کیهان بررسی می‌کند

دردسرهای سگ‌گردانی و سگ‌های ولگرد برای محیط زیست انسانی

کد خبر: ۲۴۲۶۱۱

تاریخ: ۰۹ خرداد ۱۴۰۱ - ۱۶:۳۰

مهدی برازنده

بنا به گزارش‌های منتشرشده، آمار سگ‌های ولگرد در کشور از دومیلیون قلاده نیز فراتر رفته است، آماری که در ابعاد زیست‌محیطی، اجتماعی و فرهنگی زنگ خطر بروز مشکلات گاه جبران‌ناپذیر را به صدا درآورده است. این موضوع در کنار رشد خطرناک نگهداری از سگ در برخی خانواده‌ها و تبدیل یک کار ضد فرهنگی به یک فرهنگ و تبعات منفی زیادی برای جامعه دارد. از تبعات سگ‌بازی‌ها و به دنبال آن افزایش تعداد سگ‌های بی‌خانمان، می‌توان به افزایش آمار سگ‌گزیدگی،‌ هاری، از بین‌رفتن گونه‌های مختلف جانوری در حیات وحش و متاسفانه تغییر فرهنگ غیرانسانی جایگزینی سگ با فرزند انسان اشاره کرد!

کارشناسان و مسئولان محیط زیست معتقدند کنترل جمعیت سگ‌های بی‌صاحب در محیط زیست، نیازمند فرهنگ‌سازی، قانون‌گذاری و اجرای قانون است؛ بطور مثال مردم باید از تبعات غذادادن و مهربانی‌های آسیب‌رسان به سگ‌ها باخبر شوند و از طرفی مجلس و مدیریت شهری و سایر دستگاه‌های مربوطه با اعمال قانون و اجرای روش‌های علمی و مناسب، جلوی افزایش شمار این حیوان و آسیب‌های ناشی از زاد و ولد آن‌را بگیرند.

به گزارش کیهان، پنجشنبه دو هفته قبل در شهرک بعثت مشکین‌دشت کرج، دختربچه‌ای سه ساله که با مادرش قصد عزیمت به منزل یکی از اقوام‌شان را داشتند، در میانه راه مورد حمله یک سگ ولگرد قرار گرفت. سگ ولگرد، بچه را از دست مادر می‌قاپد و به میان گله سگ‌ها می‌برد که نهایتاً منجر به گزیدگی و مجروحیت شدید دختربچه می‌شود. البته اگر درخواست کمک‌های مادر و یاری‌رسانی راننده خودرویی که در این حادثه از آنجا عبور می‌کرد نبود و کودک دیر به بیمارستان می‌رسید، ممکن بود میان چنگ و دندان سگ‌های ولگرد، جان خود را از دست بدهد، اگرچه به گفته مادر «ماهور»، این دختربچه معصوم پس حمله سگ‌ها دچار آسیب روحی شدید شده است.

ماجرای تلخ حمله سگ‌ها به مردم و افراد بی‌دفاع، تنها مربوط به ماهور سه ساله نمی‌شود؛ هفتم دی‌ماه 1400 نیز یاسین 4.5 ساله در امیرآباد بیرجند قربانی حمله سگ‌ها به واسطه فرورفتن دندان سگ در گلویش شد. همچنین در 11 بهمن‌ماه سال گذشته نیز یک خانم که استاد دانشگاه آزاد خوزستان بود پس از خروج از دانشگاه به واسطه حمله‌ورشدن سگ‌ها پا به فرار می‌گذارد اما در همین حال تصادف کرده و پس از مدتی در کما بودن، جان خود را از دست می‌دهد.

198هزار و 745 مورد سگ‌گزیدگی در سال گذشته

اما آمار حمله سگ‌های ولگرد به افراد نشان‌دهنده جدی شدن روزافزون این معضل خطرناک در کشورمان است.

در همین زمینه دکتر بهزاد امیری، رئیس‌گروه مدیریت بیماری‌های قابل انتقال بین انسان و حیوان وزارت بهداشت در گفت‌وگو با «کیهان» درمورد آخرین آمار مربوط به سگ‌گزیدگی در کشور گفت: سال گذشته 260 هزار و 471 مورد حیوان‌گزیدگی داشتیم که از این تعداد 198 هزار و 745 مورد مربوط به سگ‌گزیدگی بوده است. این موارد از بسیار خفیف تا شدید متغیر هستند و شامل خراش‌های جزئی تا پارگی عضو می‌شوند. با این حال تعداد موارد ثبت شده بیشتر شامل موارد خفیف می‌شود. در مورد‌هاری هم در سال گذشته 16 مورد ابتلای انسانی به این بیماری را داشتیم که عمدتاً در نتیجه گزش سگ‌های ‌هار بوده است.

لازم به ذکر است این آمار فقط آمار ثبت‌شده و رسمی وزارت بهداشت است و آمار واقعی سگ‌گزیدگی و‌ هاری در مدت اخیر، چیزی بیش از آمار ذکر شده است.

خطر سگ‌های ولگرد برای حیات وحش بومی کشور

در مقاله‌ای که توسط برخی پژوهشگران کشورهای هند و آمریکا در ژورنال علمی «اوریکس» منتشر شد به بررسی حملات مستند انجام شده سگ‌های ولگرد بر پستانداران بومی ایران پرداخته شده است. در این مطالعه ثبت حمله سگ‌های ولگرد به حداقل ۱۷ گونه پستاندار در ایران گزارش شد که بیشتر حملات ثبت‌شده در اطراف یا داخل مناطق حفاظت‌شده رخ داده بودند و برخی گونه‌های مورد حمله واقع‌شده نیز جزو گونه‌های نیازمند حفاظت، از جمله یوزپلنگ آسیایی بوده است. تداوم این شرایط ما را به این نتیجه می‌رساند که رفته‌رفته تقریباً هیچ حیوانی از خطر حمله سگ‌ها در محیط زیست در امان نخواهد بود.

آثار مخرب غذادادن به سگ‌ها

از مهم‌ترین عوامل افزایش سگ‌های ولگرد، غذا دادن بی‌حساب‌ و کتاب و بی‌رویه به سگ‌هاست که البته اغلب از روی مهربانی و حیوان‌دوستی انجام می‌شود. بهزاد امیری در این رابطه می‌گوید: این تصور اشتباه است که بعضی افراد فکر می‌کنند با غذادادن به سگ‌ها کاری انسان‌دوستانه و حیوان‌دوستانه انجام می‌دهند. غذادادن به سگ‌ها باعث می‌شود نسل سگ‌های ولگرد افزایش و مشکلات این حیوان نیز بیشتر شود. مردم و ارگان‌های خیریه بهتر است کمک‌های خود را به متولیان شهرداری و دهیاری‌ها که مسئول رسیدگی به وضعیت سگ‌های ولگرد هستند، اهدا کنند. او به مردم توصیه کرد: مردم به دو دلیل از غذا دادن به حیوانات ولگرد پرهیز کنند، اولاً به این دلیل که خودشان در مواجهه با حیوانات دچار گازگرفتگی نشوند و ثانیاً از این طریق به افزایش نسل حیوانات ولگرد کمک نکنند.

اگرچه توجه و مهربانی به حیوانات در سنت و دین مبین اسلام نیز سفارش شده است، با این حال باید طبق همان اصول و تاکیدات اسلام، نسبت به‌خطر افتادن زندگی و محیط زیست انسان‌ها ارزش قائل بود. باید گفت بخش عمده افزایش عجیب تعداد سگ‌های ولگرد در اطراف مناطق مسکونی و مشاهده روزانه آنها در بسیاری از کوچه و خیابان‌های شهرهای مختلف از جمله تهران، نتیجه همین توجه مردم به تهیه غذای این حیوانات و در نتیجه ماندگاری آنها در محیط دنج شهری و البته افزایش زاد و ولد این حیوانات است.

این در حالی است که تا همین چند سال قبل مشاهده سگ‌های ولگرد در محیط‌های شهری بسیار نادر و تقریبا محال بود.

نقش جو گرفتگان خسته در افزایش سگ‌های ولگرد

اما در این میان نباید از یک واقعیت مهم غافل شد، و آن اینکه بسیاری از سگ‌های ولگرد، حیواناتی هستند که برخی خانواده‌ها بر اثر تحت تاثیر قرار گرفتن یک جو کاذب برای خرید سگ و نگهداری این حیوان در محیط زندگی وارد خانه و آپارتمان خود کرده‌اند اما خیلی زود متوجه اشتباه خود شده‌اند. بسیاری از این خانواده‌ها وقتی با مشکلات نگهداری سگ و خطرات و آسیب‌های بهداشتی و فرهنگی و تبعات اقدام نسنجیده خود در وارد کردن حیوانی مثل سگ به محیط زندگی خود به طور ملموس آشنا می‌شوند و این کار را خارج از عهده و توانشان می‌بینند، این حیوانات را رها می‌کنند تا به اعضای باشگاه سگ‌های ولگرد افزوده شود. در واقع از آنجایی که بسیاری از صاحبان سگ‌ها مجبورند پس از مدتی سگ خود را در طبیعت و البته کوچه و محل! رها کنند، این اقدام به نوبه خود تعداد سگ‌های ولگرد و نتیجتاً آسیب‌های وارده به محیط زیست را دوچندان می‌کند.

موضوع ترویج نگهداری سگ و تبلیغات گسترده رسانه‌های معاند و شبکه‌های بی‌در و پیکر مجازی برای تبدیل این ناهنجاری غیر عرفی و مغایر با ارزش‌های اسلامی به نوعی از سبک زندگی مردم کشورمان، مسئله مهمی است که باید فکری برای آن شود.

به عنوان نمونه شبکه‌های تلویزیونی معاند که همواره دشمنی خود را با خانواده‌های ایرانی ثابت کرده‌اند، در حالی که در همان کشورهای اروپایی و آمریکایی تغذیه‌کننده آنها بحث تشویق به فرزندآوری و حمایت از رشد جمعیت یک اصل مسلم است، و در حالی که کشورمان در آستانه ورود به یک بحران کاهش جمعیت قرار دارد، از سال‌ها قبل درتلاش هستند تا با تشویق خانواده‌های ایرانی برای نگهداری از سگ و معرفی این کار به عنوان جایگزین مناسب فرزندآوری، ضربه مهلکی به کشورمان وارد کنند. متاسفانه برخی از خانواده‌ها نیز دچار غفلت شده و تحت تاثیر این سبک زندگی نامناسب برای جامعه ارزشمدار ایرانی به سمت نگهداری از حیوانات و وارد کردن سگ به محل زندگی خود هستند.

این تبلیغات ظاهراً حیوان‌دوستانه و عدم نظارت مسئولان کار را به جایی رسانده است که هم‌اکنون در کنار بار مالی سنگین ارزی به کشور برای واردات غذای سگ و گربه و... شاهد وقوع اتفافات عجیبی همچون رواج و فعالیت مهدهای لاکچری برای سگ‌ها در کشورمان هستیم! مهدهایی که استخر، پذیرایی با مرغ و برنج ایرانی و سرویس رفت و برگشت دارند و در قبال این خدمات مبالغ هنگفت دریافت می‌کنند.

مزاحمت برای مردم به اسم محبت به حیوانات

از سوی دیگر شیوع زننده سگ گردانی در سطح شهر و پارک‌ها باعث ایجاد مزاحمت برای خانواده‌هایی که ساعتی فرزندان خود را برای گشت و گذار و تفریح به پارک و تفرج‌گاه‌ها می‌آورند اما خود را در محاصره سگ‌های دست آموز و سگ گردانی گسترده می‌بینند شده است. اقدامی که نیازمند ورود جدی مسئولان مدیریت شهری و پلیس برای حفظ امنیت روحی و روانی و سلامت مردم است.

در همین رابطه مهدی بابایی، نایب‌رئیس‌کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر تهران در گفت‌وگو با «کیهان» می‌گوید: بیشترین دغدغه‌ای که درخصوص سگ‌ها نزد شهروندان وجود دارد، بحث حضور سگ‌های خانگی در سطح شهر است که باید این موضوع از طریق قانونی و یا نیروی‌انتظامی برخورد شود. متاسفانه شهرداری تهران سازوکار لازم را برای برخورد مستقیم با تردد سگ‌های خانگی ندارد و یکی از دلایلی که سگ‌های خانگی به درستی ساماندهی نشده‌اند همین موضوع است.

راهکار چیست؟

به نظرمی‌رسد برای قطع روند فزاینده شمار سگ‌های ولگرد و مسائلی چون سگ‌بازی‌ها یا سگ‌گردانی‌ها نیازمند کار جمعی و فرهنگی هستیم. مردم با غذا ندادن به سگ‌ها و پرهیز از سگ‌پروری می‌توانند گام بزرگی در این معضل زیست‌محیطی بردارند و از طرفی مدیریت شهری و مجلس شورای اسلامی نیز با مدیریت و قانون‌گذاری می‌توانند تعداد سگ‌های ولگرد را با روش‌های مناسب و انسانی مدیریت کرده و در این حوزه به نحو مطلوب اقدام به فرهنگ‌سازی کنند.

کمک به شهرداری برای تأمین هزینه‌های غربالگری

و آزاد‌سازی سگ‌ها

بهزاد امیری، رئیس‌گروه مدیریت بیماری‌های قابل انتقال بین انسان و حیوان وزارت بهداشت درباره کنترل افزایش جمعیت سگ‌ها در محیط زیست می‌گوید: سازمان شهرداری و دهیاری‌ها موظف‌اند سگ‌های ولگرد را جمع‌آوری کنند که البته پیش‌نویس دستورالعمل آن توسط سازمان شهرداری و دهیاری‌ها ارائه شده است و اکنون نیز در بسیاری از شهرستان‌های بزرگ کشور اگرچه نه چندان به‌طور مستمر و منظم اما اعمال می‌شود. شهرداری‌ها سگ‌ها را جمع‌آوری می‌کنند و درصورت بیماری قابل درمان بودن، آنها را درمان کرده و پس از واکسینه نمودن علیه ‌هاری و عقیم‌نمودن، آنها را رها‌سازی می‌کنند. این درحالی‌است که به علت هزینه‌های زیاد واکسیناسیون و عقیم‌‌سازی، در بسیاری از شهرها این اقدام به صورت مستمر و منظم انجام نمی‌شود. در این راستا انجمن حمایت از حیوانات می‌توانند برای تأمین غذا، هزینه‌های نگهداری، واکسیناسیون و... به مراکز تحت پوشش شهرداری‌ها کمک کنند.

مجلس برای کنترل سگ‌گردانی و افزایش جمعیت این حیوان قانون‌گذاری کند

مهدی بابایی، عضو شورای شهر تهران درباره وظایف مدیریت شهری برای کنترل سگ‌گردانی‌ها در سطح شهر که نهایتاً منجر به افزایش تعداد سگ‌های ولگرد می‌شود، می‌گوید: شورای شهر ضابط قانونی برای برخورد با سگ‌گردانی نیست، ضمن اینکه پارک‌های سطح شهر فاقد حصارکشی هستند و یک یا دو نگهبان برای حفاظت از تجهیزات پارک در آنها حضور یافته‌اند. این امکان برای شهرداری وجود ندارد که به واسطه نگهبان پارک از ورود سگ‌ها ممانعت کند.

وی با تاکید بر لزوم فرهنگ‌سازی برای کنترل سگ‌گردانی‌ها و شمار سگ‌های ولگرد گفت: چندی پیش مستندی پخش شد که در آن به خطرات غذا دادن مردم به سگ‌ها و افزایش تعداد سگ‌های ولگرد در محیط زیست تاکید می‌کرد که اقدامی خوب بود. با این‌حال پیشنهاد می‌شود مجلس شورای اسلامی به این موضوع ورود کند و به این وضعیت سروسامان بخشد، چراکه شورای شهر امکان قانون‌گذاری و تعیین جریمه و ضابطه برای کنترل سگ‌گردانی در پارک‌ها و معابر عمومی شهر را ندارد.

بررسی لایحه حمایت از حقوق حیوانات در مجلس

در این میان، به نظر می‌رسد مجلس و دولت برای مدیریت این معضل محیط زیستی دست‌روی‌دست نگذاشته و لایحه‌ای جامع در دستور کار قرار داده‌اند که البته هنوز به تصویب نرسیده و در دست بررسی است. سمیه رفیعی، رئیس‌فراکسیون محیط زیست مجلس شورای اسلامی با اعلام خبر رسیدگی مجلس به لایحه حمایت از حقوق حیوانات که از سوی دولت ابلاغ شده است در گفت‌وگو با «کیهان» می‌‎گوید: دولت لایحه حمایت از حیوانات را ارائه کرده است که بعضی از موارد مربوط به حیوانات شهری نیز در آن گنجانده شده است. این لایحه در حال طی کردن مسیر قانونی خود است تا به صحن مجلس رسیده و سپس درمورد آن رای‌گیری شود.

وی در مورد اقدامات مجلس برای پیشگیری از سگ‌گردانی و کنترل جمعیت سگ‌های ولگرد افزود: پیشنهاد اعضای کمیسیون قضایی مجلس مبنی بر آسیب ندیدن شهروندان در مواجهه با حیوانات شهری تصویب شده است و مجلس به این حوزه‌ها ورود کرده‌اما به نظر می‌رسد لازم است تا لایحه‌ای جامع وجود داشته باشد تا هم به موضوع حیوانات شهری و هم حیوانات موجود حیات وحش بپردازد.

رفیعی با انتقاد از ازدیاد معضلات نوپدید در رابطه با حیوانات شهری گفت: درحال حاضر کافی است به نقاط مرفه‌نشین شهرهای بزرگ سری بزنیم تا به عمق ماجرا پی ببریم، دیگر کار از سگ و گربه و... گذشته است و برخی شهروندان از حیواناتی که در زندگی خانگی مرسوم نیست هم استفاده می‌کنند. مجموعه این مسائل و بی‌سامانی‌ها باعث شده است تا به لایحه جامعی که اشاره شد از سوی دولت ابلاغ شده است، توجه ویژه‌ای داشته باشیم.