شاخص‌های رفتاری انسان متکبر(1)(پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۲۳۶۸۰۷

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۴۰۰ - ۱۹:۴۰

پرسش:
چگونه می‌توان از اعمال و رفتار انسانها صفت کبر و تکبر را در روح آنها مورد شناسایی قرار داد؟
پاسخ:
علمای اخلاق برای اینکه راهکارهای عملی را برای معالجه و درمان کبر در انسان ارائه کنند، شاخص‌ها و نشانه‌هایی را ذکر می‌کنند که صفت کبر و تکبر را در روح انسان نشان می‌دهد، و انسان به وسیله آنها می‌تواند خودش را آزمایش و ارزیابی کند و ببیند از حیث رفتار و اعمال خارجی‌اش متکبر است یا نه؟ بعد در نقطه مقابل آنها برای درمان و معالجه اقدامات لازم را انجام دهد.
1- پذیرش حق
اگر انسان با دیگری صحبت کند و او مسئله حقی را به انسان بگوید، و او ببیند در باطنش حالت پذیرش هست یا نیست؟ در این حالت می‌گویند: اگر در انسان حالت قبول و پذیرش بود، بفهمد که متکبر نیست و اگر دید بر روحش سنگینی می‌کند که حق را از این شخص بپذیرد، متکبر است!
2- تقدم و تأخر در سلام
اگر انسان دید، دوست دارد، دیگران به او سلام کنند، بداند که مبتلا به بیماری خطرناک کبر است. بدتر اینکه اگر دید سلامی که به او می‌کنند، یک جواب آهسته و خیلی سردی می‌دهد، بداند که به بیماری خیلی شدید تکبر گرفتار شده است! لذا پیشی گرفتن در سلام یکی از نشانه‌های تواضع و فروتنی است.
3- حالت صحبت کردن با دیگران
اگر انسان در هنگامی که دیگران با او صحبت می‌کنند، با زیرچشمی یا نیم رخ به آنها نگاه کند و صورت خود را کاملاً مقابل صورت آنها قرار ندهد، بداند که مبتلا به بیماری کبر است! سیره پیامبر(ص) و ائمه(ع) این چنین بود که وقتی با کسی صحبت می‌کردند، تمام صورت خود را مقابل چهره او می‌گرفتند.
4- شیوه راه رفتن
اگر انسان دید، طبعش این است که دوست دارد همیشه در راه رفتن مقدم بر دیگران راه برود،‌و دیگران پشت سر او حرکت کنند و او خودش را در راه رفتن مقدم بر دیگران و جلو می‌اندازد، بداند که مبتلای به بیماری کبر و تکبر است! یا اگر در شیوه راه رفتن خودش، با وقار راه نرود و شانه‌هایش را به نحو غیر عادی تکان بدهد و با تبختر راه برود، این هم نشانه دیگر بیماری کبر و تکبر در این فرد است. قرآن کریم در سوره اسراء آیه 37 می‌فرماید: «ولاتمش فی‌الارض مرحاً» با غرور و سرمستی و قلدری روی زمین راه نروید!
5- نحوه نشستن
اگر انسان وارد مجلسی شود و دلش می‌خواهد درصدر و آن بالا بنشیند، به تعبیر دیگر حالت صدرنشینی و بالانشینی در روحیه او است، بداند که مبتلا به بیماری خطرناک کبر و تکبر است! چرا که او در ذهن خودش یک موقعیت برتری را نسبت به دیگران ترسیم کرده و لذا می‌خواهد خود را در آن رابطه بالا ببرد و در صدر بنشیند و می‌گوید: جایگاه من آنجا است! در روایتی امام صادق(ع) می‌فرماید: یکی از نشانه‌های تواضع و رفتار فروتنانه این است که انسان در جایی بنشیند که آن محل از نظر موقعیت واقعی‌اش در جامعه کمتر باشد. (الکافی، ج 2، ص 123)
6- رفع حوائج روزمره
انسان در زندگی روزانه و روزمره خود و خانواده، حوائجی دارد که باید آن نیازها را تأمین کند، مانند خرید مایحتاج خود از بازار و مغازه‌ها و... اگر انسان دید این کارها و به دست گرفتن و حمل کالاها و وسائل زندگی خیلی برای او سخت و بر روحش سنگینی می‌کند، بداند که به بیماری کبر و تکبر مبتلا می‌باشد! امام علی(ع) می‌فرماید: اگر انسان چیزی را برای خانواده‌اش حمل کند، از کمال شخص کامل نمی‌کاهد (بلکه به روح او ارزش و شخصیت واقعی انسانی را می‌دهد) (جامع‌السعادات، ج 1، ص 392) و در روایتی دیگر این گونه تلاشها و مجاهدتها برای رفع نیازهای عیال و خانواده به مثابه مجاهدت در راه خدا تعبیر شده است (کافی، ج 5، ص 88)
ادامه دارد