نگاهی به ابعاد مختلف آلودگی هوا در زندگی شهروندان - بخش پایانی

هوای شهر نفسِ تازه می‌خواهد

کد خبر: ۲۳۵۲۲۸

تاریخ: ۰۵ بهمن ۱۴۰۰ - ۲۱:۳۷

رضا الماسی
طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی، آلودگی هوا منجر به مرگ حدود 7 میلیون نفر در سال در دنیا می‌شود. از این تعداد حدود ۳.۷ میلیون مرگ منتسب به آلاینده‌های هوای محیط آزاد است. به عبارت دیگر هر روز حدود ١٠ هزار نفر در اثر بیماری‌های منتسب به آلودگی هوای محیط آزاد جان خود را از دست می‌دهند.
به گفته کارشناسان مهم‌ترین معضل شهر تهران و کلان شهرهای ایران، ترافیک و آلودگی هواست. بر اساس آمارهای رسمی؛ در تولید آلاینده‌ها، سهم منابع ساکن 17.42 درصد و سهم منابع متحرک 82.58 درصد می‌باشد. در مجموع 578 هزار تن آلاینده مربوط به منابع متحرک و 122 هزار تن ناشی از منابع ساکن است.
مأموریت ویژه رئیس‌جمهور به استاندار تهران
پس از رأی اعتماد هیئت وزیران به استاندار تهران، رئیس‌جمهور با اشاره به مشکلات و اولویت‌های این استان، رفع آلودگی هوا در تهران را یکی از مسائل حیاتی دانست. آیت‌الله رئیسی می‌گوید: معتقدم اگر در این زمینه قانون مصوب مجلس با دقت اجرا شود، بخش زیادی از آلودگی هوای تهران برطرف می‌شود.
محسن منصوری، استاندار تهران در پاسخ به این مطالبه رئیس‌جمهور در یکی از اولین جلسات کارگروه کاهش آلودگی هوای پایتخت اظهار می‌دارد: «در جلسه هیئت دولت موضوع محیط زیست و در راس آن مسئله آلودگی هوای تهران مطرح شد و رئیس‌جمهوری در حکم خود خطاب به اینجانب بر این موضوع تأکید داشت. این موضوع مهم را نمی‌توان تنها با برگزاری چندین جلسه و تدوین صورتجلسه حل کرد، گرچه برگزاری این جلسات برای هماهنگی انجام کار لازم است اما باید این موضوع مهم را در میدان عمل حل کرد.»
استاندار تهران با بیان اینکه باید پلتفرم جدیدی برای پایتخت ایجاد کرد، می‌افزاید: «حل مشکل محیط زیست بسیار متفاوت است و باید با همکاری دستگاه‌های اجرایی این موضوع مهم را به شکل جدید و اقدامی فوق‌العاده مرتفع کرد. موضوع محیط زیست تهران نیاز به اجرای محکم قانون دارد و برای این موضوع مهم نیاز به اقدام فوق‌العاده داریم و باید پای اجرا محکم بایستیم. بخشی از موضوع محیط زیست در کوتاه مدت و بخش دیگری در بلندمدت مرتفع خواهد شد. باید برخوردهای ما پیشگیرانه و آینده‌نگر باشد، خواندن قانون و شروط آن یک پیش شرط است اما باید نظارت کمّی هم رخ دهد و تناقضی میان آمارها وجود نداشته باشد، وظایف تمام دستگاه‌ها را قانون روشن کرده و قانونی که در سال ۹۶ تصویب شده باید تا الان اجرایی می‌شد، موضوع مهم و اصلی اجرای قانون است و اجرای آن هم باید با کار علمی پیش برود و دیگر روش‌های سنتی در مدیریت موضوع جواب نمی‌دهد.»
او با اشاره به نقش ۳۰ دستگاه در حل مسئله آلودگی هوا تصریح می‌کند: «با توجه به اینکه موتورسیکلت‌های کاربراتوری ۶ تا ۸ برابر خودروها آلودگی ایجاد می‌کنند، برقی کردن موتورسیکلت‌ها اهمیت زیادی دارد و یکی از سه کارخانه تولید موتورسیکلت برقی در کشور برای سال جاری مجوز ساخت ۱۰ هزار موتورسیکلت را گرفته است. در گام اول باید ۱۰ درصد از موتورسیکلت‌ها برقی شوند. در این زمینه دانش کافی در کشور وجود دارد و اقدامات به طور موثر پیگیری می‌شود.»
برنامه‌های استانداری تهران
برای اطلاع از برنامه‌های تیم جدید استانداری تهران برای کنترل آلودگی هوا سراغ سرپرست دفتر فنی، امور عمرانی، حمل‌ونقل و ترافیک استانداری رفتیم.
آقای احمد مرادی در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان پیرامون اهمّ برنامه‌های استانداری تهران برای رفع مضل آلودگی هوا می‌گوید: «سیاست‌ها و راهبردهای کلان در جهت رفع معضل آلودگی‌ها شامل برنامه‌های کوتاه‌مدت‌، میان‌مدت و بلندمدت می‌باشد که اهم آنها شامل؛ توسعه حمل‌ونقل پاک و انسان محور، افزایش مطلوبیت حمل‌ونقل همگانی، تامین منابع اعتباری در اجرای طرح‌های حمل‌ونقل، مدیریت عرضه و تقاضا و افزایش ایمنی در حمل‌ونقل، توسعه سیستم‌های حمل ونقل هوشمند، تغییر سیاست‌های جمعیتی در استان تهران با رویکرد توسعه ملی و جلوگیری از مهاجرت جمعیت به استان تهران، ارتقای کیفیت خودروهای تولیدی و توزیع سوخت استاندارد در کل استان‌، برقی نمودن موتورسیکلت‌های کاربراتوری، از رده خارج کردن خودرو‌های فرسوده و... می‌باشد.»
مرادی در پاسخ به این سؤال که چه نهاد‌هایی با این موضوع درگیر هستند و تا چه میزان هماهنگی بین دستگاهی برای تحقق برنامه تدوین شده وجود دارد، توضیح می‌دهد: «سابقه آلودگی هوا تقریباً به دهه 70 با تصویب قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا بر می‌گردد. در سال 1396 هم قانون هوای پاک در 34 ماده، تکالیف دستگاه‌های اجرایی از قبیل؛ وزارت کشور، سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان برنامه و بودجه، شهرداری تهران، وزارت صنعت، معدن و تجارت، پلیس راهور، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، سازمان ملی استاندارد و وزارت اقتصاد و دارایی را مشخص کرده است. با برگزاری کارگروه آلودگی هوا در استانداری تهران، نتیجه اقدامات انجام شده توسط دستگاه‌های اجرایی در راستای تکالیف مشخص شده، پیگیر ی و تأکیدات و تصمیمات مورد نیاز اخذ می‌شود.»
ورود معاون اول رئیس‌جمهور به موضوع
دولت‌های مختلف وعده رفع آلودگی هوای تهران را داده‌اند اما اکثرشان در تحقق وعده خود درمانده‌اند و در نهایت به ابر و باد و... متوسل شده‌اند. تضمین برنامه‌های استانداری تهران برای حل ریشه‌ای معضل آلودگی هوا چیست؟
سرپرست دفتر فنی، امور عمرانی، حمل‌ونقل و ترافیک استانداری تهران در پاسخ به این سؤال می‌گوید: «برای رفع معضل آلودگی هوا، توسط دولت‌های قبلی نیز اقدامات و پیگیری‌هایی انجام شده است اما کافی نبوده، لذا به منظور سرعت بخشیدن به اجرای قانون هوای پاک، طی برگزاری جلسات متعدد با ریاست معاون اول رئیس‌جمهور در محل وزارت کشور و با حضور دستگاه‌های متولی در سطح ملی (آذر ماه امسال)، برنامه‌های عملیاتی و احکام پیشنهادی جدیدی تدوین گردید که در مرحله پیگیری و تصویب می‌باشد.
امیدواریم با اجرای این مصوبات شاهد کیفیت مطلوب هوا و رفع این معضل در استان تهران در آینده‌ای نزدیک باشیم.»
عابد ملکی، معاون استاندار تهران نیز درخصوص نحوه عملکرد کارگروه‌های کنترل آلودگی هوا به میزان می‌گوید: «وقتی شاخص آلودگی هوا بالای ۱۰۰ قرار می‌گیرد و هوا برای گروه‌های حساس ناسالم می‌شود، وقتی روی ۱۵۰ قرار می‌گیرد که برای همه گروه‌های سنی خطرناک است و یا بالاتر از آن قرار می‌گیرد، کارگروه اضطرار رفع آلودگی هوا برای ارائه راهکار‌های موقتی برای کاهش و یا کاهش مواجهه مردم با هوای آلوده  تشکیل می‌شود.»
معاون استاندار تهران تصریح می‌کند:
«منع تردد کامیون‌ها، توقف فعالیت صنایع آلاینده و مجازی کردن مدارس و عدم فعالیت ورزشی در محیط‌های باز در کارگروه اضطرار مورد تصمیم‌گیری قرار می‌گیرد اما کارگروه اصلی به  بررسی و ارائه راهکار‌های میان و بلندمدت برای رفع آلودگی هوا در استان تهران با تصمیم درباره مواردی همچون نو‌سازی ناوگان حمل‌ونقل شهری، نو‌سازی خودرو‌های دیزلی و جابه‌جایی صنایع آلاینده از تهران می‌پردازد.»
ملکی با اشاره به اینکه با توجه به وضعیت آلودگی هوای تهران هر دو جلسه به موازات هم تشکیل می‌شوند، اظهار می‌دارد: «اجرای راهکار‌های میان و بلندمدت رفع آلودگی هوای تهران، نیازمند جذب اعتبار و نقدینگی نسبتا زیادی است که در بودجه‌های سالانه کشور باید دیده شود و برای این موضوع رئیس‌جمهور به استاندار تهران دستوراتی داده که حتماً در برنامه‌های امسال و سال‌های آتی قرار‌داده و به مرور زمان درباره روند اجرای آن به مردم گزارش داده می‌شود.»
معاون استاندار تهران تأکید می‌کند:
«با وضعیت شاخص‌ها در سطح استان تهران، با دستور کارگروه اضطرار، فعالیت صنایع دارای آلایندگی متوقف و از تردد خودرو‌هایی که معاینه فنی ندارند و دودزا هستند تا رسیدن به شرایط مطلوب جلوگیری می‌شود.»
کمبود 3 هزار دستگاه واگن و اتوبوس در تهران
کمبود ناوگان حمل‌ونقل عمومی همزمان با کاهش کرونا و افزایش مسافران بیشتر احساس شده و این مسئله گلایه شهروندان را به همراه داشته است.
بسیاری از تهرانی‌ها ناچار به استفاده از خودرو‌های شخصی در سطح شهر به دلیل کمبود ناوگان حمل‌ونقل عمومی هستند و این موضوع به مسئله ترافیک پایتخت دامن زده
است.
مدیران شهری می‌گویند تهران بیش از ۱۰۰۰ واگن مترو کمبود دارد و 2 هزار اتوبوس نیاز است که البته برنامه‌ریزی‌ها برای رفع این کمبود‌ها آغاز شده و دولت هم طی تعامل با شهرداری گام‌هایی جهت این همکاری برداشته است.
مهدی چمران، رئیس‌ شورای شهر تهران در این باره می‌گوید: «اگر بخواهیم ریشه‌ای به این کار بپردازیم باید ریشه را در حمل‌ونقل و ترافیک حل کنیم. تا وقتی به این موضوع نپردازیم هر چند که این نشست‌ها خوب است اما تنها درصدی از مشکل را حل می‌کند اما موضوع ریشه‌ای حل نمی‌شود. باید حداقل 2 هزار دستگاه اتوبوس و ۱۰۰۰ دستگاه واگن وارد شهر شود که در آن صورت می‌توان امید داشت ۳۰ درصد آلودگی هوا کاهش
پیدا کند.»
معضل آلودگی هوا
چهارمین علت مرگ در دنیا محسوب می‌شود
به گفته مسئولان سازمان جهانی بهداشت، آلودگی هوا پس از فشار خون بالا، مصرف سیگار و رژیم غذایی نامناسب چهارمین علت مرگ و میر در مقیاس جهانی به شمار می‌رود.
علاوه ‌بر انسان‌ها، حیواناتی که در شهرهای بزرگ زندگی می‌کنند نیز در معرض خطرهای این آلودگی‌ها قرار دارند. هرچند حیوانات قابلیت این را دارند که با محیط سازگار شوند؛ اما با این حال هم آلودگی هوا تأثیر مخرب خود را بر آنها می‌گذارد.
هرچه زندگی ماشینی انسان‌ها صنعتی‌تر می‌شود، ضریب آلودگی هوا نیز بیشتر و بیشتر می‌شود. پیشرفت صنعت در کشورها بدون پیوست زیست محیطی بیش از خدماتی که به بشر ارائه می‌کند موجب گرفتن جان آنها می‌گردد.
بنابراین چاره‌ای جز حرکت به سوی صنعت پاک وجود ندارد و ما نیز مجبور نیستیم راه غلط کشورهایی که بدون توجه به محیط زیست فقط صنعت‌شان را گسترش دادند، برویم.