پیشنهادهایی برای رفع مشکل کم‌آبی

کد خبر: ۲۳۸۹۵۷

تاریخ: ۱۵ فروردين ۱۴۰۱ - ۱۹:۰۸

امروز مسئله تامین آب به بزرگ‌ترین چالش بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایران تبدیل شده است، چالشی که در پاره‌ای از موارد در حال تبدیل شدن به یک مشکل جدی است و برون رفت آن هم نیاز به اجرای طرح‌ها و برنامه‌های کوتاه‌مدت دارد و هم نیازمند اجرای طرح‌ها و برنامه‌های اساسی و بلندمدت است.

به همین منظور فهرست انواع پیشنهادات راهبردی و کاربردی قابل بررسی و اجرا در این زمینه به شرح ذیل ارائه می‌گردد:

1- تمرکز بر بهینه‌سازی و افزایش بازدهی (بازسازی و لایروبی) آب قنوات با توجه به هزینه کمتر آن نسبت به سایر روش‌ها و مزایای فراوان دیگری که بر آن مترتب است.

2- ایجاد سازمان احیای قنوات در وزارت نیرو و یا وزارت جهاد کشاورزی به‌ منظور احیاء و حمایت از فرهنگ ساخت و نگهداری قنوات به‌عنوان یک دانش کاملاً بومی و البته با استفاده از دانش و ابزار نوین.

3- سرمایه‌گذاری کافی برای توسعه و تقویت طرح‌های آبخیزداری با کمک مردم و گروه‌های جهادی برای کنترل آب‌های سطحی و روان‌آب‌ها.

4- برنامه‌ریزی برای احداث سدهای زیرزمینی که سال‌هاست در برخی از کشورهای پیشرفته آغاز شده و نقش مؤثری در جلوگیری از خالی شده سفره آب‌های زیرزمینی دارد.

5- برنامه‌ریزی برای ایجاد مخازن طبیعی جهت جمع‌آوری و ذخیره‌سازی سرریز مازاد آب سدها و نیز آب باران در فصول بارندگی (زمستان و بهار) با مشارکت بخش خصوصی.

6-  تمرکز بر تصفیه و بازیابی فاضلاب شهرها و بازگرداندن آن به چرخه مصرف به جای استخراج منابع زیرزمینی.

7- استفاده از آب خاکستری (آب مصرفی سیستم اداری و خانگی به جز فاضلاب توالت) برای صنایعی که مصرف آب آنها بالاست.

8- الزام کارخانجات به‌ویژه کارخانجات پرمصرف مانند؛ صنایع فولاد و نیروگاه‌ها، برای بازیافت و ایجاد چرخه آب مصرفی در مجموعه خود.

9- انتقال آب از مناطق پرآب به مناطق خشک و احیای دریاچه‌های حدفاصل شرق کشور (حدفاصل خلیج فارس، دریای عمان و دریای مازندران) با اولویت به تصفیه در مبدأ.

10- سرعت بخشیدن به اجرای روش‌های مختلف آبیاری تحت فشار و هوشمندسازی آن و افزایش یارانه و همچنین تسهیلات موردنیاز برای گسترش آن با کمک بانک‌ها.

11- اجرای فوری طرح شناسایی و شناسنامه‌دار کردن، چاه‌های غیرمجاز خانگی به‌خصوص در شهرهای بزرگی مانند تهران و یا مناطق روستایی و نصب کنتور روی چاه‌های مجاز و برخورد قاطع برای مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز.

12- تمرکز بر آموزش و فرهنگ‌سازی برای اصلاح و اجرای الگوی مصرف در بخش‌های مختلف اعم از خانگی، صنعتی، کشاورزی و تامین تجهیزات یارانه‌‌ای از جمله شیرآلات هوشمند برای استفاده عمومی.

13- تنظیم و تدوین قوانین و مقررات بازدارنده از جمله؛ جریمه نقدی، افزایش تصاعدی آبونمان، قطع آب مشترکین پرمصرف و یا حذف یارانه آب و برق و متقابلاً تبدیل آن به یارانه خدماتی برای قشر آسیب‌پذیر در سایر موضوعات ضروری.

14- سرمایه‌گذاری برای زهکشی اصولی آب سدها از مبدأ (سد) تا مقصد نهایی برای مصرف (زمین‌های کشاورزی).

15- اتخاذ تدابیر لازم برای انتقال آب شور سد گتوند خوزستان به دریای آزاد یا دریاچه‌های آب شور داخلی و یا ایجاد کانال انحرافی برای جلوگیری از ورود آب به دریاچه پشت سد برای خشکاندن آن.

16- واگذاری مسئولیت شناسایی و کشف راهکارهای علمی و عملی برای رفع شوری آب سدها و دریاچه‌ها به شرکت‌های دانش‌بنیان.

17- جلوگیری از انتقال آب شیرین به دریاچه ارومیه و تامین آب موردنیاز آن از طریق دریاچه مازندران.

18- جلوگیری از خروج و استخراج آب شیرین رودخانه‌های زیرزمینی به دریای آزاد در مناطقی مانند بوشهر.

19- بهره‌برداری از منابع آب‌های ژرف زیرزمینی در مناطقی مانند سیستان و بلوچستان که امکان آب‌رسانی به آنها وجود ندارد.

20- بازسازی شبکه لوله‌کشی آب شهر و تعویض و بهینه‌سازی بخش‌های پوسیده که نشتی و هدررفت آب دارند.

21- برنامه‌ریزی برای تفکیک شبکه آب شرب از آب غیرشرب و نیز فاضلاب سیاه از فاضلاب خاکستری، برای استفاده بهینه از آنها (حداقل در شهرها و شهرک‌های جدید).

22-  اصلاح الگوی کشت در بخش کشاورزی و به‌خصوص در مناطق کم‌آب و حذف محصولات آب‌بر که مصرف آب آنها بالاست.

23- اقدام برای اجرای روش‌های نوین متداول در دنیا یا بررسی روش‌های مبتکرانه به‌منظور جلوگیری از تبخیر آب پشت سدها که گفته می‌شود بین 6 تا 60 درصد است.

24- افزایش اجرای پروژه‌های بارورسازی ابرها در زمان و مکان‌های مناسب به‌گونه‌ای که نتیجه آن مشمول شهرهای کم‌آب کشور شود.

25- تجدیدنظر در مورد نوع و حجم فضای سبز شهری و استفاده از گیاهان کم‌مصرف و یا مصنوعی (مانند؛ درخت و چمن مصنوعی) یا سایر امکانات تزئینی جایگزین.

26- حمایت از شرکت‌های تولیدکننده دستگاه‌های استحصال آب از رطوبت هوا و شرکت‌های خلاق و نوآور در این زمینه.

27- توسعه روش‌های کشاورزی گلخانه‌ای و روش نوین هیدروپونیک (کشاورزی بدون خاک) به‌خصوص در مناطقی که کم‌آب هستند.

28- تلاش برای یکپارچه‌سازی زمین‌های کشاورزی به منظور مکانیزه‌سازی سیستم کاشت، داشت و برداشت و به‌خصوص اصلاح سیستم آبیاری آنها، از طریق ایجاد، توسعه و حمایت از تعاونی‌های کشاورزی و روستایی.

29- تشدید قوانین حفظ پوشش گیاهی مراتع و جنگل‌ها و اقدام برای تقویت پوشش گیاهی زمین در جهت حفظ رطوبت خاک و کمک به نفوذ آب در زمین.

30- مقابله با ایجاد و گسترش صنایعی (داخلی و یا بین‌المللی) که باعث تولید گازهای گلخانه‌ای و تغییرات گسترده آب و هوایی و اقلیمی می‌شود.

31-  توجه به اصول آمایش سرزمینی به‌خصوص در مورد صنایع و محصولات کشاورزی آب‌بر (با مصرف بالای آب) مثل نیروگاه‌ها، صنایع فولاد و امثال آن.

32- ترغیب بخش خصوصی به احداث تصفیه‌خانه فاضلاب، کارخانه آب‌شیرین‌کن یا تولید ضابطه‌مند آب با استفاده از روش‌های فوق‌الذکر (همانند نیروگاه‌های خصوصی)، به منظور تصفیه فاضلاب شهری و شیرین‌سازی آب دریاها و دریاچه‌ها با شرط خرید تضمینی آب تولیدی توسط دولت.

بدیهی است که اجرای هرکدام از طرح‌های مورد‌ اشاره مستلزم بررسی تمام جوانب و پیامدهای اجرای آنها (در ابعاد مختلف) در درازمدت و کوتاه‌مدت و در نهایت انتخاب مقرون به صرفه‌ترین راهکارها برای مدیریت بهینه منابع آب‌های کشور است.

احمدرضا هدایتی