احیای ظرفیت بزرگ «مجمع صادرکنندگان گاز» با دیپلماسی اقتصادی فعال

کد خبر: ۲۳۶۸۴۴

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۴۰۰ - ۲۱:۳۴

باوجود گذشت بیش از 10 سال از تشکیل مجمع کشورهای صادرکننده گاز، این مجمع نتوانسته در تحقق اهداف خود موفق باشد؛ کارشناسان علت آن را نبود راهبرد همکاری گازی بین ایران و روسیه می‌دانند.

به گزارش خبرنگار مهر، مجمع کشورهای صادرکننده گاز طبیعی(GECF) به مجمع ۱۱ کشور الجزایر، بولیوی، مصر، گینه استوایی، ایران، لیبی، نیجریه، قطر، روسیه، ترینیداد توباگو و ونزوئلا گفته می‌شود که از جمله بزرگ‌ترین کشورهای صادرکننده گاز در دنیا هستند. همچنین کشورهای مالزی، نروژ، عراق، پرو، آذربایجان و امارات به عنوان اعضای ناظر در این مجمع شرکت می‌کنند.

به طور مشخص اعضای مجمع کشورهای صادرکننده گاز، ۴۴ درصد از تولید گاز جهان، ۶۷ درصد از ذخایر گازی جهان، ۶۴ درصد از انتقال گاز با خط لوله و ۶۶ درصد از تجارت گاز مایع (ال‌ان‌جی) را در اختیار دارند.

طرح تأسیس مجمع کشورهای صادرکننده گاز، ۱۰ بهمن سال ۱۳۸۵ از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران در دیدار با ایگور ایوانف دبیر شورای امنیت وقت روسیه مطرح شد. البته پیش از این نیز چندین بار بحث تشکیل یک کارتل گازی از سمت روسیه مطرح شده بود و با تأکید رهبری و رئیس‌جمهور وقت ایران روند سریع‌تری به خود گرفت. با این حال کارشناسان معتقدند این مجمع آن‌قدر که ظرفیت دارد نتوانسته در بازارهای انرژی نقش ایفا کند.

مهم‌ترین دلیلی که باعث شده این کارتل نتواند به اهداف خود برسد، ناهماهنگی اعضا در تصمیم‌گیری‌ها و رویکردهایشان است. به عنوان مثال روسیه با وجود اینکه عضو قدیمی این مجمع بوده است ولی مقامات آن، دیدگاه‌های ضد و نقیضی در این باره داشته‌اند.

در همین راستا علیرضا شیرمحمدی، کارشناس اقتصاد بین‌الملل با تأکید بر اهمیت همگرایی کشورها در بحث تأمین انرژی گفت: ما کشورهای محدودی داریم که تأمین‌کننده انرژی هستند و این کشورها با همکاری با یکدیگر می‌توانند از ایجاد رقابت‌های مخرب جلوگیری کنند.

شیرمحمدی با بیان اینکه عدم هماهنگی میان کشورها موجب ایجاد دخالت‌های سیاسی بیگانگان می‌شود، افزود: طبیعتاً ایران، روسیه و قطر باید مدیریت این سازمان را در دست بگیرند. به نظر من نداشتن استراتژی همکاری ما با روسیه و رقابت نانوشته‌ای که میان ما وجود داشته است، موجب شده که این سازمان هم نتواند به شکل حداکثری به اهدافش برسد. به همین جهت توافقات محوری میان ایران و روسیه می‌تواند به پیش‌برد اهداف GECF کمک کند.

این کارشناس بین‌الملل با اشاره به اینکه وضعیت بازارهای گازی هر روز پیچیده‌تر از دیروز می‌شود، تصریح کرد: قبل از اینکه این بازار پیچیده‌تر شود باید با روسیه تقسیم بازار انجام دهیم. این موضوع نیازمند این است که ما در کنار سازمان‌هایی که مذاکرات سیاسی انجام می‌دهند، برای مذاکرات تجاری هم متشکل شویم و استراتژی خاص خودمان را عرضه کنیم.

وی افزود: اگر بخواهیم تقسیم‌بندی انجام دهیم قطعاً هند بهترین بازار برای جمهوری اسلامی خواهد بود. اگر روسیه بحث اروپا را مطرح می‌کند، ما هم ظرفیت هند را داریم. از طرفی قطعاً راه رسیدن به هند از پاکستان می‌گذرد که آن هم بازار خوبی است. خط لوله صلح هم تا مرز ایران و پاکستان رفته و فقط باید قدری ادامه پیدا کند تا به پاکستان برسد. یک مشکل در این میان، اختلافات سیاسی هند و پاکستان است که مانع خط لوله «تاپی» هم همین شده است. اینجا مذاکرات تجاری در کنار سیاسی معنا پیدا می‌کند که ظرفیت GECF باید به این بحث کمک کند.

ظرفیت همکاری با قطر

گفتنی است زمزمه‌هایی درباره سفر قریب‌الوقوع سیدابراهیم رئیسی رئیس‌جمهور کشورمان به قطر به منظور شرکت در مجمع کشورهای صادرکننده گاز طبیعی شنیده می‌شود و در همین رابطه پیشنهاداتی برای توسعه همکاری گازی بین دو کشور مطرح می‌گردد؛ از جمله اینکه، امکان صادرات، سوآپ و ترانزیت گاز قطر برای تأمین گاز کشورهای منطقه در مسیر خط لوله از مسیر ایران، فرصتی است که می‌تواند به نفع همه ذی‌نفعان منطقه‌ای باشد.

خبرگزاری فارس با اشاره به این ظرفیت، نوشت: گزارش سالانه بریتیش پترولیوم سال 2021، قطر از لحاظ ذخایر گازی اثبات شده، بعد از روسیه و ایران با مقدار 24.7 تریلیون مترمکعب در جایگاه سوم قرار گرفته و از سال 2006 به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده LNG جایگاه خود را در بازارهای جهانی تثبیت کرده است.

از طرفی گزارش‌های گروه بین‌المللی واردکنندگان LNG حاکی از آن است که بیش از 10 قرارداد میان‌مدت و بلندمدت این کشور، با مقدار تخمینی 30 میلیارد مترمکعب بین سال‌های 2021 تا 2025 منقضی می‌شود.

موقعیت جغرافیایی ایران که در همسایگی با کشورهای واردکننده گاز قرار گرفته است این فرصت را به کشور می‌دهد تا با استفاده از ظرفیت خط لوله سراسری و صادراتی، نسبت به صادرات، سوآپ و یا ترانزیت گاز قطر از مسیر خود اقدام کند.

در نتیجه ضروری است با توجه ‌به ظرفیت بالای صادرات گاز قطر و منقضی شدن بخشی از قراردادهای صادرات LNG این کشور با هدف صادرات، سوآپ و یا ترانزیت به کشورهای همسایه از جمله پاکستان، عراق، ترکیه، کویت و یا حتی هند که زیرساخت‌های آن نیز قابل تأمین است نسبت به انعقاد قرارداد با این کشور اقدام شود، موضوعی که می‌تواند در سفر آتی سیدابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور کشورمان، به قطر برای شرکت در نشست مجمع صادرکنندگان گاز دنیا مورد پیگیری قرار گرفته و سنگ بنای آن گذاشته شود.