کارکردهای سه‌گانه استغفار

کد خبر: ۲۳۸۹۶۰

تاریخ: ۱۵ فروردين ۱۴۰۱ - ۱۹:۰۸

در قرآن برای استغفار سه کاربرد اساسی بیان شده است که عبارتند از: دفع و رفع و جلب.

۱- دفع، به معنای جلوگیری و پیشگیری است. کسی که احتمال می‌دهد با گناه و خطا و اشتباهی ممکن است تبعات و آثار آن دامنگیر و وبال گردن او شود می‌تواند با استغفار، خود را از آثار و پیامدهای آن درامان نگه دارد و در حقیقت گرفتاری و عذاب و بدبختی را از خود دفع کند. این همان نقش پیشگیری و واکسینه کردن است که برای استغفار گفته‌اند.

۲- رفع، آن است که گرفتاری و بلا و عذاب نازل شده و انسان می‌کوشد تا خود را به هر شکلی از آن برهاند. به سخن دیگر، گناه و خطا و اشتباهی صورت گرفته و این امور موجب شده که بلایایی نازل شود و حالا او مانده که با این آثار گناه و خطا چه کند و چگونه از استمرار آن جلوگیری نماید و آن را از سر خود بردارد؟ در اینجا نیز خداوند از انسان می‌خواهد که به خدا پناه برده و با استغفار خویش، در پوشش کامل اسم غفور در آید و از شر استمرار آثار گناه و عذاب در امان ماند.

۳- جلب، به معنای این است که انسان نعمت و برکتی را می‌خواهد داشته باشد که در حال حاضر از آن محروم است. حالا می‌خواهد به شکلی، محبت الهی را به سوی خود جلب کند تا خداوند با اسم رحمان و رحیم بر او ظهور یابد و از در پوشش کرامت و رحمت خویش بر او وارد شود. در اینجا نیز نقش استغفار برای جلب این نعمت ضروری است؛ زیرا انسان ناخواسته و به خطا و اشتباه، عملی را انجام می‌دهد که هر چند از نظر تکلیفی، گناهی نکرده ولی از نظر تکوینی، آن خطا و اشتباه گرفتاری‌ها و تبعاتی را به همراه می‌آورد و آثار وضعی دارد. این مانند آن است که آدم ناخواسته و نادانسته شراب بخورد‌، این جهل و خطا و اشتباه هر چند گناهی برای شخص در پی ندارد اما اثر وضعی آن به صورت مستی خود را نشان خواهد داد.

در زندگی نیز انسان ناخواسته خطاها و حتی گناهانی را مرتکب می‌شود که در عالم تکوین تاثیر وضعی می‌گذارد و چون این آثار می‌تواند مخرب باشد، باید با پناه بردن به اسم غفار و غفور، خود را در پوشش امنیت خداوندی قرار دهد تا آثار را دفع و یا رفع کند و او را به مسیر کمالی سوق دهد. این گونه است که خود موجب جلب نعمت و برکتی می‌شود که ناخواسته به عنوان تبعات و آثار طبیعی عملی ضد آن را به سوی خود جلب کرده و خود را گرفتار فقدان نعمت و یا برکتی نموده بود. در آیات قرآن برای سه گانه دفع و رفع و جلب، از کسب فضیلت گرفته تا افزایش قدرت و یا دستیابی به فرزند و یا نعمت‌های دیگر استغفار و توبه به عنوان یک راهکار کامل مطرح شده است که از جمله این آیات می‌توان به آیات ۱۰ تا ۱۲ سوره نوح‌، آیات 1 تا 3 سوره هود، آیات 1 و 2 سوره فتح اشاره کرد.