راه‌ها، مراتب و آثار انس با قرآن کریم - بخش دوم

تبدیل مساجد به پایگاه‌های قـرآنی با محوریت جوانان

کد خبر: ۲۴۰۰۹۸

تاریخ: ۳۰ فروردين ۱۴۰۱ - ۱۹:۳۷

در زمینه فعالیت‌های قرآنی، خب کارهای خیلی خوبی شده؛ لکن اینها کافی نیست؛ ما به تلاش‌های بیشتری احتیاج داریم. یکی از پیشنهادهایی که به ما شد و کار درستی است و من مطرح می‌کنم و شماها هرکدام که می‌توانید انجام بدهید، این است که مساجد یک محل ... حالا مثلاً در تهران، مساجد فلان بخش از تهران که سه تا، چهار تا، پنج تا مسجد است ... هرکدام از اینها یک پایگاه قرآنی باشند و با هم ارتباط داشته باشند؛ اینها بروند به مهمانی آنها، آنها بیایند به جلسه‌ اینها؛ با هم مسابقه بدهند؛ این غیر از این مسابقات رایجی است که اوقاف و دیگران راه می‌اندازند؛ یک چنین کارهایی انجام بگیرد؛ این بهترین مشوّق است برای اینکه جوان‌ها و نوجوان‌ها وارد وادی قرآن‌خوانی بشوند؛ ما به این احتیاج داریم. (بیانات رهبر معظم انقلاب در محفل انس با قرآن کریم ۱۴۰۱/1/۱۴)
علی نظری، سرپرست دانشگاه لرستان و رئیس‌ سازمان بسیج اساتید استان لرستان می‌گوید: «میراث ارزشمند پیامبر گرامی اسلام (ص)‌، قرآن کریم و اهل‌بیت‌(ع) است که همه ما به‌عنوان مسلمان وظیفه داریم به این دو میراث گران‌بها که راهبری سعادت بشر است در همه ابعاد زندگی، توجه کنیم.»
وی ادامه می‌دهد: «در جامعه نیازمند نهادینگی نهضت قرآنی هستیم به‌گونه‌ای که هر شهروندی به‌راحتی، بتواند قرآن کریم را قرائت کند و در عمل و رفتار هم همگی پایبند به تعالیم قرآن کریم باشیم. همه ابعاد زندگی در جامعه از سطح خانواده گرفته تا سایر ابعاد زندگی باید همگی قرآنی باشند تا بتوانیم به پیشرفت همه‌جانبه برسیم.»
هر مسجد یک پایگاه قرآنی
از قدیم‌الایام مساجد محور فعالیت‌های مختلف و نخستین محل آموزش‌های معرفتی مسلمانان بوده‌اند و این موضوع از صدر اسلام و از زمان حیات نبی اکرم (ص) موردتوجه بوده است. پژوهش‌های تاریخی نیز نشان می‌دهد که مساجد در طول تاریخ دارای کارکردهای مختلفی همچون عبادی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، آموزشی، تربیتی، تبلیغی، ادبی و در بعضی موارد اقتصادی و درمانی نیز بوده است. آن‌گونه که از احادیث بر می‌آید مساجد در عصر ظهور نیز دارای چنین کارکردهایی خواهند بود. آموزش علوم اسلامی و قرآن در آن جریان خواهد داشت و برای قرآن‌آموزی، خیمه‌گاه مسلمانان اعم از عرب و عجم خواهد بود و به عبارتی بهتر مساجد، دانشگاه علوم قرآنی در عصر ظهور خواهند بود.
حسین بهبودی مدیرکل توسعه مشارکت‌های مردمی سازمان دارالقرآن الکریم با اشاره به دیدار جامعه قرآنی در طلیعه ماه مبارک رمضان با
مقام معظم رهبری و فرمایشات ایشان نسبت به فعال‌شدن مساجد و تبدیل‌شدن هر مسجد به یک پایگاه قرآنی می‌گوید: «مقام معظم رهبری ضمن اشاره به موضوعات مختلف قرآنی، به موضوع تبدیل ‌شدن «هر مسجد یک پایگاه قرآنی» اشاره داشتند که جای تأمل و دقت نظر دارد. کلمه «مساجد» ۲۸ بار در قرآن کریم تکرار شده است. نوع عبارات و تأکید خداوند بر جایگاه الهی و معنوی مسجد و نفی شرک و نفاق و هرگونه آلودگی ظاهری و باطنی از مسجد، اهمیت مساجد را بیان می‌دارد. به این دلیل خداوند در قرآن کریم مالکیت مساجد را به خود نسبت داده و آنها را از آنِ خویش دانسته و نخستین خانه واقعی بشر را مسجد (کعبه) بیان نموده است.»
وی در ادامه می‌گوید: «پیامبر خدا فرمودند: هرکس که اهل‌بیتم را دوست داشته باشد، باید قرآن را نیز دوست بدارد و دوستدار قرآن باید دوستدار و محب مساجد هم باشد، زیرا مساجد محضر و خانه‌های خداوند است که خودش فرمان برپایی و احترام آنها را داده و آن را مبارک گردانیده است. با هجرت پیامبر اسلام(ص) به مدینه و تأسیس مسجدالنبی، نه فقط مکانی برای عبادت، بلکه دانشگاهی سراسر شور و نشاط در جهان اسلام تأسیس گردید. حضرت در این مسجد و دیگر مساجد به تعلیم و آموزش قرآن و گفت‌وگوها و مناظرات علمی می‌پرداختند و در پرتو این گفت‌وگوها، حقایق وحی و آیات الهی روشن می‌گردیدند و به شبهات پاسخ داده می‌شدند و پرده‌های جهل و تردید فرو می‌ریختند.»
مدیرکل توسعه مشارکت‌های مردمی سازمان دارالقرآن الکریم درباره نقش ویژه مساجد در ترویج برنامه‌های قرآنی توضیح می‌دهد: «در تاریخ، از مکان‌های دیگری همچون «دار القرّاء» نیز سخن به میان آمده است، ولی بی‌تردید حجم کارهای آموزشی و فرهنگی که در این مکان‌ها انجام می‌شد با آنچه در مساجد جامع صورت می‌گرفت قابل ‌مقایسه نیست. جلسات آموزشی دروس قرآن و معارف اسلامی در مسجد از صدر اسلام تا امروز، شاگردان بسیاری را تربیت و به جامعه اسلامی معرفی نموده است، شاگردانی که بار عظیم فکری و فرهنگی و دینی جامعه اسلامی را در طول قرون گذشته بر عهده داشته و هم اینک نیز بر دوش دارند. از این روست که بزرگ پرچمدار احیای معارف قرآنی در عصر حاضر، مقام معظم رهبری که خود کمال‌یافته مکتب قرآن کریم و شاهد ثمرات فاخر آموزش‌های قرآنی مساجد هستند، نسبت به‌ضرورت ایجاد پایگاه‌های قرآنی در مساجد تأکید داشته و می‌فرمایند: مساجد یک محل، هرکدام یک پایگاه قرآنی باشند و با هم ارتباط داشته باشند. با هم مسابقه بدهند.
این بهترین مشوق است برای اینکه جوانان و نوجوانان وارد وادی قرآن‌خوانی بشوند. ما به این احتیاج داریم. ما باید جوانانمان وارد عرصه قرآن‌خوانی بشوند و به‌خصوص حفظ قرآن که ما حافظ، زیاد لازم داریم.»
وی با اشاره به نقش سازمان دارالقرآن الکریم به‌عنوان مسئول راهبری مأموریت‌های قرآنی سازمان تبلیغات اسلامی و به‌عنوان مرکز فرهنگی تحت نظارت مقام معظم رهبری مستند به بند ۱۶ و ۱۷ از ماده ۶ اساسنامه سازمان تبلیغات اسلامی و نیز بند ۶، ۹ و ۱۲ از ماده ۵ و بند ۱۲ از ماده ۶ و بند ۳ از ماده ۱۱ اساسنامه سازمان دارالقرآن الکریم، اظهار می‌دارد: «سازمان دارالقرآن الکریم به ‌موازات ساماندهی مشارکت‌های مردمی در عرصه صدور مجوز برای تشکل‌های قرآنی، در لبیک به منویات معظم‌له، با همکاری برخی دستگاه‌های قرآنی، طرح ایجاد و حمایت از پایگاه‌های قرآنی مساجد را تدوین و اجرا می‌کند. اجرای این طرح می‌تواند موجبات جذب نوجوانان و جوانان به مساجد و انس آنان با کلام وحی شده و به‌عنوان یک گام مؤثر در رسیدن اصحاب مسجد به مسجد طراز اسلامی در حوزه علوم قرآن و معارف اسلامی نقش بسزایی داشته باشد.»
توصیه‌های قرآنی در ماه مبارک رمضان
آیت‌الله سید محمدتقی مدرسی از مراجع معظم تقلید در شهر نجف، در پاسخ به این سؤال که «چگونه با قرآن رفتار کنیم؟» می‌گوید: «گاهی یک دوست برای شما نامه می‌نویسد و شما نامه او را می‌خوانید و ممکن است این نامه را در ماشین یا در حال استراحت بخوانید، اما یک موقع یک فرد بزرگ و محترمی برای شما نامه می‌نویسد که کلمه‌اش برای شما نافذ است و تأثیر دارد و شما به او خیلی احترام و عشق دارید، حالا آیا سزاوار است این نامه را عادی بخوانید؟ حتماً این نامه را زمانی که حواستان جمع است و روح و دل شما متمرکز و بانشاط است، بادقت می‌خوانید. حالا قرآن هم کتاب خداست و خدا پیامی از راه پیامبران برای ما فرستاده است پس ما باید چگونه با این پیام مهم برخورد کنیم؟ هر چه احترام بیشتری برای قرآن قائل باشیم، بیشتر مورد رحمت الهی قرار می‌گیریم.»
وی با استناد به سخنان بزرگان، بیان می‌کند: «وقتی می‌خواهید خدا با شما سخن بگوید، قرآن بخوانید و وقتی شما می‌خواهید باخدا سخن بگویید، دعا کنید. پس برای ایجاد رابطه باخدا باید قرآن بخوانیم و در آیات تدبر و تأمل کنیم.»
آیت‌الله مدرسی درباره علت تغییر نظریات تفسیری خود، می‌گوید: «بنده گاهی که برادران عزیز در جلسه تفسیر حاضر می‌شوند و حقایقی بیان می‌کنم، برخی بعد از جلسه می‌گویند شما در کتاب تفسیری که نوشتید یا در فلان سخنرانی، چیز دیگری گفتید، در جواب می‌گویم: همه این موارد در قالب یک برداشت است و ما هیچ‌وقت تفسیر قرآن نمی‌گوییم، بلکه ما برداشت می‌کنیم.»
وی می‌افزاید: «قرآن یک رحمت الهی و دریایی از علم، معرفت، ایمان و تقوا است و هر کس به فراخور حال خودش می‌تواند از این قرآن برداشت داشته باشد. گاهی مفسرین از یک آیه تفسیرها و برداشت‌های مختلفی کرده‌اند که همه آن تفاسیر درست است.»
آیت‌الله مدرسی سفارش می‌کند: «توصیه می‌کنم برادران عزیز و خواهران مکرمه در این ماه مبارک رمضان سعی کنند از قرآن بیشتر بهره‌مند شوند و از خداوند سبحان و تعالی جدی بخواهند که به آنها توفیق استفاده بهینه از قرآن را عنایت کند. نه فقط در اینکه علم و معرفت آنها زیاد شود، بلکه روحشان از قرآن استفاده کند و تزکیه نفس شود.»
انس با قرآن لازمه بهره‌گیری
از فیوضات ماه رمضان
سیده معصومه طباطبایی استاد و پژوهشگر حوزه علمیه خواهران قم با بیان اینکه ماه مبارک رمضان، ماه نزول قرآن و به تعبیر روایات، ماه بهار قرآن است، می‌گوید: «این ماه عزیز و بی‌نظیر، بهترین فرصت برای اُنس با قرآن و تدبر در آیات کلام وحی است، چه آنکه در ماه رمضان زمینه مساعدی برای ما بندگان فراهم است که در مسیر شناخت آیات قرآن و بهره‌گیری از آموزه‌های ناب قرآنی در زندگی‌مان قرار بگیریم.»
وی در ادامه می‌افزاید: «در شب قدر، قرآن بر قلب نازنین پیامبر اکرم (ص) نازل شد و هرچقدر که ما در این باره صحبت کنیم، باز نتوانسته‌ایم حتی بخشی از حق مطلب را در این باره ادا کنیم.»
این استاد و پژوهشگر علوم قرآنی با بیان اینکه روزه‌داری، عبادت و تهجد و مناجات در ماه رمضان، مقدمه‌ای است برای آمادگی معنوی جهت درک شب قدر، می‌گوید: «قرآن کریم، روح ماه مبارک رمضان است و عظمت کلام وحی باعث شده که برکت این ماه چندین برابر شود و لذا این‌همه بزرگان دین به ما تأکید کرده‌اند که از انس با قرآن در این ماه عزیز غافل نشویم و در سایه این مهم هرچه بیشتر و بهتر از برکات و فیوضات معنوی ماه رمضان بهره‌مند گردیم.»
رئیس ‌اداره راهبری واحدهای حوزویِ حوزه علمیه خواهران در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «در حدیثی امام باقر‌(ع) می‌فرمایند که قرآن بهار دل‌ها و ماه رمضان بهار قرآن است و بر این ‌اساس، در این روزها و شب‌ها، بهترین فرصت برای ما به‌منظور بهره‌مندی از معارف والای قرآنی فراهم است.»
وی همچنین بیان می‌کند: «امیرالمؤمنین علی‌(ع) می‌فرمایند: در قرآن بیندیشید که بهار قلب‌هاست و بر این ‌اساس، ماه رمضان فصلی بی‌نظیر برای شروع انس با قرآن است، کما اینکه مقام معظم رهبری
نیز اخیراً بر این مسئله تأکید کردند که تلاوت و قرائت قرآن با محوریت مساجد باعث شود که انس با کلام وحی در سطح جامعه بیشتر شود.»
طباطبایی می‌افزاید: «قرآن، مأمن و ملجأ و مایه آرامش انسان مؤمن است و حقیقت انس با قرآن این است که آدمی همدم با آیات قرآنی شود و این انس چنان باشد که ارتباط تنگاتنگی با قرآن و درک معارف والای قرآنی پیدا کند به‌نحوی‌که آموزه‌ها و تعالیم کلام‌الله مجید در زندگی فردی و اجتماعی انسان، ساری و جاری باشد.»
اهمیت جوانی در انس با قرآن
امام علی‌(ع) می‌فرماید: «همانا قلب جوان مانند زمین خالی است که چیزی در آن قرار ‌داده نمی‌شود، مگر آنکه آن را می‌پذیرد.» (بحارالانوار، همان، ج 77، ص 201)
پس قلبی که نورانی است و هنوز هیچ‌گونه آلودگی در آن راه پیدا نکرده و آمادگی پذیرش هرگونه کلام و حقیقتی را دارد، چه نیکوست که این قلب پاک، پاک‌ترین کلام و زیباترین سخن را در خود جای دهد؛ کلماتی نورانی که از سوی خداوند متعال برای انسان‌ها و بندگانش به ارمغان آورده شده و همواره همگان را دعوت به خیر و سعادت و کمال می‌کند.
نکته بسیار مهم این است که تلاوت و انس با قرآن از هرکسی و در هر زمانی و هر مکانی که باشد، ممدوح و مورد قبول حق‌تعالی می‌باشد، امّا از بعضی افراد زیباتر بوده و باارزش‌تر و نیکوتر مورد ارج‌گذاری و اثرگذاری قرار می‌گیرد.
امام صادق‌(ع) در حدیثی بسیار زیبا و گویا درباره اهمیت انس جوان با قرآن و تلاوت قرآن او چنین می‌فرماید:«هر کس در جوانی قرآن بخواند و مؤمن هم باشد، قرآن با گوشت و خونش بیامیزد و خداوند او را با فرشتگانی که نماینده و سفیر حق هستند و فرشتگان نویسنده اعمال، همدم و قرین سازد و در روز قیامت قرآن برای او حایل و مانع از آتش جهنم خواهد بود و در حق وی دعا کند و...» (ثواب الاعمال و عقابها، ردیف 301، ص 188، بیروت، دار المرتضی)
متأسفانه بزرگ‌ترین مشکل ما این است که خود را خوب نشناخته‌ایم، خصوصاً جوانان که ارزش و جایگاه والای خود را گاهی نمی‌دانند. به‌خاطر همین عدم معرفت به خود است که انسان، خود را در معرض هر کاری قرار می‌دهد. در اینجاست که اگر انسان در جوانی، وقت ارزشمند خود را در مسیر کارهای بیهوده و معاذالله کارهای ناشایست صرف کند، دچار غفلت شده است، کمااینکه حضرت علی‌(ع) می‌فرمایند:«تضییع عمر در راهی که موجب رستگاری انسان نمی‌شود، برای غفلت کفایت می‌کند.»(غررالحکم، سخنان قصار حضرت علی‌(ع))