تبعیت از امام جماعت‌، تمرینی برای تبعیت از امام جامعه

کد خبر: ۲۳۸۲۷۲

تاریخ: ۲۰ اسفند ۱۴۰۰ - ۱۹:۲۱

در دین مبین اسلام تمامی احکام شرعی تابع مصالح و مفاسد واقعی هستند، شارع مقدس هیچ حکم وجوبی نمی‌دهد که آن حکم خالی از مصلحت باشد و همچنین هیچ چیز را حرام نمی‌کند مگر آنکه دارای مفسده باشد.

یکی از اعمال دینی که جایگاهی بس والا در نزد خداوند متعال دارد، اقامه نماز جماعت است، شارع بر اساس مصالح عالی مسلمانان حضور در نماز جماعت را مستحب موکد قرار داده است، اما در خود نماز جماعت برخی از احکام آن جنبه وجوبی به خود می‌گیرند که یکی از واجبات نماز جماعت تبعیت مأموم از امام است.

امام خمینی(ره) در تحریرالوسیله و دیگر فقها‌، متابعت از امام جماعت را واجب دانسته و نوشته‌اند: «متابعت مأموم از امام در افعال نماز واجب است؛ به اين معنى كه در آنها نه بر امام مقدّم شود و نه آنكه از او زياد عقب بيفتد».(امام خمینی، تحریر الوسیله، ص496) (آیت‌الله خامنه‌ای، استفتائات، شماره 4851) (آیت‌الله بهجت، رساله، ص231)

امام خمینی(ره) ضمن تعریف تبعیت از امام جماعت بر این نظر است که «[نمازگزار] اگر متابعت واجب را ترك كند، گناه كرده است، و لكن نماز و جماعتش صحيح است، مگر در حالى كه امام به قرائت ركعت اول و دوم خودش و مأموم مشغول باشد و مأموم به ركوع برود كه در اين صورت صحّت نمازش مشكل بلكه ممنوع است تا چه رسد به جماعتش».(تحریر، ص496)

ایشان در ادامه بر این مسئله که تبعیت از امام جماعت بسیار مهم است تأکید کرده و فتوا داده‌اند که «جلو و عقب افتادن زياد از امام به‌طورى كه او را از شكل جماعت خواندن خارج سازد، در جايى كه نمازش صحيح است جماعتش باطل است».(تحریر، ص496) یعنی جلو و عقب افتادن زیاد از امام هرچند نماز او را باطل نمی‌سازد اما جماعت او را باطل ساخته است، با این توصیف مشخص می‌شود که در نظر شارع تبعیت از امام جماعت واجب بوده و عقب و جلو افتادن از امام گناه محسوب شده و نماز یا جماعت آن را به سمت بطلان می‌برد.

با عنایت به فتاوای فقها می‌توان این گونه برداشت کرد که تبعیت از امام جماعت آنچنان در نزد شارع مقدس واجب است که برای آن احکام عدیده‌ای را معین کرده است که اساساً در غیر از مسئله وجوب تبعیت از امام جماعت این احکام وضع نشده است.

به عنوان نمونه فقها بر این مسئله متفقند که «اگر مأموم سهوا يا به گمان آن كه امام سرش را بلند كرده است، سرش را از ركوع يا از سجده بلند كند، (اگربداند که تا برخاستن امام از رکوع یاسجده، می‌تواند برگردد) واجب است برگردد و متابعت نمايد و در اين صورت، زياد شدن ركن ضررى نمى‌رساند و اگر برنگردد، گناه كرده است». (تحریر، ص496) (شبیری، استفتائات ص535) (بهجت، استفتائات، ص314)

با عنایت ویژه به این فتوای فقها این مهم فهمیده می‌شود که در نزد شارع‌،تبعیت از امام جماعت آنچنان اهمیت دارد که با اینکه اضافه نمودن رکن به نماز هرچند به صورت سهوی نماز را باطل می‌کند اما شارع مقدس برای تبعیت از امام در جماعت این حکم را برداشته است و حکمی دیگر در جهت تبعیت از امام جماعت قرار داده است.

در فتوائی دیگر فقها بر این نظر هستند که «در صورتی که امام جماعت در ركعت سوم است و ما در ركعت دوم، چنانچه در اثناى خواندن سوره، امام به ركوع رفت و ترس داشتیم که اگر سوره را تمام كنيم به ركوع امام نرسيم، مى‌توانيم سوره را تمام نشده رها كنيم‌». (شبیری استفتائات، ص 540) (بهجت، استفتائات ص317)

بر طبق این فتوا مشخص می‌شود که تبعیت از امام جماعت آنچنان اهمیت دارد که می‌توان سوره را ناتمام رها کرد یا آن را نخواند، این در حالی است که اگر در نماز فرادا این چنین کنیم نماز به اشکال بر می‌خورد.

همچنین در راستای تبعیت از امام جماعت، فقها مسئله نیم خیز نشستن را فتوا داده‌اند.آنان بر این نظر هستند که «مأمومی که در رکعت دوم به جماعت رسیده باید هنگامی که امام در حال تشهد است به صورت نیم‌خیز نشسته و تشهد بخواند و با امام برخیزد». (شبیری، استفتائات، ص543)

این فتوا نیز مشخص می‌کند که تبعیت در نماز جماعت بسیار مهم است، چه اینکه اولاً اگر در نماز فرادا بود جای خواندن تشهد نبود ولی به جهت تبعیت از امام باید تشهد بخواند و ثانیاً در این مسئله شاهد آن هستیم که شارع به جهت تبعیت نوعی از نشستن را وضع کرده است که در هیچ مسئله شرعی دیگر نمونه آن را نداریم.

تبعیت از امام جماعت تا آنجا مهم است که فقها فتوا داده‌اند که «اگر امام در ركعتى كه قنوت ندارد اشتباهاً قنوت بخواند، يا در ركعتى كه تشهد ندارد اشتباهاً مشغول خواندن تشهد شود مأموم نبايد قنوت و تشهد را بخواند ولى نمى‌تواند پيش از امام به ركوع رود، يا پيش از ايستادن امام بايستد بلكه بايد صبر كند تا قنوت و تشهد امام تمام شود و بقيه نماز را با او بخواند». (بهجت، رساله، ص 233)

این فتوا نیز این مهم را تأکید می‌کند که تبعیت در نماز جماعت امری مهم و اساسی در نزد شارع است به گونه‌ای که هرچند امام در حال اشتباه است اما تبعیت از او آنچنان مهم است که مأموم باید صبر کند تا امام از اشتباه خود فارغ شده و نماز را با او ادامه دهد.

با تامل در فتواهای دیگر در این رابطه معلوم می‌شود که بیش از 20 مسئله دیگر نیز وجود دارد که در آن مسائل شارع به جهت رعایت تبعیت از امام جماعت احکام گوناگون را معین کرده است.

حال اگر بخواهیم از تعیین این احکام توسط شارع تنها استفاده فقهی و شرعی ببریم راه را بیراهه رفته‌ایم، چه اینکه با عنایت به فتوای فقها که مذاق شارع را تا حدودی برای ما روشن می‌سازد می‌توانیم این مهم را استنباط کنیم که تبعیت از امام جماعت برای شارع مقدس بسیار مهم بوده است و این امر را در واقع تمرینی برای تبعیت از امام و رهبر جامعه قرار داده است، به طوری که به لحاظ اهمیت بالای آن‌، برای آن احکامی استثنائی وضع کرده است و حال که امروزه ولی فقیه جانشین امام زمان(ع) است، این مهم ما را بر آن می‌دارد که همواره در راه تبعیت از امام جامعه و رهبر خویش باشیم.

باشد که با حضور در نمازهای جماعت همواره با تبعیت از امام جماعت تبعیت از امام و رهبر جامعه را تمرین کنیم.

رضا اله‌دادی