نقش آمـوزش عالی در تولید دانش‌بنیان

نامگذاری اسامی سالیان اخیر تحت عناوینی همچون «رونق تولید» و «جهش تولید»، دولتمردان و بنگاه‌های اقتصادی را به سوی اقدامی در راستای تولید در کشور حرکت داد. با وجود اینکه در دوسال گذشته با راه‌اندازی بنگاه‌های تولیدی مختلف باعث حرکت کشور به سمت تولید شد اما صحبت‌های اخیر و تعیین نام سال به عنوان «تولید، دانش‌بنیان، اشتغال‌زایی» واژه «دانش‌بنیان» بار دیگر مسئولین و بنگاه‌های اقتصادی را به خود درگیر کرده است.

کد خبر: ۲۳۹۰۵۲

تاریخ: ۱۶ فروردين ۱۴۰۱ - ۲۰:۴۱

بی‌شک وقتی اسمی از دانش به گوشمان می‌رسد ناخودآگاه ذهن ما به سمت مراکزی حرکت می‌کند که وظیفه تولید دانش را بر عهده‌ دارند از این رو در ادامه با نوشتاری کوتاه به نقش دانشگاه در «تولید دانش‌بنیان» خواهیم پرداخت.
ابتدا باید گفت تحولات در محیط اجتماعی سبب شده تا نظام تولید دانش نیز دست‌خوش تحول شده و به تبع آن دانشگاه نیز که محور و اساس این نظام هست، دچار دگرگونی شود. مهم‌ترین عامل توسعه در هر جامعه‌ای، نیروی انسانی است و برای نیل به توسعه متوازن و پایدار، تربیت نیروی انسانی متخصص، کارآمد و مورد نیاز بخش‌های مختلف جامعه توسط نهادهای آموزشی به عنوان یک اصل ضروری و اساسی مطرح است. پرداختن به مقوله کارآفرینی و تربیت و آموزش دانش آموختگانی که دارای توانایی‌ها و مهارت‌های لازم برای راه‌اندازی یک کسب و کار مناسب باشند، از وظایف اصلی هر دانشگاه محسوب می‌شود که متاسفانه خلأ آن در کشورمان کاملا محسوس است.
همان‌طور که می‌دانید ارتباط صنعت و دانشگاه به دلیل اثرات و پیامدهای بسیار مثبت آن همواره مورد توجه مطلوب بوده و تلاش‌های فراوانی جهت ایجاد پیوندی اثربخش بین صنعت و دانشگاه صورت پذیرفته است. در این راستا یکی از جنبه‌های پراهمیت دانش، تولید و به دنبال آن اشتغال‌زایی است تا نقش برجسته‌ای در رونق اقتصادی داشته باشد. تا جایی که مفهوم «اقتصاد دانش‌بنیان» نتیجه شناخت کامل نقش دانش و فناوری در رشد اقتصادی است.
از این رو صنایعی در عرصه رقابت موفق‌تر هستند که پیوندی دیرینه با دانشگاه‌ها برقرار کنند. در واقع می‌توان گفت دانشگاه‌ها نقش راهبردی را به عنوان محرک رشد اقتصادی ایفا می‌کنند. مشارکت و حمایت از شرکت‌های زایشی دانشگاهی به عنوان یک مکانیزم انتقال دانش، در ایجاد اکوسیستم‌های دانشگاه کارآفرین، نقش ایفا می‌کند. دانشگاه کارآفرین نیز به سبب خروجی‌های اقتصادی آن نظیر شرکت‌های زایشی، اشتغال‌زایی و نیز مکانیزم‌های انتقال علم و فناوری به صنعت، دارای اهمیت خاصی در اقتصاد دانش بنیان هستند.
اما با وجود اینکه بین دانشگاه و صنعت در کشورهای پیشرفته رابطه بسیار عمیقی وجود دارد و در یک راستا هستند، متاسفانه در کشورهای درحال توسعه به ویژه کشورمان ایران به علت موانع و مشکلات، هر یک در مسیر جداگانه به فعالیت خود ادامه می‌دهند.
در تولید دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها نباید تنها به عنوان پرورش دهنده استاد و دانشجوی نمره‌گرا و مدرک‌گرا نقش ایفا کنند بلکه دانشگاه‌ها باید تبدیل به مراکز کارآفرینی شوند که روند خلاقیت و نوآوری را بهبود ببخشند و همچنین نقش حساس و چالش برانگیزی در هدایت نوآوری‌های جوامع دانش‌بنیان ایفا کنند.
در واقع در تولید دانش‌بنیان زمانی می‌توان گفت دانشگاه‌ها به موفقیت لازم رسیده‌اند که بتوانند نیاز بخش‌های مختلف اقتصادی و صنعتی کشور را برآورده ساخته و در نتیجه سبب اشتغالزایی بخش قابل توجهی از دانشجویان و مردم کشور شوند.
اما متاسفانه می‌توان با یک حساب سرانگشتی به این نتیجه رسید که با توجه به درک رو به رشد دانش و مهارت دانشجویان در دانشگاه‌های کشور چندان با الزامات صنعت و اقتصاد گسترده هماهنگ نیست و در بخش‌های در حال ظهور، بیکاری بالای فارغ‌التحصیلان مشهود است.
تولید دانش بنیان باید یک هشدار برای دانشگاهیان و سیاستگذاران در این عرصه باشد که با توجه به همین عدم انطباق دانش و مهارت فارغ‌التحصیلان نیاز به گرد آمدن سیاستگذاران دانشگاه با نمایندگان بخش تولید و صنعتی کشور و بروزرسانی و ارتقای برنامه درسی برای اطمینان از دانشجویان فارغ‌التحصیل با مهارت مرتبط برای نیروی کار و تبدیل دانشگاه‌ها به بنگاه‌های کار آفرین است.
به نقل از خبرنامه دانشجویان؛ نباید از این موضوع غافل شد که تا کنون بنگاه‌های تولیدی و دانشگاه‌های ما به طرق مختلفی نیز با هم ارتباط داشتند اما باید گفت گرچه این ارتباط آثار سودمندی برای کشور داشته است ولی فاصله بین وضع موجود با حالت مطلوب بسیار زیاد است که ضرورت بازنگری و بررسی‌های بیشتری در سیاستگذاری‌ها را ایجاب می‌کند.
لذا جهت نزدیک شدن به اهداف علمی و فناوری در چشم‌اندازهای بلندمدت آتی که توسط رهبر معظم انقلاب مشخص شده است و با توجه به رقابت شدید و تغییر و تحول سریع که در دنیای اقتصاد امروز وجود دارد، لازم است تمهیدات لازم ‌اندیشیده شود. فرآیند مهندسی مجدد در ساختار و وظایف دانشگاه‌ها مورد بررسی قرار گیرد و مالکیت فکری دانشگاه بر دانش فنی حاصله و نحوه واگذاری یا روش‌های حفظ آن نیز از مواردی است که با توجه به شرایط کشور نیازمند بررسی است.