شخصیت برند سیاست خارجی دولت سیزدهم در 100 روز

کد خبر: ۲۳۰۱۶۰

تاریخ: ۲۶ آبان ۱۴۰۰ - ۱۹:۵۳

محمدصادق رحیمی
مقدمه
حدود صد روز از آغاز به کار دولت سیزدهم می‌گذرد و تاکنون تحولات و اتفاقات متعدد و متفاوتی در عرصه سیاست خارجی رخ ‌داده است. عملکرد دولت سیزدهم در این زمینه نه‌تنها برای مردم و مخاطبین داخلی حائز اهمیت است بلکه بسیار تعیین‌کننده برای مخاطبین خارجی و جامعه جهانی است. زیرا مبنای عمل بسیاری از کشورها با دولت سیزدهم بر اساس تصویری است که در ۱۰۰ روز
گذشته از دولت سیزدهم به آنها ارسال شده است. به‌عبارت‌دیگر می‌توان گفت دولت سیزدهم در
۱۰۰ روز گذشته برندی را برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ساخته است که بازیگران خارجی بر مبنای شخصیت این برند با دولت سیزدهم رابطه برقرار خواهند کرد.
به‌دنبال شخصیت جدید
در طول دهه‌های گذشته علی‌رغم چارچوب‌ها و اصول مشخص و ثابت سیاست خارجی جمهوری اسلامی با تغییر دولت‌ها شاهد تغییر مؤلفه‌های شخصیت برند جمهوری اسلامی در سیاست خارجی بوده‌ایم. باید در نظر داشت بازه ۱۰۰ روزه ابتدای هر دولت تا حدود زیادی تصویر شخصیت دولت جدید در سیاست خارجی را ترسیم می‌کند و به نمایش می‌گذارد تا بازیگران داخلی و خارجی بتوانند نحوه تعامل خود با آن را انتخاب کنند.
شخصیت امروز، تصمیم‌ساز فردا
تاکنون با توجه به عملکرد دولت سیزدهم و کنش و واکنش‌های آن نسبت به تحولات خارجی گوناگون می‌توان چهار مؤلفه زیر را برای شخصیت برند جمهوری اسلامی در نظام بین‌الملل در نظر گرفت:
۱. تعامل‌پذیر: از ابتدای تشکیل دولت سیزدهم و پس از شروع به کار وزیر امور خارجه جدید یکی از موارد قابل توجه که در تحولات مختلف به وضوح دیده شد، گفت‌وگو محوری و استقبال جمهوری اسلامی از هرگونه تعامل و مذاکره با تمامی بازیگران عرصه بین‌المللی است. از حضور ایران در نشست همسایگان افغانستان برای ارائه یک راه‌حل مسالمت‌آمیز برای حل درگیری‌ها و مناقشات افغانستان و سپس میزبانی دور دوم این مذاکرات در تهران، تا حضور وزیر خارجه در سازمان ملل و انجام ۴۵ گفت‌وگوی دوجانبه با مسئولین کشورهای مختلف همگی نشان از یک شخصیت برون‌گرا و تعامل‌پذیر برای برند سیاست خارجی دولت جدید دارند. این مؤلفه در شخصیت برند سیاست خارجی دولت سیزدهم چنان پررنگ بوده است که استقبال از تعامل و گفت‌وگو را در سطح جهانی حتی با کسانی که خیلی صادق و قابل اعتماد نبوده‌اند نیز نشان داده است. در همین راستا می‌توان به سفرهای اخیر معاون سیاسی وزارت خارجه دکتر باقری به کشورهای اروپایی نظیر فرانسه، آلمان، انگلستان و اسپانیا و اعلام آمادگی برای شروع دور جدید مذاکرات با 4+1 در آذرماه نیز اشاره کرد.
۲. وفادار به دوستان: دیگر مؤلفه شخصیت برند سیاست خارجی دولت سیزدهم وفاداری به دوستان است که طی ۱۰۰ روز گذشته به وضوح قابل مشاهده است. در ابتدای دولت علی‌رغم وضعیت نابسامان داخلی و بحران کرونا در سطح جهانی، دولت اقدام به ارسال مواد غذایی و بهداشتی، امکانات درمانی و دستگاه‌های اکسیژن‌ساز به افغانستان کرد. از طرفی دیگر هم‌زمان با بحران سوخت در لبنان ارسال بنزین و گازوئیل به لبنان به طور مداوم در محموله‌های پیاپی در دستور کار قرار گرفت. از جهت دیگر اولین سفرهای خارجی مسئولین وزارت خارجه در ۱۰۰ روز گذشته به کشورهای دوست و همسایه نظیر عراق، سوریه، لبنان، پاکستان و روسیه بوده است که همگی جزء متحدان راهبردی و دوستان دیرینه جمهوری اسلامی هستند.
۳. فعال و عملگرا: دیگر ویژگی مؤثر در تشکیل شخصیت برند سیاست خارجی دولت عملگرایی و دوری از انفعال در سیاست خارجی است. اقدامات فعالانه دستگاه دیپلماسی دولت سیزدهم تا کنون یک تصویر دغدغه‌مند و پیگیر برای حل مسائل جاری کشور در سطح بین‌المللی نشان داده است. تعامل و گفت‌وگوهای مداوم با کشورهای مختلف از جمله چین، ژاپن، آلمان، سوئد، هند و... برای تهیه واکسن مورد نیاز کشور از جمله این اقدامات است. از طرفی دیگر حضور پرتعداد و جدی ایران در تاجیکستان که میزبان اجلاس سازمان شانگهای بود و در نهایت با اعلام عضویت دائم ایران در سازمان شانگهای همراه شد، نشان از عزم راسخ سیاست خارجی دولت سیزدهم در ایجاد ارتباط بیشتر با همسایگان شرقی و گسترش دیپلماسی اقتصادی در راستای حل مشکلات و رفع موانع اقتصادی کشور دارد. علاوه بر پیگیری دو اولویت مهم کشور در حال حاضر یعنی بحران کرونا و وضعیت نابسامان معیشتی توسط دستگاه سیاست خارجی دولت سیزدهم، موارد دیگری همچون دیدار رئیس‌جمهور با حدود ۲۰ تن از سفرای جدید کشورهای مختلف در ایران ارائه‌دهنده یک تصویر فعالانه و پویا در عرصه تعاملات خارجی دارد.
۴. تنش‌زدا: یکی دیگر از ویژگی‌های اصلی شخصیت برند دولت سیزدهم در عرصه بین‌الملل تنش‌زدایی است. دولت سیزدهم از ابتدا رویکردی صلح‌طلبانه و عاری از هرگونه درگیری را پیگیری کرده است. در همین راستا در ابتدای امر علی‌رغم جوسازی‌های رسانه‌ای و فضاسازی‌های کشورهای رقیب، ایران با گروه طالبان که به‌تازگی بر مسند قدرت در افغانستان نشسته‌اند، وارد گفت‌وگو و تعامل شد و نهایت تلاش خود را مبنی بر عدم درگیری چه در سطح دولتی و چه در سطح مردمی انجام داد. از طرفی دیگر شاهد درگیری‌های جمهوری آذربایجان و ارمنستان بودیم. وقایعی که همانند اتفاقات افغانستان رقبای زیادی تلاش کردند پای ایران به این مناقشه باز شود. اما در نهایت دولت جدید با گفت‌وگو با سران کشورهای تأثیرگذار در این درگیری‌ها از آذربایجان و ارمنستان گرفته تا روسیه و ترکیه سعی در ایجاد آرامش و تنش‌زدایی در منطقه قفقاز داشته است. علاوه بر این مناقشات مستقیم در موارد دیگری نیز که دستگاه دیپلماسی ایران قدرت نقش‌آفرینی و اثرگذاری زیادی را داشته است نیز تصمیم بر ایجاد آرامش و دعوت به گفت‌وگو گرفته است. موضع‌گیری جمهوری اسلامی در قبال تظاهرات عراقی‌ها ناظر بر نتیجه انتخابات پارلمانی و درگیری‌های مردمی برای تشکیل دولت جدید در لبنان، نشان از عزم دولت سیزدهم در حفظ وضع موجود و ایجاد آرامش در مناقشات مختلف است.
نتیجه‌گیری
به ‌این ‌ترتیب می‌توان برند دولت سیزدهم در عرصه سیاست خارجی را به مثابه یک شخصیت حقیقی دارای این چهار مؤلفه اصلی دانست. قطعاً تأثیر این چهار مؤلفه را در آینده نزدیک در تصمیماتی که دیگر کشورها در قبال دولت سیزدهم خواهند گرفت به خوبی خواهیم دید چرا که یکی از مهم‌ترین واقعیاتی که آنها در نظر خواهند داشت، تصویری است که در ۱۰۰ روز گذشته از برند دولت سیزدهم در جامعه جهانی مشاهده کرده‌اند. البته باید به یاد داشت که صد روز در جغرافیای بین‌المللی زمان زیادی نیست و احتمال آنکه بتوان در آینده نیز مؤلفه‌های دیگری را برای شخصیت برند خارجی دولت سیزدهم در نظر گرفت وجود دارد.
در پایان توجه به این نکته نیز لازم است که موفقیت شخصیت برند دولت سیزدهم زمانی به اوج خود می‌رسد که تناسب میان شخصیت برند دولت و هویت ملی تک‌تک افراد جامعه به بالاترین حد خود برسد. به‌عبارت‌دیگر همزادپنداری هرچه بیشتر مردم با مؤلفه‌های شخصیت برند دولت می‌تواند موجب موفقیت بیشتر شخصیت برند دولت در عرصه بین‌المللی شود. برای تحقق این امر باید دولت و دستگاه دیپلماسی تلاش کند ویژگی‌های شخصیت برند خود را متناسب با ویژگی‌های شخصیتی مردم و هویت ملی آنان متناسب سازد. امید است دولت سیزدهم بتواند در راستای بهبود تصویر و جایگاه خود در نظام بین‌الملل از ارائه یک شخصیت جذاب و مناسب از برند خود بهره‌مند شود.