گزارشی از دانشنامه امام مهدی (ع)

دنیایی از دانستنی‌ها درباره امام زمان(عج) در یک کتاب جامع

در آستانه سالروز ولادت با سعادت منجی عالم بشریت حضرت صاحب‌الزمان(عج)، رهبر معظم انقلاب اسلامی از نمایشگاه مجموعه تولیدات علمی و پژوهشی مؤسسه دارالحدیث بازدید کردند. در جریان این بازدید، دانشنامه امام مهدی(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، محصول جدید پژوهشکده علوم و معارف حدیث وابسته به این مؤسسه در محضر رهبر معظم انقلاب رونمایی شد.

کد خبر: ۲۱۸۸۸

تاریخ: ۰۱ شهريور ۱۳۹۳ - ۲۰:۲۲

انتشار دانشنامه ده جلدی امام مهدی(عج) چنان مهم بود که رهبر انقلاب شخصا در مراسم رونمایی این کتاب حاضر شدند و ضمن تشکر صمیمانه از تدوین دانشنامه امام مهدی(عج)، آن را نمونه برجسته‌ای از شناسایی خلأها و مسئله‌یابی درست و هدیه‌ای ارزشمند به جامعه اسلامی و جامعه علمی خواندند. به دلیل اهمیت فوق‌العاده  این دانشنامه و ضرورت آشنایی هر چه بیشتر علاقه‌مندان و محققان با این کتاب ارزشمند، گزارش زیر که توسط   موسسه دارالحدیث تهیه شده  تقدیم خوانندگان عزیز می‌شود.
دانشنامه امام مهدی(ع)شامل يك درآمد، چهارده بخش و هفتاد فصل است و در آن مسائل مرتبط با موضوع مهدويّت، با تكيه بر نصوص معتبر اسلامى(متون آيات و احاديث)، بررسى مى‏شود.
براى آشنايى كلى با محتواى دانشنامه، مرورى سريع بر بخش‌ها و زيرفصل‏هاى آن خواهیم داشت.
بخش اول: مهدويّت از نگاهى كلى
به دليل اهميت موضوع مهدويّت و ويژگى‏هاى خاص اين عقيده، پيش از طرح مباحث مربوط به زندگى امام مهدى(ع) از ولادت تا تشكيل حكومت، در نخستين بخش از اين دانشنامه، عقيده به امام مهدى(ع) از نگاه قرآن و احاديث پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) به طور كلى و در پنج فصل بررسی شده است:
۱ ـ ۱ . تداوم رهبرى الهى
در اين فصل آيات و احاديثى را نقل مى‏كنيم كه بر حضور امام و حجتى الهى در زمين از آغاز تشكيل جامعه بشر تا پايان جهان تأكيد دارند و گوياى آن هستند كه پس از پيامبر خاتم(ص)، امامان از نسل ايشان خواهند بود.
۱ ـ ۲ . تداوم امامت در نسل پيامبر(ص)
در اين فصل مسئله بسيار مهم تداوم امامت و رهبرى امّت در نسل پيامبر خاتم(ص) تا قيامت، بر پايه حديث متواتر ثقلين كه مورد اتفاق شيعه و سنّى است، اثبات مى‏گردد. پايان‏بخش اين فصل، تحليلى فشرده و جامع است كه در آن از سند اين حديث و دلالت آن بر عصمت اهل بيت عليهم‏السلام و مرجعيت علمى آنان براى امت اسلامى و همچنين امامت امام مهدى(ع) و غيبت ايشان بحث مى‏شود و در ضمن آن، نكات قابل توجّه ديگرى هم در باره اين حديث شريف خواهد آمد.
۱ ـ ۳ . شمار رهبران الهى پس از پيامبر
در اين فصل ابتدا احاديث پرشمارى را كه در آنها پيامبر خدا(ص) با تعبيرهاى گوناگون، رهبران الهى پس از خود را شناسانده، گزارش مى‏كنيم. در ادامه اين فصل با پژوهش در سند اين احاديث، زمان و مكان صدور آنها، اختلاف در متن آنها، مقصود از آنها و نظريه‏هايى كه در اين باره وجود دارد، اثبات مى‏شود كه اين احاديث جز بر عقايد پيروان اهل بيت در باره امامت خاندان رسالت منطبق نيست.
۱ ـ ۴ . وجوب شناخت امام مهدى(ع)
در اين فصل با استناد به احاديث معتبر اثبات مى‏شود كه بر مسلمانان واجب است رهبر الهى زمان خود را كه از خاندان پيامبر(ص) است بشناسند و در ادامه فضيلت شناخت رهبر و خطر بى‏اطلاعى از او بيان مى‏شود. همچنين در اين فصل رواياتى كه از انكار امامتِ امامان اهل بيت عليهم‏السلام، به ويژه امام دوازدهم نهى مى‏كنند، آورده شده است. در پايان فصل وظيفه كسى كه توان شناسايى امام را ندارد مشخص مى‏شود.
در اين فصل، دو تحليل ارائه مى‏گردد؛ يكى درباره وجوب معرفت امام در هر عصرى، و ديگرى در تبيين وظيفه كسى كه شناخت رهبر الهى برايش مقدور نيست.
۱ ـ ۵ . بشارات قرآن
موضوع اين فصل اشارت‏ها و بشارت‏هاى مطرح در شمارى از آيات قرآن و پيشگويى آنها از فراگير شدن اسلام، تشكيل حكومت صالحان و امامت مستضعفان در آينده است. پايان‏بخش اين فصل، پژوهش درباره آياتى است كه به حكومت جهانى امام مهدى(ع) اشاره دارند.
بخش دوم: زندگى‏نامه امام مهدى(ع)
در اين بخش از دانش‏نامه، زندگى‏نامه امام مهدى(ع)، از نسب خانوادگى تا عمر بلند ايشان، برپايه احاديثى از پيامبر(ص) و خاندان ايشان، در هفت، فصل به ترتيب زير ارائه مى‏شود:
۲ ـ ۱ . نياكان
در اين فصل پس از ذكر نصوصى كه به صراحت گوياى تعلق امام مهدى(ع) به خاندان اهل بيت و عترت پيامبر خاتم هستند، به نقل رواياتى پرداخته شده كه به تفصيل اجداد ايشان را معرّفى كرده‏اند. اين فصل، با پژوهشى درباره مادر امام مهدى(ع) به پايان مى‏رسد.
۲ ـ ۲ . ولادت
اين فصل درباره تاريخ ولادت امام مهدى(ع)، چگونگى تولد ايشان، و امور مرتبط  با اين موضوع است. اين فصل شامل سه پژوهش نيز هست؛ يكى درباره زمان و  مكان ولادت، دومى درباره رشد غير عادى ايشان و سومى در رابطه با سخن گفتن آن بزرگوار پس از تولد.
۲ ـ ۳ . نام
نام‏ها، كنيه‏ها و لقب‏هاى امام مهدى(ع) در اين فصل گزارش مى‏شود. با توجّه به اينكه در برخى از مصادر حديثى اهل سنّت گزارش شده كه پدر آن حضرت همنام با پدر پيامبر(ص) است و اين گزارش با عقيده پيروان اهل بيت در تعارض است، ضمن پژوهشى بطلان آن اثبات مى‏شود. در تحليلى ديگر، به رواياتى مى‏رسيم كه از بر  زبان آوردن نام اصلى امام منع كرده‏اند. پژوهش سوم در اين فصل در باره به‌پاخاستن از روى ادب هنگام ذكر نام امام مهدی(نام «محمّد») و يا لقب «قائم»  است. در پژوهش پايانى نيز درباره لقب «ابا صالح» بحث مى‏شود.
۲ ـ ۴ . سيما
در اين فصل برپايه احاديث مربوط به شكل و شمايل امام مهدى(ع)، چهارده ويژگى مربوط به خصوصيات جسمى و سيماى ايشان بر شمرده شده است.
۲ ـ ۵ . طول عمر
در اين فصل ابتدا روايات مربوط به طول عمر امام مهدى(ع) ضمن سه دسته بيان  شده و در پژوهش پايان فصل، ادله ثبوتى و اثباتى طول عمر ايشان به بحث گذاشته شده است.
۲ ـ ۶ . ويژگى‏ها
در اين فصل شمارى از برجسته‏ترين ويژگى‏هاى امام مهدى(ع) بر اساس احاديث  جمع‏آورى كرده‏ايم كه برخى از آنها عبارتند از: شباهت‏هايى با برخى پيامبران، شباهتى از ذوالقرنين، شباهت‏هاى فراوانى به پيامبر خاتم(ص)، برترى بر همه امامان جز امير مؤمنان عليهم‏السلام، حضور همه ساله در حج و سرورى بر اهل بهشت. در پايان اين  فصل توضيحى درباره سروران اهل بهشت ارائه مى‏شود.
۲ ـ ۷ . پاسخ برخى پرسش‏ها
درباره امام مهدى(ع)، خصوصا در عصر حاضر، پرسش‏ها و شبهاتى مطرح است كه  آگاهى از پاسخ‏هاى درست آنها، به ويژه براى نسل جوان، ضرورى است. شمارى از  پرسش‏ها به تناسب بحث، ضمن مباحث گوناگونى كه در اين دانشنامه آمده است، پاسخ داده مى‏شود. از اين رو در اين فصل تنها به مسائلى پرداخته شده كه در ساير  بخش‏ها طرح نشده‏اند؛ مانند: چگونگى امامت در خردسالى، موضوع ازدواج امام  مهدى(ع)، مكان‏هاى منسوب به ايشان و جزيره خضراء.
بخش سوم : غيبت امام مهدى(ع)
در اين بخش، ضمن سه فصل، به ترتيب زير، مباحث مربوط به غيبت امام مهدى(ع)  طرح و بررسى مى‏شود:
۳ ـ ۱ . پيشگويى در باره غيبت
پيشگويى‏هاى پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) از غيبت امام مهدى(ع) يكى از اقدامات مهم  آنان جهت زمينه‏سازى براى پذيرش اين حادثه مهم توسط شيعيان بود. از اين رو در آغاز اين فصل، تحليلى جامع در باره مهم‌ترين اقدامات اهل بيت در اين زمينه  ارائه شده است. پايان‏بخش اين فصل پژوهشى است درباره چگونگى غيبت آن امام، كه شامل توضيحاتى در باره سرداب  معروف به سرداب غيبت و پاسخ به شبهاتى در اين زمينه است.
۳ ـ ۲ . حكمت غيبت
در اين فصل نكاتى كه اهل بيت عليهم‏السلام در تبيين راز غيبت امام مهدى(ع) فرموده‏اند،  ضمن هفت عنوان تنظيم و گزارش شده و در پايان پژوهشى در باره حكمت غيبت  امام آمده است.
۳ ـ ۳ . بركات غيبت
در اين فصل آثار و بركات تكوينى امام غايب از منظر احاديث تبيين شده است؛  بركاتى از قبيل بقاى نظام جهان و راهنمايى باطنى انسان‏ها. پژوهش پايانى نيز در  تبيين همين احاديث است.
بخش چهارم: سفرا و وكلاى امام مهدى(ع)
در اين بخش، مباحث مرتبط با نهاد وكالت در عصر امامان اهل بيت تا امام مهدى(ع)، فضاى جامعه اسلامى منتهى به دوران غيبت كبرا، نايبان خاص امام در  دوران غيبت صغرا  و مدّعيان دروغين نيابت و مهدويت، در چهار فصل مورد بررسى قرار مى‏گيرد:
۴ ـ ۱ . نهاد وكالت
در اين فصل، مسائلى مانند، دلايل تشكيل و گسترش نهاد وكالت از سوى امامان،  وظايف نهاد وكالت، ساختار نهاد وكالت، قلمرو جغرافيايى نهاد وكالت و اسامى شمارى از وكيلان ـ كه به ما رسيده ـ، تبيين مى‏گردد .
۴ ـ ۲ . فضاى جامعه اسلامى
در اين فصل، فضاى جامعه اسلامى پيش از غيبت كبرا در دو قسمت مورد بررسى  قرار گرفته است:
بخش اول: جهان اسلام در آستانه غيبت صغرا . در اين بخش اجمالاً برخلاف  شمارى از عباسيان از دوران حكومت «الواثق باللّه‏» تا «المعتمد على اللّه‏» اشاره  شده و در ادامه، تجزيه دولت عباسى و نيز برخورد امامان با دولتمردان بنىعباس تبيين گرديده است.
بخش دوم: جهان اسلام در دوران غيبت صغرا، در اين بخش، فضاى جامعه  اسلامى در طول غيبت صغرا ـ كه مقارن با خلافت شش تن از خلفاى عباسى بودـ،  ترسيم گرديده و به رويدادهاى سياسى مهم اين دوران اشاره شده است. در پايان اين بخش، دانشمندان بزرگ شيعه در عصر غيبت صغرا معرفى شده‏اند و سپس جمع‏بندى نهايى مطالب اين فصل، ارائه گرديده است.
۴ ـ ۳ . نايبان خاص
اين فصل، اختصاص دارد به شرح حال اجمالى نايبان خاص امام مهدى(ع) در  دوران غيبت كوتاه مدّت(صغرا) كه به ترتيب عبارت‏اند از: عثمان بن سعيد، محمد بن عثمان، حسين بن روح و على بن محمد سمرى.
۴ ـ ۴ . مدّعيان دروغين
در فصل چهارم ، ابتدا مباحث مهمى مانند: سوء استفاده از مفاهيم اصيل، انگيزه  مدّعيان دروغين، زمينه‏هاى پذيرش ادّعاى مدّعيان دروغين و خاستگاه مدّعيان دروغين تبيين مى‏گردد و پس از آن، تاريخچه‏اى از مهديان دروغين ارائه مى‏شود.
بخش پنجم: توقيعات امام مهدى(ع)
اين بخش با تحليلى درباره توقيعات (مكاتبان / نامه‏هاى) امام مهدى(ع) آغاز مىشود و در ادامه پاسخ‏هاى مكتوب امام در ايام غيبت كوتاه‏مدّتش به پاره‏اى از پرسش‏هاى مختلف، ضمن چهار فصل می‌آید.
۵ ـ ۱ . توقيعات اعتقادى و سياسى
برخى از توقيعات مطرح شده در اين فصل مربوط به اعتقاداتى از قبيل صفات خدا و شمارى از آنها سياسى است؛ مانند توقيع مربوط به حفاظت نمايندگان امام از آسيب دشمنان. برخى هم داراى هر دو بُعد سياسى و اعتقادى است؛ مانند توقيع‏هاى مربوط به امامت و خالى نماندن زمين از حجت.
۵ ـ ۲ . توقيعات فقهى
در اين فصل، ابتدا احاديثى نقل مى‏شود كه در آنها امام به شمارى از مسائل فقهى پاسخ داده است. در ادامه فصل، تحليل مبسوط و جامعى درباره مفاد اين روايات می‌آید.
۵ ـ ۳ . توقيعاتى حاكى از كرامت
در اين فصل توقيعاتى  آمده كه حاكى از اجابت دعاى امام مهدى(ع) و يا پيشگويى ايشان درباره برخى از مسائل است.
۵ ـ ۴ . توقيعات گوناگون ديگر
توقيعاتى كه در قالب فصول گذشته نمى‏گنجيدند، در فصل چهارم مطرح  شده است.
بخش ششم: ديدار با امام مهدى(ع)
اين بخش در پنج فصل داستان‏هاى كسانى گزارش شده كه پيش از غيبت امام مهدى(ع) يا در دوران غيبت صغرا و يا در ايام غيبت كبرا به محضر ايشان شرفياب شده‏اند يا كرامتى از ايشان مشاهده كرده‏اند.
۶ ـ ۱ . ديدار با امام  پيش از غيبت
در اين فصل شانزده گزارش از كسانى كه پيش از غيبت با امام ملاقات كرده‏اند، آورده شده است.
۶ ـ ۲ . ديدار با امام  در دوران غيبت صغرا
در اين فصل، ۲۶ گزارش از كسانى كه در دوران غيبت صغرا موفق به ديدار امام  شده‏اند، فراهم آمده است.
۶ ـ ۳ . ديدار با امام  در ايام غيبت كبرا
اين فصل با تحليلى در باره امكان ديدار با امام زمان در دوران غيبت كبرا آغاز  مى‏شود و در ادامه، ۶۲ مورد از چنين ملاقات‏هايى گزارش شده است.
۶ ـ ۴ . عنايت امام  به شمارى از علما و مراجع تقليد
گزارش‏هاى اين فصل مربوط به شمارى از عالمانى است كه مشمول عنايات امام مهدى(ع) شده‏اند.
۶ ـ ۵ . خاطراتى از نگارنده
فصل آخر اين بخش، شامل هفده گزارش از نگارنده(حجت‌الاسلام محمدی رى شهرى) درباره ديدار شيعيان با امام عصر و يا ديده شدن كرامتى از ايشان است.
بخش هفتم: وظايف مسلمانان در روزگار غيبت
اين بخش در پنج فصل، وظايف و مسئوليت‏هاى مسلمانان، به ويژه پيروان اهل بيت عليهم‏السلام را در روزگار غيبت تبيين مى‏كند. اين وظايف عبارتند از: انتظار، خوددارى از عجله و تندروى، پايدارى، دعا و تلاش براى زمينه‏سازى جهت  حكومت جهانى امام مهدى(ع).
۷ ـ ۱  . انتظار
فصل اول اين بخش در باره ترغيب پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) به انتظار براى ظهور امام مهدى(ع) و تبيين ارزش و اهميت انتظار و فضايل منتظران است. در پايان نيز  تحليلى در اين باره تقديم علاقه‏مندان مى‏گردد.
۷ ـ ۲ . صبر
با توجّه به طولانى بودن غيبت امام مهدى(ع)، در احاديث فراوانى تأكيد شده كه منتظران بايد در اين دوران صبور باشند و از عجله دورى كنند تا هنگامى كه زمينه  لازم براى تشكيل حكومت جهانى اسلام فراهم آيد. اين احاديث در اين فصل تحت چهار عنوان گرد آمده‏اند.
۷ ـ ۳ . پايدارى
در روزگار غيبت امام مهدى(ع) تمسك به ولايت ايشان و ديندارى، كارى بس  دشوار است. از اين رو در احاديث پرشمار تأكيدهاى بسيارى بر پايدارى در دين‏دارى در اين دوران شده است. اين روايات در فصل سوم تحت شش عنوان  دسته‏بندى شده‏اند.
۷ ـ ۴ . دعا براى فرج
توصيه‏هاى فراوانى از پيامبر و امامان رسيده است كه مسلمانان را به «فرج (گشايش) خواستن از خدا» توصيه كرده‏اند. در اين زمينه، دعاهايى نيز از آن بزرگواران نقل گرديده كه در اين فصل به تفصيل به آنها پرداخته شده است. به علاوه، بر اساس احاديث، يكى از وظايف پيروان اهل بيت عليهم‏السلام در دوران غيبت امام مهدى(ع)، دعا كردن براى تعجيل فرج ايشان (يعنى «گشايش كار وى» و خواستن ظهور او از خداوند) است. اين وظيفه ضمن روايات گرد آمده در اين فصل گوشزد شده است. گفتنى است كثرت احاديثى كه درباره دعا براى فرج در اين فصل نقل  شده، براى توجّه دادن مخاطبان به اين وظيفه مهم است.
۷ ـ ۵ . زمينه‏سازى
فصل پنجم با رواياتى در باره زمينه‏سازان قيام مهدى(ع) آغاز مى‏شود و با تحليل جامعى درباره مهم‌ترين وظيفه شيعيان در عصر غيبت، يعنى فراهم ساختن زمينه  قيام امام مهدى پايان مى‏يابد؛ امّا با توجّه به اينكه چنين حديث‏هايى مورد سوءاستفاده قدرت‏طلبان قرار گرفته، شمارى از اين دست روايات در باره مردمى كه قبل  از ظهور مهدى با پرچم‏هاى سياه قيام مى‏كنند، ضمن تحليلى مورد نقد و بررسى قرار گرفته است.
بخش هشتم : دعا، توسل و استخاره
اين بخش شامل دعاهايى است كه اهل بيت عليهم‏السلام درباره ايشان و يارانش يا از امام  زمان(ع) نقل شده است. همچنين استخاره‏هاى منسوب به ايشان گزارش شده و در پايان چگونگى توسل به آن حضرت آمده است. اين بخش ده فصل دارد.
بخش نهم: زيارات
در اين بخش، موضوع زيارات در دو فصل طرح شده؛ يكى حول زيارت‏نامه‏هايى براى زيارت امام مهدى(ع) و ديگرى پيرامون زيارت‏نامه‏هاى منسوب به ايشان.
۹ ـ ۱ . زيارت‏نامه‏هاى امام مهدى(ع)
در اين فصل مجموعا شش زيارت‏نامه براى امام مهدى(ع) گزارش شده كه تنها يكى از آنها، يعنى زيارت آل‌يس، مأثور از اهل بيت(ع) است. سند اين روايت در ادامه اين فصل مورد ارزيابى قرار مى‏گيرد.
۹ ـ ۲ . زيارت‏هاى منسوب به امام
در اين فصل سه زيارت منسوب به امام گزارش شده است؛ يكى زيارت  امير مؤمنان، كه سند معتبرى ندارد و ديگرى زيارت سالار شهيدان در روز عاشورا.  اعتبار سند اين دو نيز در تحليل پايانى بررسى شده است.
بخش دهم: نشانه‏هاى ظهور
هدف اين بخش بررسى نشانه‏هايى است كه قبل از ظهور امام مهدى(ع) يا همزمان با آن تحقّق مى‏يابد. اين نشانه‏ها و تحليل‏هاى مرتبط با آنها ضمن سه فصل مطرح مى‏شوند.
۱۰ ـ ۱ . نشانه‏هاى حتمى
احاديث نقل شده در اين فصل در باره علايمى است كه حتمى ناميده شده‏اند؛ يعنى نشانه‏هايى كه قطعا قبل از ظهور رخ خواهد داد؛ مانند خروج سُفيانى، كشته شدن  نَفْس زَكيّه و شنيده شدن نداى آسمانى. پايان‏بخش اين فصل، روايتى است درباره  امكان بدا در نشانه‏هاى ظهور، حتّى در مواردى كه قطعى توصيف شده‏اند.
۱۰ ـ ۲ . نشانه‏هاى غير حتمى
در روايات اين فصل علايمى براى ظهور امام گزارش شده كه وصف حتمى ندارند.  در پايان اين فصل هم تحليل مبسوطى در باره علايم ظهور، اعم از حتمى و غير حتمى آمده است.
۱۰ ـ ۳ . رجعت
بازگشت شمارى از درگذشتگان به دنيا در آخرالزمان، يكى از آموزه‏هاى معرفتى  مكتب اهل بيت عليهم‏السلام  و يكى از عقايد اختصاصى پيروان اين مكتب است. بنا بر احاديث، اين حادثه شگفت همزمان با قيام امام مهدى(ع) در جهان رخ خواهد داد.
بخش يازدهم: قيام
اين بخش، شامل نُه فصل براى ارائه گزارش‏هايى درباره زمان و مكان قيام امام، خصوصيات چهره و حالت ايشان هنگام قيام، ياران امام، فرود آمدن عيسى(ع) براى يارى آن بزرگوار، پرچم امام مهدى(ع)، سخنان ايشان در آغاز قيام و چگونگى  برخورد ايشان با دشمنان است. در پايان اين بخش به پرسش‏هايى در زمينه مدّت  حكومت قائم و چگونگى وفات ايشان پاسخ داده شده است.
۱۱ ـ ۱ . زمان قيام
در اين فصل احاديث مرتبط با زمان قيام امام مهدى(ع) در هفت عنوان دسته‏بندى شده و در كنار آنها سه تحليل آمده است؛ يكى درباره تعيين وقت ظهور، ديگرى درباره وقوع قيام ايشان در آخرالزمان و سرانجام تحليلى درباره اينكه آيا در ارتباط با قيام امام مهدى «بدا» تحقّق يافته است يا خير.
۱۱ ـ ۲ . مكان قيام
در اين فصل احاديث مرتبط با مكان قيام مهدوى با توضيحى در اين‌باره  ارائه مى‏شود.
۱۱ ـ ۳ . سيماى امام هنگام قيام
بنابر احاديث، امام هنگام قيام، پيرى است با سيماى جوانان. اين احاديث در كنار  احاديث ديگرى كه خصوصيات پيكر و لباس ايشان را بيان مى‏كنند، در اين فصل گرد آمده‏اند.
۱۱ ـ ۴ . ياران امام
بر اساس احاديث اين فصل، ياران امام متشكل از چند گروه‏اند: دسته اول: شمارى  از پيامبران؛ دسته دوم: شمارى از فرشتگان؛ دسته سوم: كسانى كه پس از مرگ براى  يارى امام زنده مى‏شوند؛ دسته چهارم: شمارى از مسلمانان كشورهاى مختلف  جهان؛ دسته پنجم: برخى از كسانى كه بهره‏اى از نيكى ندارند كه درباره اين گروه اخير توضيحاتى ارائه شده است. همچنين در ادامه اين فصل، خصوصيات جسمى و روحى ياران امام، تعداد يارانِ خاص و عام ايشان، نقش زنان در يارى رساندن به امام  و سرانجام نام و وطن شمارى از ياران امام گزارش شده که با تحليلى در باره ياران امام ادامه مى‏يابد.
در پايان اين فصل، گزارش‏هايى از چگونگى جمع شدن ياران امام، شروط بيعت با ايشان، شمار اصحاب امام و ابزار جنگى و امكانات پشتيبانى سپاه ايشان آمده است.
۱۱ ـ ۵ . عيسى بن مريم(ع) در كنار امام مهدى(ع)
اين فصل با احاديثى در باره فرود آمدن عيسى(ع) از آسمان براى يارى امام مهدى(ع)  آغاز مى‏شود و در ادامه نماز خواندن ايشان پشت سر امام و مدّت زندگى او پس از  اين ماجرا با استناد به احاديث گزارش مى‏ شود.
۱۱ ـ ۶ . پرچم امام
موضوع اين فصل خصوصيات پرچم امام مهدى(ع) هنگام قيام است؛ براى مثال، گزارش شده كه پرچم ايشان همان پرچم پيامبر خدا(ص) است. همچنين بر آن نوشته  شده است: «البيعة للّه‏؛ بيعت از آن خداست» يا «اسمعوا وأطيعوا؛ گوش به فرمان و مطيع  باشيد». از ديگر خصوصيات اين پرچم آن است كه وحشت شديدى در دل دشمنان مى‏افكند و هيچ‌گاه شكست نمى‏خورد و سرنگون نمى‏‌شود.
۱۱ ـ ۷ . سخنان امام در آغاز قيام
در احاديثى كه در اين فصل گرد آمده، سخنان امام در آغاز قيام گزارش شده است.
۱۱ ـ ۸ . برخورد با دشمنان اسلام
گزارش‏هاى اين فصل گوياى آن است كه امام مهدى(ع) نه‏تنها با مستكبران و  عدالت‏ستيزان، بلكه با مدعيان دروغين تشيّع نيز با قاطعيت تمام برخورد مى‏كند و ريشه فتنه و فساد را از جهان بر مى‏كند. در پايان اين فصل، احاديثى را كه بر قتل عام مردم در قيام مهدوى دلالت دارند، نقد و ارزيابى مى‏كنيم.
۱۱ ـ ۹ . پاسخ به چند پرسش
در آخرين فصل مرتبط با قيام امام، به پرسش‏هايى در باره مدّت حكومت  ايشان و چگونگى پايان يافتن عمر پربركت آن بزرگوار پاسخ داده مى‏شود.
بخش دوازدهم: سيره حكومتى
در اين بخش احاديث مربوط به سيره حكومتى امام و سياست‏هاى  فرهنگى، اجتماعى، اقتصادى، و قضايى ايشان، در شش فصل دسته‏بندى و در پايان تجزيه و تحليل شده است.
۱۲ ـ ۱ . مبانى سيره حكومتى مهدوى
در فصل نخست، احاديث مرتبط با مبانى و اصول سيره حكومتى امام مهدى(ع) و  سياست‏هاى ايشان، در سه عنوان دسته‏بندى شده‏اند:
دسته اول: احاديثى كه سيره حكومتى امام را مستند به كتاب خدا  معرّفى مى‏كند. در اين احاديث، توضيح داده می‌شود كه مقصود از كتاب  جديدى كه امام مهدى مى‏آورد، چيست.
دسته دوم: احاديثى كه سيره حكومتى امام را مستند به سنّت پيامبر معرّفى كرده‏اند. دسته سوم: احاديثى كه مبدأ و مقصد سيره مهدوى را احياى ارزش‏هاى اسلامى دانسته‏اند.
۱۲ ـ ۲ . اصلى‏ترين سياست‏ها
اين فصل، در باره مهم‏ترين و سرنوشت‏سازترين سياست در حكومت مهدوى،  يعنى مبارزه با ظلم و سپس گسترش عدالت در سراسر جهان است. در اين فصل،  با استناد به رواياتى از پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و امامان عليهم‏السلام در باره عدالت جهانى امام  مهدى(ع)، گستره عدالت در حكومت ايشان در زمينه‏هاى فردى و اجتماعى تبيين مى‏شود.
۱۲ ـ ۳ . سياست‏هاى فرهنگى
در اين فصل شمارى از سياست‏هاى فرهنگى در حكومت امام مهدى(ع) گزارش شده است؛ سياست‏هايى مانند گسترش مرزهاى دانش، آموزش قرآن بر اساس نزول آن، ساختن مساجد بزرگ، مبارزه با بدعت‏ها، منهدم كردنِ سنگرهاى گمراهى، تعميق و تكامل ايمان، زنده كردن زمين با علم و ايمان و عدل و سرانجام  پايان دادن به حكومت شيطان و فراگير ساختن حكومت اسلامى در جهان و  وحدت اديان.
۱۲ ـ ۴ . سياست‏هاى اجتماعى
اين فصل با احاديثى آغاز مى‏شود كه تصريح مى‏كنند روابط اجتماعى در حكومت مهدوى بر پايه برادرى دينى است. در ادامه امنيت فراگير، پيشرفت بهداشت و  درمان، توسعه راه‏ها و اجراى قوانين رفت‏وآمد مطرح مى‏شود ومهم‌ترين نكته اينكه سياست‏هاى اجتماعى امام به گونه‏اى است كه نه ‏تنها اهل زمين،  بلكه آسمانيان نيز از حكومت او راضى مى‏شوند.
۱۲ ـ ۵ . سياست‏هاى اقتصادى
مهم‌ترين سياست‏هاى اقتصادى حكومت مهدوى، كه در احاديث اين فصل به آنها  اشاره شده، عبارت است از: ريشه‏كن كردن فقر، بازپس گرفتن اموال عمومى از  غاصبان، به‌كارگيرى اندوخته‏هاى ثروتمندان در آغاز قيام، تقسيم اموال عمومى  ميان مردم به طور يكسان و آباد كردن سراسر زمين. در پايان اشاره شده كه با اجراى  اين سياست‏ها، بركات الهى جامعه را فرا خواهد گرفت، گنج‏هاى زمين آشكار خواهد شد و در اين شرايط است كه هر كس مى‏تواند هر چه مى‏خواهد از امام  بگيرد و بخشش‏هاى امام بى‏حساب خواهد بود.
۱۲ ـ ۶ . سياست‏هاى قضايى
مهم‌ترين سياست‏هاى قضايى حكومت مهدوى، كه در روايات فصل ششم بدان  اشاره شده، عبارت است از: آيين قضايى جديد، قضاوت بر پايه علم، فراهم‏سازى  امكانات لازم براى قضاوت دقيق و سريع، بركنارى قضات ناشايست، گزينش  قضات صالح، ريشه‏كن كردن رشوه‏خوارى، قضاوت زنان در خانه و قضاوت درميان پيروان اديان بر اساس كتاب‏هاى آسمانىِ خودشان.
بخش سيزدهم: نمونه‏هايى از سروده‏هاى مهدوى
در آغاز اين بخش، تحليلى در باره تحولات شعر مهدوى (اشعار سروده شده درباره امام مهدى عليه‏السلام در طول تاريخ اسلام ارائه مى‏شود. در ادامه نمونه‏هايى از اشعار  سروده شده از قرن اوّل تا قرن حاضر، در پانزده فصل گزارش مى‏شود.
بخش چهاردهم: كتاب‏شناسى مهدويت
در اين بخش، پس از توضيح كوتاهى درباره «مهدويت‏نگارى» در دوران مختلف تاريخ اسلام، مهم‌ترين آثارى كه تا كنون در اين زمينه، نگارش يافته‏اند، در دو  فصل، گزارش مى‏شوند:
۱۴ ـ ۱ . مهدويت‏نگارى تا قرن دوازدهم
در اين فصل، كتاب‏ها بر اساس ترتيب قرن نگارش، از قرن سوم معرفى مى‏شوند؛ زيرا از قرن اوّل و دوم، هيچ اثرى در منابع مرتبط با اين موضوع، ثبت نشده است.
۱۴ ـ ۲ . مهدويت‏نگارى پس از قرن دوازدهم
پس از قرن دوازدهم به‌ ويژه دوران معاصر، به دلايل گوناگون، مهدويت‏نگارى به شدّت افزايش يافت. نگاشته‏هاى اين دوره را مى‏توان در چند گروه كلى جاى داد:يك- تدوين رساله‏ها و كتاب‏هاى فراوان؛ دو- تدوين آثار انتقادى و مغرضانه؛ سه- تدوين پايان‏نامه‏هاى دانشگاهى؛ چهار- مجلات موضوعىـ تخصصى؛ پنج- تدوين فرهنگ‏نامه‏ها و دانشنامه‏ها.