لقمه حلال و حرام و آثار آن

کد خبر: ۲۳۳۱۱۶

تاریخ: ۰۶ دی ۱۴۰۰ - ۱۹:۱۸

خوراكي كه انسان مي‎خورد مثل بذري است كه در زمين ريخته مي‎شود، اگر حلال و پاكيزه باشد اثرش در قلب كه به منزلة سلطان بدن است ظاهر خواهد شد و قلبي مي‌شود سرشار از صفا و از اعضا و جوارحش جز خير و نيكي نمي‌تراود؛ لكن اگر خوراك پليد و حرام باشد قلب را كدر و تيره خواهد نمود.
به‎طور حتم غذا، هم روي جسم اثر دارد و هم روح انسان را تحت تأثير قرار مي‎دهد. اسلام نيز هر دو موضوع را مورد دقت و كنكاش قرار داده است و در موارد بسياري انسان‎ها را امر مي‎كند تا غذاي طيب و حلال ميل كنند. برای نمونه خداوند فرموده است: «اي مردم! از آنچه در زمين‌،حلال و پاكيزه است بخوريد و پيرو برنامه‎هاي شيطان نشويد كه البته او با شما آشکارا دشمني دارد».(1) همچنين انسان را از خوردن مال حرام برحذر مي‎دارد؛ آنجا كه مي‎فرمايد: «آنان كه ربا مي‎خورند بر نخيزند مگر مانند آن كه به وسوسه و فريب ‎شيطان، ديوانه و بي‎عقل شده و اينان به اين علت در مال حرام غوطه‎ورند كه مي‎گويند فرقي ميان معامله و ربا نيست و حال آنكه خداوند تجارت و داد و ستد را حلال و ربا را حرام كرده است. هر كس پس از آنكه پند و ‌اندرز كتاب ‎خدا به او برسد و از اين عمل حرام دست بردارد، خدا از گذشته او درگذرد و عاقبت كارش با خدا است و كساني كه از اين عمل‎زشت دست نكشند، اهل جهنمند و در آنجا هميشگي و جاويد خواهد ماند».(2)
آثار معنوي مال حلال
الف) رشد معنوي انسان‌ها
قرآن مجيد در سوره قصص داستان كودكي موسي(ع) را بيان مي‎كند و مي‎فرمايد: «ما از قبل، شير همه زنان شيرده را بر او حرام كرده بوديم، خواهرش گفت: آيا مي‎خواهيد شما را به خانداني راهنمايي كنم كه سرپرست اين كودك باشند؟ خانواده‎اي كه خيرخواه اين كودكند.»(3)
اين آيه كريمه گرچه به ظاهر مي‎خواهد بفرمايد ما شير زنان شيرده را بر موسي(ع) حرام كرديم تا از اين طريق او را به مادرش برگردانيم؛ ولي پيام باطني ديگري هم دارد كه جناب موسي(ع) اگر می‌بايست در آينده صاحب يد بيضا شود و بساط فرعون و فراعنه را برچيند و با خداي خود در كوه طور سخن بگويد، لازم است از سينة پاكي شير خورده باشد و از همان ابتدا لقمه حلال در دهانش گذاشته شود.
ب) ايجاد نورانيت در قلب
لقمه حلال در درون انسان نورانيت ايجاد مي‎كند و در اثر نورانيت، قلب خود به دنبال كارهاي خير مي‎رود که همين باعث سعادت و خوشبختي او در دنيا و آخرت مي ‎شود. در اين خصوص پيامبر اكرم(صلي‌الله عليه و آله)
فرمودند: «هر كس از دسترنج خود و مال حلال بخورد خداوند درهاي بهشت را به رويش مي‎گشايد، که از هر دري بخواهد وارد شود و در شمار پيامبران خواهد بود و اجر و مزد ايشان را خواهد گرفت.»(4)
ج) استغفار ملائكه
كساني كه مال حلال مي‎خورند مشمول استغفار ملائكه آسماني مي‌شوند. پيامبر اكرم(ص) فرمودند: «كسي كه طعام حلالي بخورد ملكي بالاي سرش مي‌ايستد و برايش استغفار مي‎كند تا از خوردن طعام فارغ شود.»(5)
آثار لقمه حرام
قبل از بيان روايات اسلامي بد نيست اشعاري را بيان کنيم كه منسوب به شيخ بهايي و بيانگر آثار شوم غذاي حرام است:
لقمه نانی که باشد شبهه‌ناک
در حریم کعبه، ابراهیم پاک
گر به دست خود فشاندی تخم آن
ور به گاو چرخ کردی شخم آن
ور، مه نو در حصادش داس کرد
ور به سنگ کعبه‌اش، دستاس کرد
ور به آب زمزمش کردی عجین
مریم آیین پیکری از حور عین
ور بخواندی بر خمیرش بی‌عدد
فاتحه، با قل هوالله احد
ور بُدی از شاخ طوبی آتشش
ور شدی روح‌الامین هیزم کشش
ور تو برخوانی هزاران بسمله
بر سر آن لقمه پر ولوله
عاقبت، خاصیتش ظاهر شود
نفس، از آن لقمه تو را قاهر شود
در ره طاعت، تو را بی‌جان کند
خانه دین تو را ویران کند
درد دینت گر بود، ‌ای مرد راه!
چاره‌ خود کن، که دینت شد تباه(6)
الف) زوال بركت
ب) سلب توفیق عبادت و راز و نیاز با خدا؛ لقمه حرام علاوه‌بر اينكه بر قلب انسان تاثير منفي دارد نمي‎گذارد انسان با خداي خود راز و نياز كند و اگر هم موفق شد مورد قبول الهي قرار نمي‎گيرد. چنانکه
پيامبر اكرم(ص) فرمودند: «عبادت كردن با حرام‎خواري مانند بنا كردن ساختمان روي شنزار است.» (7)يعني چنانکه بناي بدون شالوده محكم‌، خراب مي‎شود و بنا كننده از آن بي‎بهره است، عبادت كسي كه از حرام پرهيز نمي‎كند نيز برايش فايده‎اي ندارد.
ج) عدم استجابت دعا؛ يكي از علت‎هاي مهم قبول نشدن دعاها لقمه حرام است؛ همان‌طور كه پيامبر اكرم(ص) فرمودند: «كسي كه يك لقمه حرام بخورد تا چهل شبانه‌روز نمازش قبول نمي‎شود و تا چهل روز دعايش مستجاب نمي‎گردد.»(8)
د) قساوت قلب؛ يكي از آثار مهم لقمه حرام، قساوت قلب و سياهي دل است. پند و‌اندرز در او اثر نمي‎كند، سخت‌ترين مناظر رقت‎بار، او را متأثر نمي‎كند؛ چنانکه در تاريخ عاشورا مي‎خوانيم كه امام حسين(ع) به لشكر عمر سعد فرمودند: «شكم‌هايتان از حرام پر شده و بر دل‌هايتان مهر خورده، ديگر حق را نمي‎پذيريد و به آن گوش نمي‎دهيد.»(9) اين نكته تاريخي گوياي آن است كه لقمه حرام قلب را تيره و تار مي‎كند؛ آنگاه از پذيرفتن حق و تسليم شدن در برابر آن خودداري مي‎كند و هيچ ‌اندرزي در او تاثير ندارد و از هيچ جنايتي رويگردان نيست.
هـ) زوال نورانیت باطنی و تجری بر گناه؛ يكي از عوامل مهم در وقوع جرم‎ها و گناهان، لقمه حرام است كه نورانيت دل را از بين مي‎برد و انسان را بر انجام جرايم پرجرأت مي‎سازد. اگر در جامعه ناهنجاري‌هاي اجتماعي، ولنگاري و معصيت خدا را مي‎بينيم شايد ريشه‎اش در لقمه‎هايي است كه عده‌اي از راه
غير مشروع خورده‎اند.
پي‌نوشت‌ها:
1.بقره/ 168.
2. بقره/ 275.
3.قصص/ 12.
4.مجلسي، محمد باقر؛ بحار‌الانوار؛ تهران: دارالكتب الاسلاميه، ج 23، ص 6.
5. قمي، عباس؛ سفينه البحار؛ تهران: انتشارات فراهاني،
ج 10، ص 298.
6. نقل از كتاب كفايه الواعظين، تأليف ابي‌الفضل الحسيني؛ قم: انتشارات كتابفروشي مصطفوي، ج 1، ص 51.
7.قمي، عباس؛ سفينه البحار؛ تهران: انتشارات فراهاني، ج 1، ص 299.
8.همان‌، ص 24.
9.قمي، عباس؛ نفس المهموم؛ قم: مكتبه بصيرتي، ص 245.
* مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات