مروری بر انتخابات پارلمانی لبنان

پیروزی زیر بمباران دشمن

کد خبر: ۲۴۲۲۸۵

تاریخ: ۰۴ خرداد ۱۴۰۱ - ۱۸:۱۱

امین الاسلام تهرانی

بر اساس اعلام «بسام المولوی» وزیر کشور لبنان در انتخابات پارلمانی امسال لبنان ۷۱۸ نفر در قالب ۱۰۳ فهرست برای کسب ۱۲۸ کرسی پارلمان با یکدیگر رقابت کردند. وزیر کشور لبنان در اظهاراتی گفت: «نام ۱۱۸ کاندیدای زن در لیست‌های انتخاباتی امسال وجود دارد؛ بنابراین در این دوره شاهد بیشترین میزان از مشارکت زنان در انتخابات لبنان هستیم.»

بر اساس نظام انتخاباتی تناسبی، کرسی‌های احزاب مختلف به تناسب تعداد رأیی که کسب می‌کنند، به آنان تعلق می‌گیرد. اگر فرض کنیم سه لیست در یک حوزه انتخاباتی بر سر ۱۰ کرسی رقابت می‌کنند و لیست اول ۶ هزار رأی، لیست دوم، سه هزار رأی و لیست سوم هزار رأی به دست بیاورد، کرسی‌های دهگانه به تناسب آرای به دست آمده هر لیست، میان آنها تقسیم خواهد شد: لیست اول شش کرسی، لیست دوم سه کرسی و لیست سوم یک کرسی.

ساختار انتخابات

همچنین در قانون جدید، رأی‌دهندگان هم باید به لیست‌ها رأی بدهند و هم اینکه یک نفر را از همان لیست به عنوان نامزد برتر یا برگزیده خود انتخاب کنند (معروف به «الصوت التفضیلی»). این گزینه نقشی مهم در ورود کاندیداها ایفا می‌کنند.رأی تفضیلی یا ترجیحی باید از همان فهرستی باشد که رأی‌دهنده به آن رأی داده است. اگر فرد رأی‌دهنده، رأی ترجیحی ندهد مابقی رأیی که به یک لیست داده صحیح است همچنین اگر بیش از یک رأی ترجیحی داد، این رأی شمرده نمی‌شود و تنها لیستی که به آن رأی داده به حساب می‌آید.

کرسی‌های پارلمان آینده لبنان میان احزاب سنی، شیعه، دروزی، علوی، مارونی، کاتولیک رومی، ارتدوکس رومی، انجیلی، کاتولیک ارمنی، ارتدوکس ارمنی و اقلیت‌ها تقسیم می‌شود. ۶۴ کرسی متعلق به مسیحیان است. مسیحیان مارونی: ۳۴ کرسی؛ مسیحیان ارتدکس: ۱۴ کرسی؛ مسیحیان کاتولیک: ۸ کرسی؛ مسیحیان ارمنی ارتدکس: ۵ کرسی؛ مسیحیان ارمنی کاتولیک: ۱ کرسی؛ مسیحیان انجیلی: ۱ کرسی؛ اقلیت‌های مسیحی: ۱ کرسی. ۶۴ کرسی نیز متعلق به مسلمانان است. سنی: ۲۷ کرسی؛ شیعه: ۲۷ کرسی؛ دروزی: ۸ کرسی؛ علوی: ۲ کرسی. در نهایت ائتلاف گروه‌های سیاسی راه‌یافته به پارلمان، برای تعیین نخست‌وزیر سرنوشت‌ساز خواهد شد.

بر اساس نتایج نهایی انتخابات پارلمانی لبنان هیچ یک از ائتلاف‌های احزاب سیاسی لبنان موفق به کسب اکثریت مطلق نشده‌اند. چنان‌که سید حسن نصرالله تأکید کرد: «هیچ گروه سیاسی‌ای در کشور نیست که بتواند ادعا کند اکثریت پارلمانی از آن‌هاست. تاکنون تمام افراد مورد احترام و منطقی چنین ادعایی نکرده‌اند. ما امروز در برابر مجموعه‌ای از فراکسیون‌های پارلمانی و احزاب سیاسی و نمایندگان جدید و مستقل قرار داریم که شاید مصلحت لبنان و مردم کشور در همین چیزی بوده که رخ داده و در اینکه نه این گروه و نه آن گروه اکثریت را به دست نیاوردند.»

نتایج انتخابات

هر چند ائتلاف جریان مقاومت در این انتخابات با ۶۲ کرسی همچنان اکثریت عددی تعداد کرسی‌های پارلمانی را در اختیار دارد اما این اکثریت همچون مجلس گذشته مطلق نیست. بر این اساس ائتلاف جریان ۱۴ مارس جمعا ۵۵ کرسی از مجموع ۱۲۸ کرسی پارلمان را به خود اختصاص داده و ۱۱ کرسی هم به جریان نوظهور تغییر اختصاص یافته است.

به اعتقاد محافل سیاسی چنانچه دبیرکل حزب‌الله لبنان بر آن تاکید کرد، پیام اصلی این انتخابات شکست تلاش چهارساله جریان غربی-عربی برای فاصله‌انداختن میان محور مقاومت با پایگاه مردمی آن است. محور آمریکایی-سعودی با اتکا به نتایج این انتخابات تلاش می‌کند با بحران‌‌سازی داخلی برای حزب‌الله، مقاومت را درگیر مسائل داخلی کند.

سید حسن نصرالله با اشاره به نتیجه بزرگی که در انتخابات لبنان رقم خورد، اظهار داشت: «این دستاورد پس از حمله رسانه‌ای و روانی شدید علیه ما و علیه متحدان مقاومت و فشار اقتصادی و بحران‌‌سازی‌ها صورت گرفت. به‌رغم تمام تهدیدات و هرا‌س‌افکنی‌ها برای ترساندن مردم و بازگرداندن آ‌ن‌ها، این‌ها به نتیجه‌ای نینجامید. حضور چشمگیر در سه مرحله یک پاسخ بود. حضور چشمگیر در روز رأی‌گیری یک پاسخ و همچنین نتایجی که منتشر شد، یک پاسخ دیگر بود. علی‌رغم سال‌ها کمپین‌ستیزه‌جویانه علیه مقاومت که آمریکایی‌ها آن را هدایت می‌کردند و [دیوید] شنکر (دستیار سابق وزیر خارجه آمریکا در امور خاور نزدیک) به آن اعتراف کرد تعداد آرای ما و اعضایمان در پارلمان افزایش یافت. امیدوارم همه اظهاراتی که را شنکر مطرح کرد، بخوانند.» دبیرکل حزب‌الله ادامه داد: «آنچه در ارتباط با مقاومت رخ داد، یک پیروزی بزرگ بود که ما به آنها افتخار می‌کنیم و می‌بالیم به‌ویژه زمانی که وضعیت این نبرد را می‌نگریم و آنچه در آن استفاده و هزینه شد. آنچه نیز در ارتباط با جامعه شریف اهل‌تسنن رخ داد، مسئله بسیار مهمی است که نیازمند یک رویکرد آرام، مسئولانه و دقیق است.»

تبیین پیروزی

سید حسن نصرالله همچنین به دروغی دیگر درباره مداخله ایران در امور لبنان اشاره کرد و گفت: «ما سفیر آمریکا را دیدیم که در مراکز اخذ رأی سرک کشید و سفارت آمریکا لیست ارائه می‌دهد و سفیر عربستان سعودی نیز که خود فعال‌ترین کارزار انتخاباتی در لبنان بود. بحران‌ها تنها با مشارکت و همکاری و به دور از خصومت‌ها حل و فصل می‌شوند. پس بیایید روی نقاط مورد اتفاق‌نظر تمرکز کنیم.»

انتخابات پارلمانی لبنان روز یکشنبه (۱۵ مه) در موعد مقرر، اما در سایه مداخلات خارجی برگزار شد تا تهدیدها و تمهیداتِ به تاخیرافتادن آن توسط دشمنان مردم لبنان از بین بروند. از بین تمام سفارت‌خانه‌های فعال در بیروت با هدف تحریف نتایج انتخابات و جلب آراء مردم به سود متحدان داخلی خود، سُفرای ایالات متحده آمریکا و عربستان سعودی، از همه پُرکارتر بودند.

در یک نگاه اجمالی: سفارت‌خانه‌های واشنگتن و ریاض سعی کردند تا با دو راهبرد تحرکات ضدامنیتی علیه مردم و تزریق منابع مالی به جریان‌های تحت تسلط خود، نتایج انتخابات را مهندسی کنند. مداخلات آمریکایی-سعودی در انتخابات پارلمانی لبنان محدود به تبلیغات غیرمستقیم و تامین مالی نشد؛ بلکه تا به‌راه‌انداختن یک تقابل رسانه‌ای با مقاومت حزب‌الله پیش رفت. سیاست آمریکا و عربستان سعودی در تضعیف متحدان مسیحی حزب‌الله لبنان با موفقیت همراه نشد و امیدها برای تشکیل فراکسیون بزرگ‌تر با مشارکت جنبش آزاد میهنی زنده ماند. سفارت‌های واشنگتن و ریاض با به راه‌انداختن کمپین «تغییر» به دنبال تداوم اتهامات خود به حزب‌الله و دور کردن مردم از آن بودند که نتایج انتخابات، شکست‌شان را اثبات کرد. تشکیل به‌موقع فراکسیون بزرگ‌تر در پارلمان با جلب مشارکت گروه‌های مستقل ملی و مسیحی، شکست پروژه ضدمقاومت آمریکا و عربستان را تکمیل خواهد کرد. تلاش‌های آمریکایی-عربی در جهت مهندسی روند و نتایج انتخابات پارلمانی لبنان به رهبری واشنگتن و ریاض انجام شد؛ زمانی اهداف و ابزارهای این دو مشابهت بیشتری پیدا کرد که تضعیف گروه‌های سیاسی ملی‌گرا (مانند جنبش آزاد میهنی) و احزاب مقاومت (نظیر جنبش حزب‌الله و جنبش امل) به عنوان سیاست مشترک‌شان انتخاب شد. متفرق کردن آراء لبنانی‌های طرفدار متحدان حزب‌الله و تقویت پایگاه اجتماعی احزاب تندرو و همسو با سیاست‌های عربی-صهیونیستی هدف اصلی سفارت‌خانه‌های ریاض و واشنگتن در بیروت بود.

آنان باتوجه به وضعیت کنونی لبنان در سطوح سیاسی و اقتصادی، بهترین ابزار نیل به این هدف را پول و تزریق کمک‌های مالی به متحدان خود یافتند. تاثیر تزریق این اموال آمریکایی-سعودی در چند جا خود را نشان داد که اولین مرحله آن قبل از آغاز روند رای‌گیری بود. ستادهای انتخاباتی حزب «نیروهای لبنانی» و «گردان‌های لبنان» در تبلیغات بسیار متفاوت بودند و برخورداری‌شان از امکانات مالی برای جلب آراء مردم مشهود بود. مرحله دوم تاثیرگذاری این کمک‌های مالی، در روز انتخابات نمایان شد؛ جایی که حزب نیروهای لبنانی وابسته به سمیر جعجع و گردان‌های لبنان (دو حزب ضد مقاومت ۱۴مارس) تقریباً در تمام طول روز بزرگ‌ترین و شناخته‌شده‌ترین شبکه‌های لبنانی را در اختیار داشتند. این شبکه‌ها در برخی ساعات رای‌گیری، فعالیت‌های دفاتر مرکزی احزاب همسو با واشنگتن و ریاض را به طور زنده پوشش داده و پخش کردند.

این وضعیت موجب واکنش‌ها و تحلیل‌های بسیاری در داخل و خارج لبنان شد. نه‌تنها احزاب نزدیک به جنبش‌های مقاومت، بلکه سایر احزاب و جریان‌های سیاسی لبنانی نیز به کمک‌های مالی و تقابل رسانه‌ای احزاب آمریکایی و سعودی اشاره کرده و از عملکرد ضدملی آنان انتقاد کردند. برای مثال، «جبران باسیل» رهبر جنبش آزاد میهنی لبنان در نشستی انتخاباتی و در مقابل رسانه‌ها اعلام کرد می‌دانیم پولی را که در انتخابات خرج می‌شود، منبع منطقه‌ای شناخته شده‌ای دارد و این نشان می‌دهد که مبارزه انتخاباتی محدود به بُعد داخلی نیست. این رهبر احزاب مسیحی لبنان، روش سمیر جعجع را تقلب و تحریف اراده مردم با خرج کردن پول دانست.

«عبدالباری عطوان» تحلیلگر برجسته جهان عرب، یک روز پس از انتخابات و با نتایج اولیه آن، در سرمقاله روزنامه اینترنتی خود (رای‌الیوم) اذعان کرد که تمام کشورهایی که در انتخابات لبنان پول هزینه کرده بودند به هدف خود رسیدند؛ وی در اینجا تلویحاً اشاره‌ای به میزان آراء حزب سیاسی سمیر جعجع داشت که مورد حمایت آشکار سعودی-آمریکایی است. یک روز قبل از انتخابات نیز جبران باسیل علناً گفت رئیس‌حزب نیروهای لبنانی (جعجع) دست‌نشانده کشورهای عربی است و انتخاب او، رای به «اسرائیل» و «داعش» خواهد بود.

«ولید البخاری» سفیر عربستان سعودی با اعلام نتایج اولیه انتخابات پارلمانی لبنان و خبرهای ضدونقیض از شکست متحدان جنبش حزب‌الله در برخی حوزه‌های انتخابی، نتوانست خوشحالیِ موقت خود برای کسب ۲۴ کرسی توسط حزب سمیر جعجع را پنهان کند و با توئیت آیه‌ای قرآنی، مردم لبنان را یاری‌کنندگان خدا و افراد پیروز خواند. ذوق او دوام چندانی نداشت و با تکمیل روند شمارش آراء، رئیس‌حزب مسیحی متحد مقاومت در لبنان با اعلام موفقیت در انتخابات، متحدانش را قادر به تشکیل فراکسیون بزرگ پارلمانی خواند و خاطرنشان کرد که مبارزه انتخاباتی در لبنان، در واقع مبارزه با آمریکا و اسرائیل بوده است.

سفارت واشنگتن با طرح‌های سیاسی و ضدامنیتی خود در بیروت مکمل پول‌های سعودیِ خرج شده در لبنان است؛ جایی که برای آمریکا و متحد اصلی‌اش در منطقه [رژیم صهیونیستی] اهمیت ویژه‌ای دارد. درباره استراتژی واشنگتن در این انتخابات باید گفت که راهبردهای آمریکایی در جهت شکل‌دادن به نتایج مورد نظر، از اعتراضات اکتبر ۲۰۱۹ آغاز شد. آمریکایی‌ها از آن اعتراضات و تداومش به نفع خود استفاده‌ کردند؛ از یک سو با محاصره اقتصادی ملت لبنان، عرصه را بر مردم و فعالیت‌ بازارهای این کشور تنگ کردند و از سوی دیگر، با فشار سیاسی برمقامات بیروت قدرت بیشتری برای عوامل دست‌نشانده‌ خود در داخل لبنان خریدند. این استراتژی را در طول این سه سال تا آن‌جایی ادامه دادند که بخش قابل توجهی از جامعه لبنان در این انتخابات، براساس وعده‌های خارجی و به امید کمک نهادهای اقتصادی [نظیر صندوق بین‌المللی پول] به پای صندوق‌های رای آمدند. آمریکایی‌ها با شعار «تغییر» مردم را جذب کردند و در آخر با واقعیتِ «فقر و بی‌ثباتی» رها خواهند کرد.

با پایان شمارش آراء انتخابات پارلمانی لبنان و کسب کرسی‌های قابل توجه برای جریان مقاومت و متحدانش، ذوق آمریکایی‌ها و سعودی‌ها فروکش کرد؛ اما آنها قطعاً خود را برای مرحله مابعد انتخابات آماده خواهند کرد. موفقیت جنبش حزب‌الله و متحدان ملی‌گرایش زمانی تکمیل خواهد شد که بتوانند در مدت‌زمان کوتاهی فراکسیون پارلمانی بزرگتر را تشکیل داده و به تبع آن، انتخاب رئیس‌جمهور و آغاز به کار دولت جدید را تسریع نمایند. در غیر این صورت، سناریویی جز یک پارلمان متفرق و غیرمنسجم در دستور کار مداخله‌گران خارجی در امور لبنان قرار نخواهد گرفت. مداخله‌گران آمریکایی و سعودی بار دیگر سعی خواهند کرد تا با تعویق تشکیل دولت و با افزایش دامنه بحران‌های معیشتی لبنان، حزب‌الله را مسئول وضع موجود نشان دهند و برای اهدافی همچون جنگ داخلی و خلع‌سلاح مقاومت تلاش نمایند. اما با این وجود، درخواست گروه‌های ملی‌گرا و دعوت احزاب پیروز مقاومت لبنان از سایر رقبا و جریان‌های سیاسی برای مشارکت حداکثری در پارلمان جدید و اتحاد در مقابل موج‌ مداخلات خارجی، شکست جدیدی بر ائتلاف واشنگتن-ریاض در بیروت تحمیل خواهد کرد.

لزوم اصلاح ساختار انتخابات

در پایان باید توجه کرد که لبنان چند وقتی است که زایشگاه مشکلات است. از هر مشکل، مشکلی دیگر تولد می‌کند و ریسمانی نامرئی مشکلات باربط و بی‌ربط را به هم متصل می‌کند و از آن تار عنکبوتی را می‌سازد که هر که را واردش شود، گرفتار خود می‌کند. دولت‌های ائتلافیِ قومی-قبیله‌ای که به‌جای پیگیری مصالح ملی پیگیر مصالح قوم و قبیله خود هستند، توانایی شکافتن این تار و بهبود اوضاع را ندارند. این‌ها به‌جای حل مسائل متمرکز بر وارونه ‌سازی حقایق‌اند، از این رو نه تنها مسائل را حل نمی‌کنند بلکه باعث افزونی آن می‌شوند. سید «حسن نصرالله» تأکید دارد: «حزب‌الله مدافع منافع ملت لبنان است»، اما تا وقتی همه گروه‌های لبنانی بر سر «منافع ملی لبنان» اجماع نکنند، نتیجه‌ای حاصل نمی‌شود، البته خود این امر هم مبتنی بر داشتن تعریف روشنی از «منافع ملی» است.

چنان‌که دبیرکل حزب‌الله گفت: «اکنون مغالطه، خلط میزان محبوبیت مردمی و تعداد نمایندگان است. این در لبنان نادرست است زیرا نظام انتخاباتی و سیاسی فرقه‌ای است و بدتر آنکه تقسیم‌بندی حوزه‌های انتخاباتی بر اساس یک معیار علمی نبوده و حتی معیاری نیز برای توزیع وجود ندارد. توزیع حوزه‌های انتخاباتی به شیوه‌ای غیرعلمی صورت گرفته چراکه بر اساس منافع برخی سران سیاسی بریده و به یکدیگر چسبانده شده است. می‌توان گفت که تعداد نمایندگان هر حزبی تنها در یک حالت نشان‌دهنده گزینه‌ها و اراده مردمی است و آن این است که قانون انتخابات برپایه یک حوزه انتخاباتی واحد، خارج از محدودیت فرقه‌ای و با حضور نسبی باشد و افراد بالای هجده‌ سال بتوانند رأی دهند. نظام فعلی انتخابات، عادلانه نیست چون یک نفر با ۵۰۰ رأی ممکن است کرسی پارلمان را به دست بیاورد در حالی که دیگران با هزاران رأی نتوانند به پارلمان برسند. خواستار تغییر این قانون هستیم.»

* منابع در دفتر روزنامه موجود است.