مروری بر بیانات رهبر انقلاب درباره نقش امید در سرنوشت ملت

«امید»؛ منشأ همه حرکت‌ها و پیشرفت‌ها در جامعه

کد خبر: ۲۳۹۶۳۶

تاریخ: ۲۴ فروردين ۱۴۰۱ - ۱۹:۲۳

علی شعبانی

رهبر معظم انقلاب اسلامی در سخنرانی اول فروردین‌ماه سال 1401 در مورد چند موضوع مهم (اقتصاد، تولید دانش‌بنیان و اشتغال‌زا، اهمیت کشاورزی و...) مطالب مهمی مطرح فرمودند که صاحب‌نظران کم‌وبیش در روزهای اخیر به آن پرداختند. یکی از موضوعات مهم دیگری که به نظر نگارنده از میان فرمایشات ایشان در رسانه‌ها چندان به آن پرداخته نشد، مسئله ایجاد امید در مردم بود. مسئله‌ای که حیات و ممات ملت‌ها در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی و نظامی و اقتصادی بستگی تام به آن دارد.
رهبر انقلاب درباره امید فرمودند: «بهار مظهر امید است پیام‌آور امید است. بهار به انسان می‌گوید، خزان و برگ‌ریزان حتماً رفتنی است و طراوت و نو‌سازی و نوگرایی حتماً آمدنی است این خصوصیت بهار است. این امید به دلیل همزمانی با نیمه شعبان بیشتر شد»
معظم‌له فرمودند: «امید منشأ همه حرکت‌ها و پیشرفت‌ها است. سخنرانان و نویسندگان در مردم امید ایجاد کنند. خدا برای ملت ایران موجبات امید را فراهم کرده است. زمینه‌های امید کم نیست بگذارید دشمنان از امیدواری مردم ایران به خشم بیایند.»
معظم‌له در بیانات گذشته طی سالیان اخیر بارها به مسئله امید و امیدواری و نقش و ضرورت وجود آن در سرنوشت ملت اشاره کرده‌اند.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در بیانیه گام دوم انقلاب فرمودند: «پیش از همه‌چیز، نخستین توصیه من امید و نگاه خوش‌بینانه به آینده است. بدون این کلید اساسیِ همه قفلها، هیچ گامی نمی‌توان برداشت. آنچه می‌گویم یک امید صادق و متّکی به واقعیّتهای عینی است. اینجانب همواره از امید کاذب و فریبنده‌ دوری جسته‌ام، امّا خود و همه را از نومیدی بیجا و ترس کاذب نیز برحذر داشته‌‌ام و برحذر میدارم. در طول این چهل سال -و اکنون مانند همیشه- سیاست تبلیغی و رسانه‌ای دشمن و فعّال‌ترین برنامه‌های آن، مأیوس‌‌سازی مردم و حتّی مسئولان و مدیران ما از آینده است. خبرهای دروغ، تحلیل‌های مغرضانه، وارونه‌ نشان دادن واقعیّتها، پنهان کردن جلوه‌های امیدبخش، بزرگ کردن عیوب کوچک و کوچک نشان دادن یا انکار محسّنات بزرگ، برنامه‌ همیشگی هزاران رسانه صوتی و تصویری و اینترنتی دشمنان ملّت ایران است؛ و البتّه دنباله‌های آنان در داخل کشور نیز قابل مشاهده‌اند که با استفاده از آزادی‌ها در خدمت دشمن حرکت می‌کنند. شما جوانان باید پیش‌گام در شکستن این محاصره تبلیغاتی باشید. در خود و دیگران نهال امید به آینده را پرورش دهید. ترس و نومیدی را از خود و دیگران برانید. این نخستین و ریشه‌ای‌ترین جهاد شما است. نشانه‌های امیدبخش -که به برخی از آنها اشاره شد- در برابر چشم شما است. رویشهای انقلاب بسی فراتر از ریزشها است و دست‌ودلهای امین و خدمتگزار، بمراتب بیشتر از مفسدان و خائنان و کیسه‌دوختگان است. دنیا به جوان ایرانی و پایداری ایرانی و ابتکارهای ایرانی، در بسیاری از عرصه‌ها با چشم تکریم و احترام می‌نگرد. قدر خود را بدانید و با قوّت خداداد، به سوی ‌آینده خیز بردارید و حماسه بیافرینید.»
در این بیانیه‌ایشان تاکید کرده‌اند «محصول تلاش چهل‌ساله، اکنون برابر چشم ما است: کشور و ملّتی مستقل، آزاد، مقتدر، باعزّت، متدیّن، پیشرفته در علم، انباشته از تجربه‌هایی گران‌بها، مطمئن و امیدوار، دارای تأثیر اساسی در منطقه و دارای منطق قوی در مسائل جهانی، رکورددار در شتاب پیشرفتهای علمی، رکورددار در رسیدن به رتبه‌های بالا در دانشها و فنّاوری‌های مهم از قبیل هسته‌ای و سلّول‌های بنیادی و نانو و هوافضا و امثال آن، سرآمد در گسترش خدمات اجتماعی، سرآمد در انگیزه‌های جهادی میان جوانان، سرآمد در جمعیّت جوان کارآمد، و بسی ویژگی‌های افتخارآمیز دیگر که همگی محصول انقلاب و نتیجه جهت‌گیری‌های انقلابی و جهادی است. و بدانید که اگر بی‌توجّهی به شعارهای انقلاب و غفلت از جریان انقلابی در برهه‌هایی از تاریخ چهل‌ساله نمی‌بود -که متأسّفانه بود و خسارت‌بار هم بود- بی‌شک دستاوردهای انقلاب از این بسی بیشتر و کشور در مسیر رسیدن به آرمان‌های بزرگ بسی جلوتر بود و بسیاری از مشکلات کنونی وجود نمی‌داشت.»
برای تبیین اهمیت مسئله «امید و یأس» و نقش آن در زندگی شخصی و اجتماعی انسان‌ها باید به‌تفصیل سخن گفت و آثار و تبعات آن را به‌خوبی شناخت تا هم خودی‌ها از اظهار مطالبی که نتیجه‌اش دمیدن بر شیپور ناامیدی است، حذر کنند و هم به عمق خباثت دشمنان در القای یأس و ناامیدی پی ببریم. در این خصوص مرور برخی نکات خالی از لطف نیست.
1. یأس مرتبه‌ای از کفر:
قرآن کریم در داستان حضرت یوسف می‌فرماید که حضرت یعقوب علی نبینا و آله و علیهماالسلام به فرزندانش گفت: «یا بَنِیَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ یُوسُفَ وَ أَخیهِ وَ لا تَیْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا یَیْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْکافِرُونَ؛‌ای پسران من، بروید و از یوسف و برادرش جست‌وجو کنید و از رحمت خدا نومید نباشید، زیرا جز گروه کافران کسی از رحمت خدا ناامید نمی‌شود.» (87 سوره یوسف)
در این آیه شریفه یأس و ناامیدی منحصراً به کافران نسبت داده می‌شود و به نظر می‌رسد با توجه به اینکه یأس از رحمت الهی به‌نوعی سستی یا عدم اعتقاد به بخشی از صفات ثبوتی و جلالی خداوند است، لذا می‌توان یأس را مرتبه‌ای از کفر دانست و به عبارتی هر چه انسان ناامیدتر باشد، چه‌بسا مراتب بالاتری از کفر را دارد. اگر به‌خوبی تعمق کنیم متوجه می‌شویم در میان ابناء بشر هم افراد ناامید و کسانی که همواره ساز یأس می‌زنند، عمدتاً افرادی هستند که از بهره ایمانی کمتری برخوردارند
2. یأس، از مصادیق گمراهی است
«قَالَ وَمَنْ یقْنَطُ مِنْ رَحْمَهًِْ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ: گفت چه کسی جز گمراهان از رحمت پروردگارش نومید می‌شود (۵۶ زمر) در این آیه شریفه ناامیدی از رحمت الهی را از مصادیق گمراهی برمی‌شمرد و واقعاً چه گمراهی بیشتر از این‌که در برابر مالک مطلق هستی و لطف و رحمت بیکران الهی، ناامیدی را انتخاب کنیم
مولوی در یکی از قصیده‌هایش از ناامیدی به تاریکی یاد می‌کند و می‌گوید: «کـوی نـومیـدی مـرو امیدهـاست سوی تاریکی مرو خورشیدهاست»
3. عامل ناامیدی رفتار خود انسان‌هاست
در آیه 36 سوره روم می‌خوانیم: «وَ إِذا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَهًْ فَرِحُوا بِها وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَهًْ بِما قَدَّمَتْ أَیْدیهِمْ إِذا هُمْ یَقْنَطُونَ؛ و چون مردم را رحمتی بچشانیم، به آن شاد می‌شوند و چون به [سزای] آنچه دستاورد گذشته آنان است، صدمه‌ای به ایشان برسد، بناگاه نومید می‌شوند.» و یا نزدیک به این مضمون در آیه 9 سوره هود می‌خوانیم: «وَ لَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَهًْ ثُمَّ نَزَعْناها مِنْهُ إِنَّهُ لَیَؤُسٌ کَفُور؛ و اگر از جانب خود رحمتی به انسان بچشانیم، سپس آن را از وی سلب کنیم، قطعاً نومید و ناسپاس خواهد بود.»
در این آیه شریفه به نکته بسیار مهمی اشاره شده و آن اینکه: آنچه موجب یأس و نامیدی انسان می‌شود، ناشی از مشکلاتی است که مسبب آنها خود انسان است. برای مثال اگر در یک انتخابات به فرد نالایقی رأی بدهیم و مقدرات کشور را به او بسپاریم و پس از چندی از وضعیت کشور و آینده آن احساس ناامیدی کنیم در حقیقت مسبب این ناامیدی خودمان هستیم.
عطار نیشابوری داستان مردی را نقل می‌کند که کلیدش را گم کرده بود و ناله می‌زد و عارفی پاسخ نقضی به او داد: صوفیی می‌رفت، آوازی شنید کان یکی می‌گفت گم کردم کلید/ که کلیدی یافتست این جایگاه؟ زانک در بستست این بر خاک راه/ گر در من بسته ماند، چون کنم؟ غصه پیوسته ماند، چون کنم؟/ صوفیش گفتا؛ که گفتت خسته باش؟ در چو می‌دانی برو، گو بسته باش/ بر در بسته چو بنشینی بسی هیچ شک نبود که بگشاید کسی.
4. ایمان و تلاش شرط امیدواری
خداوند متعال در آیه ۲۱۸ سوره بقره می‌فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُواْ وَالَّذِینَ هَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ أُوْلَـئِک یرْجُونَ رَحْمَتَ اللّهِ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ؛ همانا کسانی که ایمان آورده‌اند و کسانی که مهاجرت نموده و در راه خدا جهاد کرده‌اند، آنها به رحمت پروردگار امیدوار هستند و خداوند آمرزنده و مهربان است.»
بنابراین برای امیدواری واقعی علاوه‌بر اعتقاد به رحمت و تفضل الهی باید تلاش نمود چراکه «وَأَنْ لَیسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَی: و اینکه برای انسان جز حاصل تلاش او نیست (سوره نجم -۳۹)
در همین زمینه رهبر انقلاب نیز بارها بر کار و تلاش و آمادگی برای آینده روشن تأکید کردند: آینده با حرف ساخته نمی‌شود؛ با کار هوشمندانه و مؤمنانه ساخته می‌شود. باید کار کنید؛ آن‌هم کار هوشمندانه و برخوردار از پشتوانه ایمان. (26/6/1382 دیدار جمعی از دانش‌آموزان و فضلای حوزه علمیه قم)
5. در بدترین شرایط نیز ناامید نباید بود
«قُلْ یا عِبَادِی الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَی أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهًِْ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ بگو‌ای بندگانم که زیاده بر خویشتن ستم روا داشته‌اید، از رحمت الهی نومید مباشید، چرا که خداوند همه گناهان را می‌بخشد، که او آمرزنده مهربان است (زمر ۵۳)
در این آیه شریفه نیز خدای مهربان راه ناامیدی را بر گنهکاران (با هر گناهی) می‌بندد و می‌فرماید که خدا همه گناهان را می‌بخشد. باید از این آیه شریفه آموخت که هر ملتی که ایمان به غیب دارد در سخت‌ترین شرایط نیز هرگز نباید ناامید باشد. امیرالمؤمنین نیز در حدیثی بر این مهم تأکید و می‌فرمایند: لاتَیأَس مِنَ الزَّمَانِ إِذَا مَنَعَ، وَلا تَثِق بِهِ إِذَا أَعطَی، وَکن مِنهُ عَلَی أَعظَمِ الحَذَرِ. غرر الحکم، ح 10302» هرگاه زمانه دریغ کرد (سختی زیاد شد) ناامید مشو و هرگاه عطا کرد به آن اعتماد مکن و از آن سخت بر حذر باش.
نظامی شاعر مشهور نیز این‌گونه برای امید در سختی‌ها پند می‌دهد: به هنگام سختی مشو ناامید کز ابر سیه بارد آب سپید/ در چاره‌‌سازی به خود در مبند که بسیار تلخی بود سودمند/ نفس به کز امید یاری دهد که ایزد خود امیدواری دهد.
6. یأس، نام شیطان است
بر اساس نظر برخی مفسرین و لغت شناسان «ابلیس» که نام شیطان در قرآن است از ریشه بلس و به معنی یأس و ناامیدی و حیرت است و شیطان هم به دلیل قطع امید از رحمت الهی و حیران شدنش ابلیس خوانده شده است. با این تفسیر بی‌جهت نخواهد بود که ناامیدکنندگان را عامل شیطان و ناامیدشوندگان را مقهور جبهه شیطان بدانیم
7. شرط «فقیه کامل» ناامید نکردن مردم
امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام می‌فرمایند: الفَقیهُ کلُّ الفَقیهِ مَن لم یقَنِّطِ الناسَ مِن رَحمَهًْ اللّه ِ، و لم یؤیسْهُم مِن رَوحِ اللّه ِ، و لم یؤمِنْهُم مِن مَکرِ اللّه ِ.
فقیه به‌تمام‌معنا، کسی است که مردم را از رحمت خدا نومید نگرداند و از فضل و بخشایش خدا، مأیوسشان نسازد و از مکر و عذاب خدا هم آسوده‌خاطرشان نکند. (نهج‌البلاغه: الحکمهًْ ۹۰)
این ویژگی فقیه را به‌طور اتم و اکمل در بیان و سیره امام راحل و رهبر معظم انقلاب می‌بینیم. امام راحل در اوج سختی‌های پس از انقلاب و در کوران جنگ می‌فرمود: من با اطمینان می‌گویم که اسلام ابرقدرت‌ها را بر خاک مذلت می‌نشاند.
رهبر انقلاب نیز همچون سلف صالح خود همواره و بارها مردم را نسبت به آینده درخشان بشارت می‌دهند و می‌فرمایند: من آینده را در همه زمینه‌ها روشن می‌بینم؛ بعضی‌ها گاهی اوقات یک‌چیزی یا پدیده‌ای را می‌بینند که مثلاً برایشان پدیده نامطلوبی است، فوراً دل‌هایشان مأیوس می‌شود؛ بنده اصلاً این‌جوری نیستم. هر پدیده‌ای، ممکن است پدیده‌های نامطلوبی هم یک گوشه‌کناری به وجود بیاید؛ هست، همه‌جا هست، زمان‌های گذشته هم بوده؛ زمان خود پیغمبر و امیرالمؤمنین (علیهماالسلام) هم بوده، در اینکه تردیدی نیست؛ لکن جهت کلی، حرکت کلی، ان‌شاءالله حرکت خوبی است و من امیدوارم که خدای متعال کمک کند تا هم شما و هم ما بتوانیم ان‌شاءالله به وظایفمان عمل کنیم. (25/12/1394)دیدار اعضای مجمع نمایندگان طلاب)
8. بلای بزرگ
امام علی علیه الاسلام فرمودند: أَعظَمُ البَلاءِ اِنقِطَاعُ الرَّجَاءِ. بزرگ‌ترین بلا، ناامیدی است. (غرر الحکم، ح 2860) شاید بتوان دلیل این‌همه تلاش دشمنان انقلاب اسلامی برای القای یأس و ناامیدی در ملت ایران را در همین حدیث شریف جست‌وجو کرد. آنها می‌خواهند بدترین بلا را که ناامیدی است و نتیجه آن گرفتار شدن در سایر بلاهاست را بر ما تحمیل کنند. اگر ناامید شدیم دیگر انگیزه‌ای برای تلاش نخواهیم داشت؛ اگر مأیوس شدیم دیگر شاداب و بانشاط و سرزنده نخواهیم بود و خمودی و افسردگی بر ما مستولی خواهد شد و ملتی بی‌انگیزه و ناتوان موروث این ناامیدی خواهد بود.
9. عامل کم‌تحرکی و سستی
امیر سخن مولای متقیان علی علیه‌السلام می‌فرمایند: فی القُنُوطِ اَلتَّفرِیطُ. نومیدی، موجب تفریط و تقصیر می‌شود. (بحار الأنوار، ج 77، ص 211). از ثمرات مهم ناامیدی کوتاهی و تقصیر و کم‌کاری در جامعه ناامید است. این کم‌تحرکی آن‌قدر براثر ناامیدی زیاد می‌شود که امام صادق علیه‌السلام از آن به یخبندان یاد می‌کند و می‌فرماید: اَلیأسُ مِن رَوحِ اللهِ أَشَدُّ بَرداً مِنَ الزَّمهَرِیرِ (بحار الأنوار، ج 72، ص 338): نومیدی از رحمت خدا، سردتر از زمهریر است.
با مروری به تاریخ سده اخیر به‌خوبی مشاهده می‌شود که موفقیت‌های ملت ایران در پیروزی انقلاب و دوران دفاع مقدس و عبور از سخت‌ترین شرایط اقتصادی و تحریم و... مرهون انگیزه‌های ملت و امید آنها به آینده درخشان است
10. ناامیدی ویروس کشنده
امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام در حدیث ارزشمندی می‌فرمایند که: قَتَلَ القُنُوطُ صَاحِبَهُ. (غرر الحکم، ح 6731) ناامیدی، صاحب خود را می‌کشد. درواقع حیات یک انسان به تحرک و پویایی و تلاش اوست و اگر این تلاش و کوشش در زندگی شخص یا ملتی نباشد، گویا همچون مرده متحرکی هستند
11. عامل ناکامی
علی علیه‌السلام در بیان دیگری ناامیدی را عامل ناکامی و شکست می‌دانند و می‌فرمایند: کلُّ قَانِطٍ آیِسٌ. هر ناامیدی, ناکام است (غررالحکم، ح 6842)
در یک رقابت ورزشی نیز آن ورزشکاری موفق است که تا آخرین لحظه مسابقه و حتی در وقت اضافه امید خود را از دست ندهد و چه بسیار ورزشکارانی که در پی امید به ثانیه‌های آخر مسابقه، شکست را به پیروزی تبدیل کرده‌اند
حکایتی در ادبیات ما هست که نقل می‌کنند مردی در شهری غریب به اعدام محکوم شد اما از فرماندار شهر خواست که به او مهلت بدهد تا به شهر خود برود و با مادرش خداحافظی کند. فرماندار خطاب به جمعیت گفت آیا کسی ضامن او می‌شود؟ مرد اعدامی چون غریب بود کسی ضامنش نمی‌شد تا اینکه یک نفر گفت من ضامن او می‌شوم و اگر نیامد مرا اعدام کنید. در روز موعود مرد اعدامی به شهر نیامد و ضامن او را برای اعدام به ستونی بستند تا اعدام کنند. ضامن از مجریان اعدام خواست تا او را از آن ستون به ستون دیگری ببندند. فرماندار پرسید چرا این درخواست را داری و ضامن پاسخ داد: «از این ستون به آن ستون فرج است» خواسته ضامن را اجابت کردند و او را به ستون دیگری بستند و در همین اثنا مرد اعدامی از راه رسید و خود را برای اعدام معرفی کرد. فرماندار هم ضامن را آزاد کرد و مرد اعدامی را هم به خاطر وفاداری‌اش بخشید.
12. القای یأس توسط منافقین
مولای متقیان حضرت علی علیه‌السلام در سخن دیگری (نهج‌البلاغه، خطبه 194) می‌فرمایند که القای یأس و ناامیدی از ویژگی‌های منافقین است. (فی صِفَهِ المُنَافِقِینَ): حَسَدَهُ الرَّخَاءِ وَ مُؤَکدُو البَلاءِ، وَ مُقنِطُو الرَّجَاءِ. حسودانِ آسایش (دیگران) هستند و به گرفتاری (مردم) دامن می‌زنند و امید را به یأس می‌کشانند.
رهبر انقلاب در موارد متعددی بر نقش دشمنان نظام برای ناامیدی تأکید داشته‌اند و می‌فرمایند: امروز یکی از کارهای مهم دشمنان ایجاد ناامیدی و تزریق ناامیدی است؛
13. فرهنگ انتظار، فرهنگ امیدواری
موضوع قابل‌توجه دیگر اینکه اساساً فرهنگ اسلام و به‌ویژه مکتب تشیع مبتنی بر امید و امیدواری است. آیات متعددی که برخی از آنها ذکر شد و روایات حضرات معصومین همگی دلالت بر جایگاه ویژه امید در فرهنگ اسلامی و نکوهش ناامیدی دارد؛ به‌گونه‌ای که یأس از گناهان کبیره برشمرده شده است و شهید محراب حضرت آیت‌الله دستغیب در کتاب گناهان کبیره بعد از شرک بزرگ‌ترین گناه کبیره را یأس از رحمت الهی می‌دانند و کبیره بودن این گناه را به روایاتی از حضرات معصومین امام صادق و امام کاظم و امام رضا و حضرت جواد علیهم‌السلام مستند می‌کنند.
از سوی دیگر در اعتقاد به امام عصر ارواحنا فداه و انتظار فرج آن حضرت یکی از عوامل امیدواری در مکتب اهل‌بیت به شمار می‌رود. رهبر انقلاب در این مورد می‌فرمایند: خصوصیت نیمه‌ شعبان و جشن ولادت حضرت بقیهًْ‌اللَّه (ارواحنا فداه) عبارت است از امید و عدالت. دو نقطه‌ برجسته‌ای که در انتظار ما و جشن‌گیری ما برای نیمه‌ شعبان وجود دارد، (2دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت) و همچنین فرمودند: روز نیمه‌ شعبان روز امید است (27/5/1387) اعتقاد به مهدی موعود، دل‌ها را سرشار از نور امید می‌کند (30/7/1381)
امید و ناامیدی در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب
یکی از پرتکرارترین موضوعات مطروحه توسط مقام معظم رهبری توجه دادن به موضوع امید و نقشه دشمنان در القای یأس و ناامیدی است. در این بخش به برخی موارد اشاره می‌شود؛
1- مهم‌ترین مانع پیشرفت
مهم‌ترین مانع پیشرفت یک شخص و یک ملّت، ناامیدی و تاریک دیدن افق است؛ نه، افق روشن است و می‌توان جلو رفت. (25/6/1385در دیدار نخبگان جوان)
2- یأس بزرگ‌ترین دشمن آرمان‌خواهی
یأس، بزرگ‌ترین دشمن انسانی است که می‌خواهد آرزو یا آرمانی را دنبال کند. اگر بگوییم «این چه فایده دارد؟ ما که نمی‌توانیم، چرا بی‌خود تلاش کنیم؟» یقین بدانید که آن کار، نخواهد شد. لذا در اسلام، یأس، از عوامل منفی است و بعضی از یأس‌ها، گناه کبیره است. مثلاً «یأس‌من‌روح‌اللَّه» مأیوس شدن از لطف و تفضل الهی و توجه خاص خدا. انسان از این اگر مأیوس شد، گناه کبیره مرتکب شده است. حق نداریم مأیوس شویم. یأس از رحمت خدا، از گناهان کبیره است. کسی حق ندارد از رحمت خدا مأیوس شود؛ ولو موانع آن رحمت را هم زیاد ببیند. اما چرا مأیوس شود؟ بعضی جاها، یأس، گناه کبیره نیست، اما مانع کبیره است. (26/5/1371در دیدار جمعی از آزادگان)
3- تبلیغ امید وظیفه مبلغان دین و معنویت
وظیفه مبلّغ دین و مبلّغ معنویت و پیام‌آور حقیقت این است که مردم را امیدوار کند و یأس را از آنها بزداید. (3/10/1376 در دیدار جمعی از روحانیون)
4- ناامیدی اولین هدف دشمن برای ملت
اولین هدف دشمنان این است که ملت را نسبت به نظام اسلامی دلسرد و ناامید کنند؛ بیشتر تبلیغات و شایعه‌پراکنی آنها متوجه به این هدف است. (5/5/1381در دیدار اعضای ستادهای نماز جمعه)
5- امید، شرط عزتمداری ملت
اگر ملت و کشوری خواهان عزت حقیقی است، باید همواره به خداوند متعال و آینده امیدوار و خوش‌بین باشد (18/6/1386دیدار فرماندهان سپاه با فرمانده کل قوا)
6- بازی ناامیدکنندگان در زمین دشمن
امروز هر کس که مردم را ناامید کند و به خود، به مسئولین و به آینده بی‌اعتماد کند، به دشمن کمک کرده است. (1/1/1386در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی)
7- امید علاج دردهای ملت
کارِ متکی به.... امید، علاج همه‌ دردهای یک ملت است. ملت بیکار، ملت تنبل، ملت کسل، ملت ناامید و ملتی که بگوید: «ای آقا! از دست ما چه‌کاری برمی‌آید، آنها هر کار که بخواهند، می‌توانند بکنند»، چنین ملتی به‌جایی نخواهد رسید. آنچه ما به دست آورده‌ایم، به خاطر این بوده است که ملت ما در این مدت، این روحیات را- که در طول دهها سال سعی کرده بودند در او تزریق کنند- به‌کلی دور ریخت. ملت ما ملتی است باامید (17/8/1385در دیدار مردم استان سمنان)
8- امید از بزرگ‌ترین نعمت‌های الهی
یکی از بزرگ‌ترین نعم الهی، امید و اعتمادبه‌نفسی است که در مردم هست. روح امیدواری، خیلی نعمت بزرگی است. مردمِ مأیوس، ناامید و بدون افق دید، بی‌صبری می‌کنند؛ نه اینکه کار نمی‌کنند، مانع کار هم می‌شوند؛ ولی مردمِ امیدوار خودشان جلو جلو می‌دوند و مسئولان را به دنبال خودشان می‌کشانند. (29/3/1385در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی)
9- امید عامل نشاط تحرک جوانان
نور امید است که جوان‌ها را به انگیزه و حرکت و نشاط وادار می‌کند و از دل‌مردگی و افسردگی آنها جلوگیری می‌کند و روح پویایی را در جامعه زنده می‌کند (29/6/1384در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت نیمه شعبان)
10- وظیفه علما، مسئولین و نهادها در امیدبخشی
- علما: وظیفه مهم علماء و روحانیون زنده نگه‌داشتن روح امید در میان مردم به‌ویژه نسل جوان است. (وظیفه‌ مبلّغ دین و مبلّغ معنویت و پیام‌آور حقیقت این است که مردم را امیدوار کند و یأس را از آنها بزداید. (4/5/1379)
- مسئولین: تلاش مسئولان نظام اسلامی باید این باشد که با عمل خود مردم را نسبت به خویش دلگرم و امیدوار کنند (20/3/1380)
- رسانه‌ها و سازمان‌های تبلیغاتی: امروز بزرگ‌ترین جهاد در میدان تبلیغات، این است که کسی بتواند ملت ایران را به عاقبت و فرجام این راه امیدوار کند (6/10/1372)