتضای موقعیت و شرایطی که دارند برنامه‌های مختلفی برای فرزندانشان در نظر می‌گیرند، اما هنوز مفهوم اوقات فراغت برای برخی افراد روشن نیست و نمی‌دانند چگونه باید از آن استفاده بهینه را ببرند؟ اما می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب، تعطیلات خوب و مفیدی را برای دانش‌آموزان در نظر گرفت.»

وی در ادامه می‌گوید: «فعالیت‌های هنری از جمله گزینه‌هایی است که می‌تواند انتخاب مناسبی برای گذراندن تعطیلات باشد. برای این کار بهتر است از بچه‌ها بخواهیم فهرستی از علاقه‌مندی‌های خود تهیه کرده و بنا به اولویت و توانایی‌های خود یکی از آن‌ها را انتخاب کنند.»

این برنامه‌ریز تصریح می‌کند: «از دیگر برنامه‌های مفید برای ایام تعطیلات نوجوانان، شرکت در کلاس‌های ورزشی است. بهتر است فرزندانمان حداقل در یکی از رشته‌های ورزشی مثل شنا، ورزش‌های رزمی یا بازی‌های گروهی و تیمی مهارت کافی را به دست آورد. کسب مهارت در رشته‌های فنی می‌تواند مفید و کاربردی باشد که علاوه بر پرکردن اوقات فراغت، در آینده شغلی آنها نیز مؤثر واقع شود. شرکت در فعالیت‌های گروهی مثل عضویت در هلال‌احمر و فراگرفتن کمک‌های اولیه هم می‌تواند انتخاب مناسبی برای سپری کردن تابستان باشد.»

وی در پایان می‌گوید: «در طول زمان تعطیلات بهتر است از فرزندانمان بخواهیم در کارهای خانه به اعضای خانواده کمک کرده و به‌اصطلاح باری از دوش خانواده بردارند. این کار به تقویت حس مسئولیت‌پذیری کودکان و نوجوانان کمک کرده و روحیه همکاری و همدلی را در آنها افزایش می‌دهد.»

آرامش بیشتر با برنامه‌ریزی تابستانی

همه‌ دانش‌آموزان موفق برای رسیدن به هدف خود به فکر آینده‌ خود هستند و آینده را در نظر می‌گیرند. ویژگی‌های دانش‌آموزان موفق این است ، زمانی که تعداد کمتری از دانش‌آموزان درس می‌خوانند، آن‌ها تلاش می‌کنند گذشته‌ مطالعاتی خود را با خواندن دقیق‌تر درس‌ها و رفع اشکالات قبلی جبران ‌کنند؛ یعنی در تابستان برنامه نگاه به گذشته دارند. همچنین چند درسی را که باید در سال آینده بخوانند از تابستان شروع می‌کنند و این فرصت عالی است؛ زیرا ذهن آمادگی لازم برای تثبیت بیشتر و بهتر مطالب را در آینده دارد. در مدرسه به دانش‌آموزان توصیه می‌شود که قبل از تدریس معلم پیش‌خوانی کنند و مطالعه بر روی مطالب جدید داشته باشند. این کار برای آمادگی بهتر ذهن برای تثبیت آموخته‌ها و یادگیری دقیق‌تر مطالب است. اگر شما در کنار برنامه‌ریزی برای کسب مهارت‌های تابستانی برای چند درس آینده‌ خود از تابستان برنامه‌ریزی کنید، با حفظ ذخایر ذهنی‌تان در آن دروس برای سال تحصیلی جدید موفق‌تر خواهید بود. به‌شرط آنکه به دام افراط ‌و تفریط در نیفتید و همه تابستان را قربانی تقویت دروس نکنید. در واقع یک برنامه‌ریزی تابستانی متعادل و همه‌جانبه نیاز دارید. ‎