نگاهی به یک سال زندگی با کرونا

چرا در ایران بیماری پشت در بیمارستان‌ها نماند؟

کد خبر: ۲۱۲۷۶۱

تاریخ: ۱۸ اسفند ۱۳۹۹ - ۱۹:۴۳

از اواخر آذر ماه ۱۳۹۸ بود که تصاویری هولناک از چین به جهان مخابره شد؛ افرادی که به طور ناگهانی روی زمین می‌افتادند و جان می‌باختند، بیمارانی که روی زمین با لرزش‌های شدید بدن، افتاده بودند یا در راهروهای بیمارستان‌ها بستری شده و به دلیل حجم بالای شیوع بیماری ناشناخته، پزشکان و پرستاران مجال نمی‌یافتند که به داد تک‌تک‌ بیماران برسند، لباس‌های محافظتی عجیب و غریب بر تن کادر درمان چین و در نهایت تصویری از سکوت در ووهان که به قرنطینه فرو رفته بود، تصاویری که هراسی جهانی را از کرونا نامی به وجود آورد و همه کشورهای جهان را بر آن داشت تا در مقابلش سدی دفاعی علم کنند...
به گزارش ایسنا، هرچند که البته سد دفاعی کشورها بر سر راه کرونا ویروس تازه متولد شده در جهان موثر نیفتاد و کووید-۱۹ مرزها و قاره‌ها را درنوردید و خودش را به تمام مناطق جهان رساند، اما پیش از آن تصاویر هشدار دهنده‌ای که از خود به نمایش گذاشته بود، سیستم‌های بهداشت و درمان کشورها را متقاعد کرد که هر چه زودتر برای این گرفتاری جدید چاره‌اندیشی کنند تا بتوانند جان مردمان‌شان را نجات دهند. بر این اساس بود که بسیاری از کشورها از جمله در کشور ما توقف رفت و آمد با چین، کنترل مسافران ورودی به کشور، آماده‌سازی و آماده‌باش بیمارستان‌ها، ایجاد بخش‌های ایزوله و... آغاز شد. با این حال، از آنجایی که ویروس مرز نمی‌شناسد، کرونا ویروس یک ماه مانده به سال نو، مهمان ناخوانده ایرانیان شد و حضورش در کشور رسما در تاریخ ۲۹ بهمن ماه ۱۳۹۸ تایید شد.
در عین حال با عالم‌گیر شدن شیوع کرونا، جهان با معضل کمبود تخت‌های بیمارستانی به ویژه تخت‌های آی سی یو و تجهیزات حفاظتی مرتبط با کرونا مواجه شد؛ در همین شرایط، ایران برآوردهایش را بر اساس بدبینانه‌ترین سناریوها پیش‌بینی کرد و نهایت نیز آن شد که حتی در دوران پیک کووید-۱۹، بیماری پشت در بیمارستان نماند.
چالش ماسک و تجهیزات حفاظتی
معضل اول تامین ماسک و لوازم حفاظی کادر درمان بود، معضلی که به دلیل تحریم‌ها و احتکار برخی سودجویان شدت یافت و حتی در برخی مواقع بیمارستان‌ها را هم دچار مشکل کرد. هر چند که بعد از مدتی با همکاری‌های بین‌بخشی در کشور تولید ماسک و لباس‌های حفاظتی افزایش یافت و بعد از مدتی به مرز خودکفایی و حتی صادرات رسیدیم. به طوری که در حال حاضر بر اساس آمارهای سازمان غذا و دارو میزان تولید ماسک سه لایه از روزانه ۴۰۰ هزار عدد در سال ۱۳۹۸ به روزانه ۴۲ میلیون عدد رسیده است. همچنین میزان تولید ماسک فیلتر دار از روزانه پنج هزار عدد در سال ۱۳۹۸ به روزانه ۵۰۰ هزار عدد در سال ۱۳۹۹ رسیده است. همچنین بر اساس گزارش‌های ارایه شده از سوی سازمان غذا و دارو، میزان تولید دستکش از سالانه ۴۵۰ میلیون جفت در سال ۱۳۹۸ به روزانه ۴۲ میلیون عدد در سال ۱۳۹۹ رسیده است. همچنین در زمینه لباس غیر استریل محافظتی کادر درمان در کشور در سال ۱۳۹۸ روزانه هزار عدد تولید می‌شد که این میزان در سال ۱۳۹۹ به روزانه ۱۰۰ هزار عدد رسید.
همچنین در زمینه تولید کیت‌های تشخیصی PCR نیز در کشور موفق عمل کردیم. به طوری که برای اولین بار در کشور اقدام به تولید این کیت‌ها کردیم و اکنون روزانه یک میلیون و ۵۰۰ هزار عدد از این کیت‌ها را در کشورمان تولید می‌کنیم.
کرونا و دغدغه درمان
چالش دیگر اما، وضعیت بیمارستان‌ها و تخت‌های بیمارستانی بود. به گفته وزارت بهداشتی‌ها، در ایران در انتهای سال ۱۳۹۷ مجموعا ۱۴۰ هزار و ۸۵۹ تخت فعال داشتیم که اگر این میزان را به ازای جمعیت محاسبه کنیم، ضریب تعداد جمعیت به تخت‌مان، ۱.۶ تخت به ازای هر هزار نفر است. در عین حال از این تعداد تخت‌هایمان ۶۹ درصدش یعنی ۹۷ هزار و ۲۰۵ تخت در دانشگاه‌های علوم پزشکی قرار دارد، ۱۲.۷۳ درصد یعنی ۱۷ هزار و ۹۲۵ تخت در بخش خصوصی، ۸.۲۱ درصد، یعنی ۱۱ هزار و ۵۷۰ تخت در سازمان تامین اجتماعی، ۴.۲۴ درصد یعنی پنج هزار و ۹۷۰ تخت در نیروهای مسلح، ۳.۲۴ درصد یا چهار هزار و ۵۶۴ تخت در حوزه خیریه‌ها قرار دارند. سایر سازمان‌ها هم مجموعا سه هزار و ۶۲۵ تخت یا ۲.۵۷ درصد تخت‌ها را در اختیار دارند.
حالا کرونا آمده بود و باید همه این تخت‌های بیمارستانی را برای خدمات‌دهی بسیج می‌کردیم. از طرفی نباید خدمات اورژانس سایر بیماران هم متوقف می‌ماند. بنابراین نیاز بود تا هم مدیریتی درست در کشور اتفاق افتد و هم تمام دستگاه‌های اجرایی کشور، برای مهار ویروس دست در دست وزارت بهداشتی‌ها بگذارند. علاوه‌بر این باید به موازات همه این اقدامات تجهیز بیمارستان‌ها و اضافه کردن تخت‌های جدید هم در دستورکار قرار می‌گرفت.
بر همین اساس در روزهای ابتدایی که کرونا مهمان ناخوانده کشورمان شد، با توجه به سرعت انتشار و انتقال کووید-۱۹، نظام سلامت و مراکز درمانی به ویژه در استان‌های قم و گیلان با انبوه بیماران بدحالی مواجه شد که نیاز به بستری و حتی نیاز به خدمات ویژه کمک تنفسی و درمانی در آی‌سی‌یو داشتند. البته نظام سلامت ایران به مدد اقدامات تحولی در بیمارستان‌ها و در بخش درمان که طی 6 سال گذشته در قالب طرح تحول سلامت اجرا شده بود، توانست خیلی زود کنترل اوضاع بیمارستان‌ها را در دست گیرد؛ چراکه در قالب اجرای طرح تحول ۳۲ هزار تخت بیمارستانی و سه هزار تخت مراقبت‌های ویژه ICU جدید به ظرفیت تخت‌های بیمارستانی کشور اضافه شده بود و در عین حال بیش از 45 هزار تخت بیمارستانی موجود نوسازی شده بودند و در نتیجه این ظرفیت وجود داشت که بتوان تا حدی بحران را با ظرفیت‌های ایجاد شده، مدیریت کرد.
ساخت ۲۰ هزار تخت نقاهتگاهی در اوج بحران کرونا
اما، گویا در روزهای ابتدایی اسفند ماه ۱۳۹۸، کرونا تندتر از نظام سلامت کشور می‌دوید؛ چراکه با وجود همه افزایش ظرفیت‌ها، آنقدر حجم ابتلا بالا بود که نگرانی‌ها از بابت کمبود تخت بیمارستانی برای بستری و مراقبت از بیماران کرونایی افزایش می‌یافت. بر همین اساس بود که وزارت بهداشتی‌ها تصمیم گرفتند تا ظرفیت جدیدی را با کمک دستگاهای مختلف اعم از ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران، هلال احمر، بخش‌های گردشگری و... ایجاد کنند و بر همین اساس ایده شکل‌گیری مراکز مراقبت‌های بالینی (نقاهتگاه‌های پسا بیمارستانی و پیشا بیمارستانی) شکل گرفت. به این معنا که مراکزی با عنوان مراکز مراقبت‌های بالینی ایجاد شد تا هم بیماران کرونایی که نیازی به بستری ندارند، اما باید در قرنطینه باشند، بتوانند در این مراکز خدمات دریافت کنند و هم بیمارانی که در بیمارستان‌ها بستری بودند و علائم‌شان بهبود یافته، اما باید دوره بهبودی را تکمیل می‌کردند، به این نقاهتگاه‌ها منتقل می‌شدند تا تخت‌های بیمارستانی برای بیماران بدحال‌تر خالی شود. بنابراین طبق اعلام وزارت بهداشت ۲۰ هزار و ۶۰۰ تخت در مراکز نقاهتگاهی و مراقبتی ایجاد شد که البته آنقدرها مورد اقبال مردم قرار نگرفت و البته آنچنان هم به این تخت‌ها احساس نیاز نشد.
3 موج کرونا
بعد از فراز و فرودهای دو موج شدید کرونا در کشور در اسفند ماه ۱۳۹۸ و اوایل خرداد ماه ۱۳۹۹، پاییز و زمستان سخت‌تر از تابستان شروع شد. کرونا می‌تاخت و جان می‌گرفت. به طوری که مرگ‌های ۴۰۰ تایی ۵۰۰ تایی در روز را تجربه کردیم، خانواده‌های زیادی داغدار شدند و آرزوهای زیادی به زیر خاک رفت. با آغاز موج سهمگین و سنگین سوم بیماری در کشور، با اجرای طرح محله محور شهید سلیمانی و تلاش مضاعف در بیمارستان‌ها موج شکست و میزان مرگ‌ها بعد از مدت‌ها در تاریخ ۱۶ دی ماه ۱۳۹۹ مجددا دو رقمی شد. در حالی که متاسفانه در کشورهایی مانند انگلیس، آلمان، فرانسه و... که سیستم‌های درمانی بسیار قوی داشته و شاخص تخت بیمارستانی به جمعیت‌شان چند برابر ایران است، مرگ‌های چند هزارتایی در روز را شاهدیم.
به گفته وزیر بهداشت، هرچند که هنوز هم ضریب تخت به جمعیت در کشور ۱.۶ به ازای هر هزار نفر جمعیت است در حالی که این نسبت در فرانسه ۷.۷ و در عقب افتاده‌ترین کشور اروپایی، چهار تا پنج برابر ایران است، اما آنچه باعث شد که هیچ بیماری پشت در هیچ بیمارستانی سرگردان نشود، اقداماتی بود که به شیوه دفاع مقدس و باوفاق و همدلی انجام شد. در حالی که دنیای مرفه که نه تنها تحریم نداشت، بلکه خزانه‌ای پرتر هم داشت و تعداد پرستار به تخت و تخت به جمعیت آنها چند برابر ایران بود، شاهد تصاویری بود که بیماران‌شان پشت در بیمارستان‌ها و روی چمن‌ها و خیابان‌ها آواره شدند.
نمکی با‌اشاره به پایش۳۰ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر از جمعیت افراد ۴۰ تا ۷۰ ساله در کشور در سال گذشته، گفت: گرچه برای ما مرگ حتی یک نفر هم در کشور غم‌انگیز است اما با کمک دستگاه‌های مختلف به مرگ و میر روزانه حدود ۳۰ نفر رسیدیم که دستاورد بزرگی بود. در زمان کنونی نیز برای کشور ما، مرگ و میر روزانه یک هزار تا یک هزار و ۲۰۰ نفر پیش‌بینی کرده بودند، اما آنچه در مورد مرگ و میر بیماران در آمریکا و اروپا توسط موسسات بین‌المللی پیش‌بینی شده بود نه تنها محقق شد بلکه مقداری هم بیشتر از پیش‌بینی‌ها، تحقق یافت و آمریکایی‌ها مرگ و میر بالای سه هزار نفر را تجربه کردند. در آلمان که به شدت مراقبت‌های خاص وجود دارد، مرگ و میر یک هزار بیمار در روز را تجربه کردند. ما برآورد کرده بودیم که مرگ و میر روزانه بیماران را در طول یک ماه ۱۰ درصد و میزان بستری را ۳۰ درصد کاهش دهیم، اما افراد بسیاری به صحنه آمدند و خوشحالیم که امروز به جای ۱۰ درصد، شاهد کاهش ۶۰ درصدی مرگ و میر روزانه بیماران و به جای ۳۰ درصد، شاهد کاهش ۷۰ درصدی بستری بیماران کووید۱۹ در کشور هستیم.
رهبرانی که در دنیا کرونا را به سخره گرفتند
همچنین رئیس‌ستاد ملی مقابله با کرونا، چندی پیش اعلام کرد که در طول یک سال گذشته اتفاقات زیادی در دنیا رخ داد. خیلی از رهبران کشورها، کرونا را جدی نگرفتند و مسخره کردند و گفتند کرونا در کار نیست و اتفاقا خودشان درگیر این بیماری شدند و دیدند که کرونا هست. خیلی از کشورها که ادعای عدالت و حقوق بشر را می‌کردند، در فرودگاه‌ها ماسک و لوازم حفاظت فردی همدیگر را به سرقت می‌بردند.
علیرضا رئیسی افزود: سیستم بهداشتی و درمانی انگلیس و آلمان، بسیار قوی و با تجربه بالا است، اما اکنون در مقابل ویروس جهش‌یافته به زانو درآمده است و دستانشان را بالا برده‌اند و نمی‌دانند باید چکار کنند. آمریکا به عنوان یک کشور سرمایه‌دار، تا کنون بیش از ۵۳۰ هزار مورد مرگ و میر از کل دو و نیم میلیون مرگ و میر بیماران کووید ۱۹ در جهان داشته است.
وی عنوان کرد: در ایران حدود ۱.۶ تخت بیمارستانی به ازای هر هزار نفر جمعیت وجود دارد در حالی که این شاخص در فرانسه ۷.۷ و در ترکیه ۴ تخت است و خیلی از کشورهای اروپایی قطعا بالای ۴ تخت بیمارستانی به ازای هر هزار نفر جمعیت دارند اما بیماران در آن کشورها، در خیابان ماندند و برای فوت شدگانشان جا نداشتند اما ما با ۱.۶ تخت به ازای هر هزار نفر در کشور، هیچ بیماری پشت درب بیمارستان‌ها نماند. نه فقط بیماران کرونایی بلکه بیماران دیگر هم خدمت گرفتند.
باوجود تلخی‌ها
خدمت‌دهی به مردم روی زمین نماند
در عین حال قاسم جان‌بابایی، معاون درمان وزارت بهداشت نیز در هفتم اسفند ماه اعلام کرد که تاکنون بیش از یک میلیون بستری کرونایی در کشور داشتیم. در حالی که مجموعا ۱۵۰ هزار تخت بیمارستانی داریم که ۱۰۰ هزار تخت در بیمارستان‌های دولتی و مابقی در مراکز درمانی خصوصی و وابسته به سازمان‌ها است. با وجود تلخی‌ها و از دست رفتن جان برخی از مردم اما خدمات مردم روی زمین نماند.
چموشی کرونا و چالش موج‌آفرینان
بنابراین حالا با گذشت یکسال از جولان کرونا در کشور اتفاقات زیادی در حوزه بهداشت، درمان و بیمارستان‌های کشور افتاده است. روزی چالش تخت بیمارستانی، تخت آی‌سی‌یو و دستگاه اکسیژن ساز نگرانی‌های زیادی را ایجاد می‌کرد، اما امروز هرچند که به گفته وزیر بهداشت «کرونا به جای خموشی، به سمت چموشی» رفت و در عین حال برخی هم دائما با عدم رعایت پروتکل‌های بهداشتی و عادی انگاری شرایط موج آفرینی می‌کنند، اما خوشبختانه بر اساس گفته مسئولان بهداشت و درمان کشور، در طول یکسالی که با کرونا زندگی می‌کنیم، تمهیداتی اتخاذ شد تا تجهیزات مورد نیاز برای بیماران کرونایی به سرعت تامین شده یا افزایش یابند و بر همین اساس است که به گفته وزارت بهداشتی‌ها هیچ بیماری در هیچ کجای کشور در پشت در بیمارستان‌ها سرگردان نشده است. کادر بهداشت و درمانی بی‌وقفه تلاش کردند تا جان رنجور بیماران اعم از مبتلایان به کرونا و سایر بیماران نیازمند به خدمات پزشکی اورژانسی را نجات دهند.
ساخت و سازهای کرونایی
بر اساس گفته وزارت بهداشتی‌ها، تا سال۹۲ حدود ۹۶ هزار تخت بیمارستانی در کشور داشتیم که از سال ۹۲ تا ۹۸ حدود ۲۸هزار تخت به مجموعه تخت‌های بیمارستانی کشور اضافه شد. در سال ۹۹ نیز حدود سه هزار و۵۶۲ تخت بیمارستانی اضافه شد. همچنین حدود ۱۵ هزار تخت بیمارستانی در دست احداث است که در صورتی که اعتبارات کافی اختصاص یابد مجموع تخت‌های بیمارستانی در این دولت به ۴۶ هزار تخت بیمارستانی خواهد رسید. بر این اساس به دنبال اقدامات انجام شده، نسبت تخت بیمارستانی از ۱.۶ نسبت به هر هزار نفر به ۲.۰۳ صدم رسیده است.
در حوزه تخت‌های ویژه نیز قبل از سال ۹۲ مجموعا چهار هزار و ۹۶ تخت ویژه داشتیم که تا سال ۹۸ مجموعا دو هزار و 158 تخت دیگر اضافه شده است. در سال ۹۹ نیز دو هزار و161 تخت اضافه کردیم و هزار و ۴۲۴ تخت نیز در دست احداث قرار دارد. بنابراین در مدت اخیر سال ۱۳۹۹ معادل ۲۵ درصد تخت‌های آی‌سی‌یو کشور احداث شده است.
کمبود اکسیژن ساز و اقدامی فوری
یکی از چالش‌های دوران کرونا کمبود اکسیژن‌سازها در بیمارستان‌ها بود؛ چراکه با توجه به نیاز بیماران مبتلا به کووید-۱۹ به تنفس مصنوعی و حجم بالای بیماران، در برخی مواقع بیمارستان‌ها با کمبود اکسیژن‌ساز مواجه شدند، در حالی که یکی از فاکتورهای مهم در بهبود کرونایی‌ها، اکسیژن‌رسانی مناسب است. بر این اساس افزایش ظرفیت اکسیژن سازها در دستور کار وزارت بهداشت قرار گرفت. باید توجه کرد که از سال ۹۲ تا ۹۸ ظرفیت اکسیژن‌سازها در کشور ۱.۴ برابر شده بود، اما با توجه به شرایط کرونایی ظرفیت اکسیژن‌سازها در سال ۹۹، ۳۳۰ درصد رشد کرده است که به عبارتی حدود ۹۲هزار لیتر در دقیقه است. بر این اساس اگر در سال ۹۲ همزمان امکان اکسیژن‌رسانی به ۲۰هزار بیمار وجود داشت، اکنون این ظرفیت به ۶۵هزار بیمار افزایش یافته است.
اگر دوباره «شیوع» از «امکانات» پیشی بگیرد...
کرونا نشان داد که همه کشورها باید برای اقدامات ضربتی در حوزه سلامت آماده‌باشند تا بتوانند بیماری‌ها و ویروس‌های نوظهوری چون کرونا را مهار کنند؛ اتفاقی که نظام سلامت ایران در زمان شیوع کرونا در کشور، آن را تجربه کرد و توانست بحران را مدیریت کند.
البته هر چند که در حال حاضر اوضاع نسبت به وضعیت پیک سوم مدیریت شده‌تر است، اما یازدهم اسفند ماه مجددا شاهد مرگ‌های سه رقمی در کشور بودیم و آمارها نزدیک مرز سه رقمی حرکت می‌کنند. بنابراین باید توجه کرد که هرچند آمادگی بیمارستان‌ها و وجود تخت‌های بیمارستانی، امکانات و تجهیزات درمانی کافی بسیار حائز اهمیت است، اما اگر شرایط را عادی فرض کنیم، پروتکل‌های بهداشتی را رعایت نکنیم، سفر رویم و رفت و آمدهایمان را آغاز کنیم، میزان شیوع و تعداد بیماران از امکانات پیشی گرفته و در این میان جان‌های بسیاری نیز روانه خاک
خواهند شد.