چگونگی تفکیک زباله از مبدأ و کمک به چرخه اقتصـادی (بخش پایانی)

طرح‌‌هایی با پشـتوانه مردمــی برای کاهش پسماند و درآمدزایی

کد خبر: ۲۴۲۴۵۳

تاریخ: ۰۷ خرداد ۱۴۰۱ - ۱۷:۰۳

امیرحسین بسطامی

یکی از بزرگ‌ترین دلایل ارتقاء بازیافت این است که باعث کاهش فشار محیط ‌زیست ما می‌شود. با استفاده از مواد زاید به‌صورت سازنده می‌توانیم به‌آرامی ‌اندازه محل دفن زباله‌هایمان را کم کنیم. با افزایش جمعیت، نگهداری این زباله‌ها دشوار خواهد شد. وقتی این اتفاق بیفتد، شهرهای ما و مناظر زیبا با آلودگی، مسمومیت و مشکلات بهداشتی زیادی رو‌به‌رو خواهند شد. از مزایای بازیافت این است که به شما در کنترل آلودگی و کاهش آن  کمک می‌کند.

درحالی‌که شما ممکن است احساس کنید که بازیافت برای هر شخص شخصی است، در حقیقت این یک صنعت عظیم در درون خود است. پس از انجام مرتب‌‌سازی اولیه و زباله‌های خود را برای بازیافت واریز می‌کنید، باید آن را مرتب کرده و به مکان‌های مناسب ارسال کنید. این کار توسط هزاران کارگر انجام می‌شود که به‌تازگی در صنعت رو به ‌رشد اشتغال دارند. مطمئناً یکی از مهم‌ترین مزایای بازیافت این است که شغل بیشتری در جامعه ایجاد می‌کند و ثبات کل روند را فراهم می‌کند. دور ‌انداختن سطل زباله در بهترین حالت حدود شش تا هفت شغل ایجاد می‌کند، جایی که بازیافت می‌تواند به ایجاد نزدیک به سی شغل کمک

کند.

افرادی که قوطی‌های آلومینیومی یا بطری‌های شیشه‌ای را به کارخانه بازیافت می‌برند، در عوض سود نقدی دریافت می‌کنند. در حقیقت، بسیاری از نوجوانان می‌توانند بازیافت را به‌عنوان راهی برای کسب درآمد اضافی در کنار هم انتخاب کنند. روزنامه‌های قدیمی، پلاستیک، لاستیک، فولاد، مس و حتی قوطی‌های نوشابه را می‌توان فروخت.

معضل تفکیک

طبق آمار كلی تنها 5 الـی 7 درصد زباله در محل تفكیك می‌شود. علت كجاست؟

سینا پورهاشمی یك كارشناس بازیافت توضیح می‌دهد: «وقتی حرف از تفكیك زباله‌ها می‌شود بعضی از ما فكر می‌کنیم با یك فرایند ســخت و پیچیده‌ای روبه‌رو هستیم كه احتیاج به‌صرف زمان زیاد و البته مهارت‌های خاصی دارد، اما جداکردن زباله‌ها در منزل كار بسیار ساده‌ای است كه كافی است چند بار آن را انجام دهید تا خیلی زود به عادتی همیشگی و معمول تبدیل شود.»

آیا شما هم در منزل زباله‌های خشك و ‌تر را  از هم جدا می‌کنید؟ چند کیسه ‌زباله مختلف دارید و یا همه زباله‌ها را در یك كیسه می‌اندازید؟ وی در ادامه می‌گوید: «هرچه زباله‌های منزل ما كمتر باشد، انرژی كمتری برای تفكیك آنها نیاز اســت. شاید شما هم تا به‌ حال عبارت «پیشگیری بهتر از درمان است» را شنیده باشید، عبارتی كه درباره بازیافت زباله‌ها هم به‌خوبی صدق می‌کند. چه‌بهتر كــه از همان اول زباله كمتری ایجاد كنیم تا در نهایت هم مجبور نباشیم كــه انرژی زیادی برای تفكیك زباله‌ها بگذاریم. زباله‌های شیشه‌ای، نایلونی، فلزی و الکترونیکی اثر مخربی بر روی محیط ‌زیست می‌گذارند، پس باید سعی كرد كه آنها را كمتر تولید كنیم. اما با این‌حال، تولید زباله با زندگی روزمره پیوند تنگاتنگی دارد و تنها كاری كه از دست ما برمی‌آید این است که زباله كمتری ایجاد كنیم و از طرفی همین زباله‌ها را هم در خانه تفكیك كنیم. شاید بپرسید چگونه می‌توان زباله كمتری تولید كرد؟ مثلاً به‌جای استفاده از غذاهای آماده به سراغ غذاهای خانگی بروید تا با همین قدم ساده حجم زباله‌های یک‌بار مصرف را به میزان زیادی كم كنید.»

این كارشناس بازیافت در پاسخ این پرسش كه برای تفكیك زباله‌ها چه‌کار كنیم؟ می‌گوید: «تفکیك زباله‌ها كار ساده‌ای است كه در نهایت كمك زیادی به‌صرفه‌جویی در منابع با ارزش و حفظ محیط ‌زیست می‌کند. اولین قدم برای انجام این كار ساده این است كه حداقل چند کیسه‌زباله مخصوص زباله‌های خشك و‌ تر تهیه كنیم و همه زباله‌ها را در یك کیسه ‌زباله قرار ندهیم. زباله‌های ‌تر شامل پسماند غذاها و خوراکی‌ها هستند كه می‌توانند به كود یا كمپوست تبدیل شوند. از مهم‌ترین مواد قابـل بازیافت می‌توان به شیشه، كاغذ، انواع فلزات و... اشاره كرد. در واقع زباله‌های خشك شامل مواد پلاستیكی، كاغذی و چیزهایی از این ‌دست هستند كه اگر به‌خوبی از زباله‌های ‌تر جدا شوند می‌توانند دوباره مورداستفاده قرار بگیرند. جداکردن زباله‌های تر و خشك كاری ساده است كه كمك زیادی به صنعت بازیافت می‌کند و با انجام این كار نقش خود را در این صنعت به‌خوبی ایفا می‌کنید. وی در تكمیل صحبت‌هایش نسبت به زباله‌های خطرناک هشدار داده و می‌گوید: در بازیافت زباله نکته‌ای مهم را باید همیشه مدنظر قرار داد: زباله‌های خطرناک مثل زباله‌های بیمارستانی و پسماند باتری و قطعات الکترونیکی‌ها باید جدا از زباله‌های خشك و ‌تر قرار بگیرند، چون اگر برای دفع زباله‌های خطرناک، اصول ایمنی رعایت نشود، خطرات زیادی بر روی محیط‌ زیست بر جای می‌گذارند.»

مقایسه نرخ بازیافت زباله با سایر کشورها

طبق برخی آمار منتشر شده، ارزش بازیافت زباله در چین 40 ‌ میلیارد دلار است، ‌ در واقع چینی‌ها تنها به بازیافت زباله‌های تولیدی خود اقدام نمی‌کنند، بلکه دست به واردات زباله زده و از این محل سودهای کلانی کسب کرده‌اند. از بازیافت زباله‌های الکترونیکی مستعمل در چین، 20 تن طلا در سال استخراج شده است که این میزان تقریباً برابر با 10 ‌درصد از استخراج طلا از معادن آمریکا است. البته کشور چین در تازه‌ترین اقدام خود به سازمان تجارت جهانی اعلام کرده که در پی ممنوع ‌کردن واردات انواع زباله‌های قابل بازیافت است. بر این ‌اساس، ‌ شرکت‌ها در سراسر جهان که پیش‌ازاین زباله‌های خود را به‌منظور بازیافت به این کشور می‌فرستادند، به دنبال مقصد جدیدی برای زباله‌هایشان هستند. ژاپن یکی از مقصدهای جدید واردات زباله نام ‌برده می‌شود. در همین راستا شرکت میتسوبیشی بیش از 100 ‌ میلیون دلار برای ایجاد کارخانه‌های تصفیه فلزات گران‌بها از قراضه‌های الکترونیکی سرمایه‌گذاری کرده است و در نظر دارد تا در آینده‌ای نزدیک تصفیه لیتیوم در باتری‌های خودرو را هم دنبال کند. در المپیک توکیو 2020 هم شاهد بودیم که مدال قهرمانان از مواد بازیافتی از زباله‌های الکترونیکی ساخته شده بود.

بد نیست بدانید بازیافت زباله به‌اندازه تمدن بشری قدمت دارد و تاریخچه بازیافت به سال‌های بسیار دور ‌باز می‌گردد. برای مثال اولین نمونه ثبت شده از بازیافت کاغذ، در سال ۱۰۳۱ (میلادی) در ژاپن انجام شده است و به نظر می‌رسد که فرهنگ‌های باستان همیشه به دلیل محدودیت منابع و طولانی بودن فرایند تولید به بازیافت زباله‌ها تمایل داشته‌اند. در دوره امپراتوری هی‌آن ژاپن، تولید کاغذ از کنترل حکومت فاصله گرفت و صاحبان املاک به‌صورت خصوصی با استخدام کارگران به تولید کاغذ روی آوردند و در آن زمان بازیافت کاغذ رواج پیدا کرد.

مدیریت جامع پسماندها

با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان

شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‌های فعال در زمینه جمع‌آوری و مدیریت پسماندهای شهری می‌توانند نقش مؤثری را در زمینه ارائه باکیفیت‌تر خدمات شهری ایفا کنند. استارت‌آپ یک کسب‌وکار جدید است. حول محور تکنولوژی شکل‌گرفته و پتانسیل رشد بالایی دارد.

سیاوش عبدیان یک فعال در زمینه استارت‌آپ‌های پسماند برایمان توضیح می‌دهد: «جمع‌آوری و بازیافت پسماندهای شهری در شهرهای بزرگ از مهم‌ترین و پراهمیت‌ترین دغدغه‌های شهری است. مدیریت کارآمد در این زمینه علاوه‌بر صرفه‌جویی کلان اقتصادی، کمک شایانی به حفظ محیط‌ زیست انسان‌ها و سایر جانداران می‌شود که در کنار شهروندان شهر زندگی می‌کنند. بررسی‌ها و تحقیقات جامع در بسیاری از کشورهای جهان نشان داده است به‌کارگیری استارت‌آپ‌های فعال در زمینه پسماند می‌تواند تا حد بسیار زیادی نیازهای موجود در این بخش را برطرف سازد. هم اکنون شرکت‌های دانش‌بنیان، سرمایه ملی و آینده‌ساز زندگی مردم محسوب می‌شوند.»

وی در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «اگرچه اکثر استارت‌آپ‌ها از ظرفیت‌های تجهیزاتی محدود در زمینه فعالیت خود برخوردار هستند، ولی نهادها و سازمان‌های پشتیبانی‌کننده از این شرکت‌های نوپا می‌توانند استفاده گسترده‌ای از ایده‌های متخصصان فعال در این شرکت‌ها کرده و طرح‌های بالقوه را به مرحله اجرا درآورند. ایران به‌عنوان کشوری در حال‌ توسعه، در تلاش است از استعدادهای بسیار درخشانی در بخش‌های مختلف صنعتی و مدیریتی استفاده کند. با وجود این‌که در بخش مدیریت شهری محدودیت‌ها و قوانین آزاردهنده زیادی برای فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان وجود دارد، ولی تعدادی از استارت‌آپ‌های داخلی با قدرت در زمینه مدیریت پسماندهای شهری ورود کرده و تاکنون اقدامات ارزشمندی را انجام داده و برنامه‌های بلندمدتی را نیز در نظر گرفته‌اند. به‌تازگی شرکت تفکیکان، مرجع معتمد فروش پسماند و ضایعات تأسیس شده است. شرکت شهر سبز مانا با اپلیکیشنی به نام تفکیکان برای این موضوع چاره‌ای‌اندیشیده است. این وب اپلیکیشن به هم‌وطنان کمک می‌کند ضایعات و پسماندهای خود را به قیمت روز بازار به فروش بگذارند.»

علی آذریان در حال حاضر مدیرعامل شرکت شهر سبز ماناست. او می‌گوید: «تفکیکان در اوایل کار، ایده‌ای برای جمع‌آوری پسماند خشک از مبدأ بوده که از پاییز سال 1397 به این موضوع فکر شده بود. در این اپلیکیشن فروشندگان ضایعات و پسماند، آگهی فروش خود را در سایت ثبت می‌کنند تا خریداران به این آگهی‌ها سرزده و در صورت نیاز، ضایعات را خریداری کنند.»

جاروب یک اپلیکیشن دیگر در جمع‌آوری زباله است. سامانه جمع‌‏آوری پسماند خشک در محل شماست. ابزاری که به‌سادگی امکان تحویل پسماند خشک را هر کجای شهر تهران که باشید فراهم می‌کند. شما می‏توانید از طریق اپلیکیشن یا سایت با یک ثبت‌نام ساده، طبق برنامه پسماند خشک خودتان را در محل دلخواه به جاروب تحویل بدهید و امتیازهای متنوع و ارزشمند دریافت کنید. طرح کاپ (کاهش پسماند) شهرداری تهران، با ایجاد اپلیکیشن جمع‌آوری پسماندهای خشک از در منازل، موجب ایجاد انگیزه بیشتر برای تفکیک زباله از خانه شده است و در قالب این طرح خدمات گوناگونی ارائه می‌شود تا ساکنان مناطق مختلف در ازای تحویل پسماندهای خشک، از خدماتی مانند دریافت کتاب، خرید سوپرمارکتی و... بهره‌مند شوند.

دکتر جمالی‌نژاد رئیس ‌سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور در این زمینه می‌گوید: «با توجه ‌به ضرورت ارتقای فرهنگ جدا‌سازی و تفکیک پسماند خشک از ‌تر در مبدأ و به ‌منظور انجام  بهینه و موفقیت‌آمیز عملیات تفکیک با همکاری سازمان مدیریت و پسماند و سازمان فناوری اطلاعات شهرداری تهران این امر برای اولین‌بار در شهر تهران عملیاتی شد و امیدوارم با بستر‌سازی لازم و استقبال خوب دیگر شهرها امکان اجرایی نمودن آن برای شهرهای دیگر کشور فراهم شود.»

جمالی نژاد در بخش دیگری از سخنان خود اظهار می‌دارد: «از ویژگی‌های این اپلیکیشن می‌توان به‌سهولت دسترسی نرم‌افزار، تسریع در فرایند جمع‌آوری پسماند، امکان نظارت دقیق بر میزان پسماند جمع‌آوری‌شده و کاهش هزینه‌های تفکیک، امکان زمان‌بندی برای مراجعه، جهت دریافت پسماند و ارائه تسهیلات مالی و خدماتی از طریق کسب امتیازات داخلی نرم‌افزار اشاره کرد که با افزایش همکاری و مشارکت شهروندان در انجام تفکیک زباله از مبدأ باعث کاهش مراجعه حضوری و تردد آنها خواهد

شد.»

وی می‌افزاید: «مهم‌ترین مزیت این طرح انطباق اجرای پروژه‌های کاهش در مبدأ، تفکیک از مبدأ و بازیافت با اصول بین‌المللی مدیریت پسماند مانند کشورهای توسعه‌یافته است که موجب کاهش چشمگیر هزینه‌های مدیریت پسماند در بخش خرید مخازن (با توجه ‌به افزایش عمر مخازن از حدود

6 ماه به 3 تا 5 سال)، کاهش نرخ تولید و هزینه‌های جمع‌آوری و انتقال پسماند می‌شود به‌نحوی‌که میزان جمع‌آوری پسماندهای شهری به میزان حداکثر

20 درصد، قابلیت کاهش را دارد.»

حرف آخر

وقتی زباله را در مبدأ تفکیک کنید، مطمئن خواهید بود که به خاک ‌چاله‌ها راه پیدا نمی‌کند. آنها را به مراکز بازیافت تحویل می‌دهید و اطمینان حاصل می‌کنید که وارد چرخه بازیافت می‌شوند. تفکیک زباله در مبدأ بهترین روش برای آموزش به کودکان و نسل بعدی است تا فرهنگ بازیافت را جدی بگیرند و برای آن تلاش کنند. در پایان امیدواریم تفکیک زباله از مبدأ به یک فرهنگ در کل جهان تبدیل شود و از مصرف و دورریز پلاستیک در سراسر کره زمین کاسته شود.