اهمیت فضای مجازی و آســیب‌هــای کم‌توجهی به آن - بخش نخست

غفلت ادامه‌دار مسئولان نسبت به فضای رهاشده مجازی

کد خبر: ۲۳۴۲۱۵

تاریخ: ۲۱ دی ۱۴۰۰ - ۲۰:۴۴

رضا الماسی
«امروز هم مستکبران از نام او (شهید سلیمانی) وحشت دارند، از یاد او وحشت دارند؛ ببینید در فضای مجازی - لابد بیشتر از من ‌اطّلاع دارید دیگر؛ - با اسم او چه برخوردی دارند می‌کنند؛ این هم یک تنبیه دیگری است، تنبّه بیشتری است برای ما و مسئولین فضای مجازی کشور که بفهمند چه کار باید بکنند، تا دشمن نتواند هر جور دلش می‌خواهد، با
هر جایی که دلش می‌خواهد رفتار کند. و خب فضای مجازیِ موجود دنیا زیر کلید مستکبران است دیگر؛ از اسمش هم می‌ترسند و از تکثیر او وحشت دارند؛‌ الگو یعنی این؛ می‌ترسند که تکثیر بشود.» (رهبر انقلاب، 11 دی 1400)
تعریض رهبر معظم انقلاب در دیدار با خانواده و ستاد سالگرد شهید حاج قاسم سلیمانی به ولنگاری فضای مجازی که در یکی دو سال اخیر یکی از تذکرات موکد ایشان به مسئولان کشور بوده، باعث شد دوباره این بحث پر رنگ شود.
از همان روزهای اولیه شهادت سردار دل‌ها، برخی شبکه‌های اجتماعی از جمله اینستاگرام اقدام به حذف هرگونه مطلب و تصویر مربوط به شهید سلیمانی می‌کرد. این اقدام زننده در روزهای منتهی به دومین سالگرد شهادت ایشان به اوج خود رسید.
آزادی بیان به سبک غربی‌ها
شبکه اجتماعی اینستاگرام به روال سال قبل که تمامی صفحات حاوی تصاویر حاج قاسم را حذف کرد، امسال نیز در آستانه سالروز شهادت سردار سلیمانی ۱۳ میلیون پست حاوی تصاویر یا فیلم و حتی صوت سردار دل‌ها را حذف و حساب کاربری منتشر کنندگان این محتوا را نیز مسدود کرده و با این کار ماهیت آزادی بیان برای کاربران خود را به  طرز آشکاری زیر سؤال برد.
یکی از واکنش‌های رسمی که به اقدام زشت این شبکه‌ها صورت گرفت، نامه وزارت ارتباطات به مدیران برخی از این شبکه‌ها بود.
وزارت ارتباطات دولت سیزدهم در واکنش به این اقدام اینستاگرام و تعدادی دیگر از شبکه‌های اجتماعی در نامه‌ای خطاب به مدیران آنها می‌نویسد: «موضوع این نامه دفاع از حقوق میلیون‌ها کاربر ایرانی و علاقه‌مندان به ایران در یکی از پلتفرم‌های تحت مدیریت جنابعالی است، کاربرانی که به ناحق و بدون هیچ توجیه منطقی، از گرامیداشت قهرمان ترور شده خود، یعنی ژنرال قاسم سلیمانی که پرچمدار مبارزه با تروریزم و خشونت در جهان بود، به شکل بی‌سابقه‌ای منع شده‌اند. امروز دومین سالروز ترور ناجوانمردانه ژنرال قاسم سلیمانی است... در پی این حمله تروریستی، در حالی‌که ملت‌های زیادی در منطقه در غم و‌اندوه بودند، در یک سانسور آنلاین گسترده که در تاریخ شبکه‌های اجتماعی بی‌سابقه بود، اینستاگرام بدون توجه به قوانین بین‌المللی، شروع به حذف تمام محتواهای مرتبط با این شهید کرد. از آن زمان تاکنون، میلیون‌ها کاربر ایرانی و غیرایرانی اینستاگرام از به اشتراک گذاشتن تصاویر، متن‌ها و هر نوع اطلاعات مرتبط با این قهرمان محبوب خود منع شده‌اند. اکانت کاربرانی که تحت تاثیر این سانسور شدید قرار گرفته‌اند صرفا با دریافت پیامی مبنی بر اینکه «شما مقررات و چارچوب‌های پلتفرم را نادیده گرفته‌اید»(!) حذف شده و هیچ توضیحی در این خصوص و هیچ راهنمایی برای نحوه بازیابی اکانت به آنها داده نشده است.»
در بخش دیگری از این نامه آمده است: «با در نظر گرفتن قواعد بین‌المللی حاکم بر اینترنت، به عنوان بخش حقوقی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات جمهوری اسلامی ایران، رسما از شما می‌خواهم:
۱- توضیحات کافی و منطق حاکم بر این سیاست غیرسازنده ارائه شود.
۲- تمامی اکانت‌های حذف یا معلق شده و پست‌های حذف شده بازیابی شود.
۳- اطمینان حاصل شود که چنین اتفاقاتی در آینده بروز نخواهد کرد.
ما همیشه آمادگی لازم برای شکل‌گیری کانال ارتباطی مشترک را داریم و منتظر دریافت پاسخ فوری آن شرکت در این خصوص
هستیم.»
واکنش کاربران فضای مجازی
کاربران ایرانی فضای مجازی هم با راه‌اندازی پویشی با مراجعه به گوگل پلی، کمترین نمره کیفیت را برای اینستاگرام ثبت کردند. پس از آغاز این پویش، نمره اینستاگرام در گوگل‌پلی از ۴.۴ تا ۲.۶ کاهش پیدا کرد. البته این امتیاز به صورت منطقه‌ای اختصاص می‌یابد و افراد در کشور‌های مختلف میانگین امتیازِ امتیاز‌دهندگان کشور خود را مشاهده می‌کنند.
این ترفند برای اولین بار توسط کاربران فلسطینی در اعتراض به بایکوت یکی از فعالان اجتماعی فلسطینی به کار گرفته شد و بلافاصله فیس‌بوک دست از خباثت برداشت و عذرخواهی کرد.
سال گذشته که بخش شرقی بیت‌المقدس شاهد درگیری‌های خشونت‌بار پلیس رژیم صهیونیستی با معترضان فلسطینی در اطراف مسجدالاقصی بود، کاربران فلسطینی شبکه‌های اجتماعی گفتند که با حذف حساب‌های کاربری در توئیتر یا مسدود شدن برخی گزینه‌ها در اینستاگرام، نمایش واقعیت ناآرامی‌های بیت‌المقدس سانسور شده است. این موارد شامل بسته شدن حساب‌ها در توئیتر یا اینستاگرام یا مسدود شدن استفاده از برخی ابزارها مانند پخش لایو در اینستاگرام یا محدود کردن دسترسی به محتوا با موضوعات مربوط به شیخ جراح، غزه یا بیت‌المقدس است. موج جدید اعتراض فلسطینی‌ها به دنبال احتمال اخراج شماری از ساکنان محله شیخ جراح از خانه‌هایشان آغاز شد.
بر اساس گزارش یورونیوز، بعد از این اعتراضات، توئیتر و اینستاگرام در بیانیه‌هایی عذرخواهی کردند. یکی از سخنگوهای توئیتر گفت که حساب‌های کاربری که «به اشتباه توسط یک فیلتر خودکار هرزنامه» هدف قرار گرفتند بازگردانده
می‌شوند.
در بیانیه ارسال شده به خبرگزاری فرانسه تصریح شده: «دفاع و احترام به صدای افرادی که از خدمات ما استفاده می‌کنند یکی از ارزش‌های اصلی در توئیتر است.»
سخنگوی فیس‌بوک که شبکه اینستاگرام را نیز در مالکیت خود دارد، می‌گوید: «هشتگ عربی الاقصی
به اشتباه محدود شده است. یک اشکال فنی (باگ) میلیون‌ها استوری،‌ های‌لایت و آرشیو را در این شبکه تحت تاثیر قرار‌ داد که از جمله آن حذف  (ناپدید شدن) برخی مطالب فلسطینی‌ها بود! ما صمیمانه بابت ایجاد هر دو موضوع از همه از جمله فلسطینی‌ها عذرخواهی می‌کنیم.»
قدرت مردم
اقدامات اجتماعی اینچنینی نشان از قدرت واقعی مردم دارد که اگر بخواهند در موضع حق خود بایستند، تیغ سانسور شبکه‌هایی که ادعای آزادی‌شان گوش همه را آزار داده و می‌دهد نیز نمی‌تواند حقیقت را بپوشاند.
رضا محمدی، فعال فرهنگی در این باره به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «مردم یکی از پشتوانه‌های اصلی یک نظام سیاسی حاکم هستند و بخش قابل توجهی از روابط بین‌الملل به پشتوانه این قدرت حقیقی شکل پیدا می‌کند.»
او می‌افزاید: «اقدام اخیر شبکه‌های اجتماعی خارجی که با سانسور حقایق همراه است و مسبوق به سابقه هم بوده، کمترین شک را برای حقیقت جویان باقی نمی‌گذارد که صاحبان این شبکه‌ها و سرمایه‌های پشت پرده آنان به دنبال اعمال سیاست استکباری خود هستند.»
محمدی ادامه می‌دهد: «رفتار کسانی که در برخورد با آزادی بیان استانداردهای دوگانه از خود نشان می‌دهند بسیار تعجب‌آور است. اگر اقدامی ناشیانه در این سطح در راستای پوشاندن حقیقتی هرچند کم‌اهمیت در داخل صورت می‌گرفت برخی در داخل گلوی خود را پاره می‌کردند اما سوگمندانه شاهدیم در مواجهه با این مسئله نسبت به دشمن کوچک‌ترین واکنشی از خود نشان نمی‌دهند. به نظر من این اوج بی‌انصافی است. اگر کسی بنای دشمنی هم می‌خواهد داشته باشد، فطرت انسانی ایجاب می‌کند در دشمنی خود انصاف را رعایت کند اما متاسفانه دشمنان داخلی نظام هم در دشمنی پیرو دنباله‌های خارجی خودشان هستند.»
این فعال فرهنگی تصریح می‌کند: «مردم ما الحمدلله هوشیارند و در واکنش اخیر هم نشان دادند اگر مسئولی به خواب برود آنها مسئولیت خود را می‌شناسند. اما این چیزی از وظیفه مسئولان فضای مجازی که این زمین وسیع را مفت و مجانی در اختیار دشمن قرار‌ داده‌اند کم نمی‌کند.»
بی‌برنامگی در مقابله با تهدیدهای جدید فضای مجازی
رهبر انقلاب در مراسم مشترک دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری نیروهای مسلح در مهرماه ۹۹ نسبت به پیش‌بینی و لزوم برنامه‌ریزی برای مقابله با تهدیدهای جدید فضای سایبر، هشدار داده‌اند.
ایشان می‌فرمایند: «امروز تهدیدهای فضای مجازی وجود دارد که ۱۰ سال پیش به این صورت وجود نداشت و ممکن است چند سال بعد از این هم تهدیدهای دیگری از همین قبیل به وجود بیاید؛ افراد بافکر ما بنشینند و با استفاده از خرد جمعی و پژوهش‌های دانشگاه‌های ما این‌ها را پیش‌بینی کنند. این باید بخش مهمی از فعالیت دانشگاه‌های ما باشد و دانشگاه‌ها حرف جدی باید در این زمینه برای گفتن داشته باشند.»
زینب عباسی، کارشناس ارشد ارتباطات در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان اظهار می‌دارد: «رهبر انقلاب از سال‌های قبل هشدار جدی گرفتن فضای مجازی را به مسئولان داده‌اند اما متاسفانه اتفاق جدی در این حوزه نیفتاده. گویی فهم اهمیت این مهم برای برخی مسئولان ما سنگین است!»
او می‌افزاید: «باید باور کنیم فضای مجازی یک فضای حقیقی است. امروز دشمن در این بستر، مردم ما را هدف قرار‌ داده و به هدفی کمتر از تسخیر اذهان راضی نمی‌شود. وقتی رئیس‌ دولت قبل که به کلی شورای عالی فضای مجازی را تعطیل کرده بود، دیگر چه انتظاری از دیگران می‌توان داشت.»
این کارشناس ارشد علوم ارتباطات اضافه می‌کند: «ما نمی‌توانیم مردممان را که با فضای مجازی ارتباط دارند، بی‌پناه رها کنیم در اختیار آن مدیری که دارد پشت پرده، فضای مجازی را اداره می‌کند. این تعبیر از حضرت آقاست. عوامل مسلط بین‌المللی در این زمینه‌ها از لحاظ خبردهی، خبررسانی، تحلیل داده‌ها به شدت فعال هستند. هزاران کار دارد روی فضای مجازی انجام می‌گیرد. در مقابل چنین هجمه‌ای انصافاً ما چه کار می‌کنیم؟»
او در پایان هشدار می‌دهد: «اگر مسئولان فضای مجازی کشور به موقع از خواب بیدار نشوند ممکن است روزی فرا برسد که آسیب‌های این فضا قابل مدیریت نباشد. به این ترتیب مسئولان امر باید پاسخگوی عملکرد خود باشند.»
«مسئله مدیریت فضای مجازی جزو مسائل مهم ما است. این مسئله، مسئله بلندمدت هم نیست بلکه مسئله کوتاه‌مدت و میان‌مدت و جزو مسائل نزدیک ما است که باید به آن توجه شود. امثال اینها مسائل کلیدی‌ای وجود دارد. توجه کنید دچار حاشیه‌ها نشوید، دچار مسائل فرعی و بی‌اولویت نشوید.» (رهبر معظم انقلاب، 22 تیر 1400)