سنت خانه‌تکانی و توجه به دل‌تکانی در ایام پایانی سال - بخش دوم

سنت حسنه خانه‌تکانی با چاشنی صرفه‌جویی و ایمنی

کد خبر: ۲۱۱۸۱۸

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۳۹۹ - ۲۱:۳۲

یک‌ خانم خانه‌دار: کارها را طبق یک برنامه منظم به‌تدریج انجام می‌دهم. معمولاً تحویل‌دهی فرش به قالیشویی جزو اولین مراحل خانه‌تکانی‌ام است. خانه‌تکانی رسمی است که معمولاً همه افراد خانواده را درگیر می‌کند و البته گاهی کمی تنش هم درست می‌شود که لازمه آن صبوری و همکاری است.
هرجا که این روزها قدم می‌گذاری، زمزمه نو شدن و جابه‌جایی می‌شنوی. در این میان، خیلی از مادرها و اعضای خانه، مدام تکرار می‌کنند: «خانه‌تکانی». رسم و عملی زیبا، پسندیده و دوست‌داشتنی با تمام مشقات و زحماتی که به همراه دارد.
اما دل‌تکانی، خانه‌تکانی دیگری ا‌ست که روح و روان خسته‌ ما را پس از یک سال به طرز معجزه‌آسایی متغیر و دوست‌داشتنی می‌کند. این خانه‌تکانی برخلاف خانه‌تکانی‌های دیگر، نه زحمت دارد و نه نیاز به مادیات! انتظار کمک از هیچ‌کس هم نخواهی داشت. اصلاً به‌تنهایی، هر انسانی قادر به انجام آن خواهد بود.
چه زیباست این سنت حسنه که طراوت و شادابی را به همراه دارد. در اسلام نیز مردم به نظافت و پاکیزگی دعوت شده‌اند، و این یک اصل مسلم در تمامی تعالیم ادیان الهی است. دین اسلام همواره بر نظافت و رعایت بهداشت تأکید داشته و به متحول شدن و رنگ تازه بخشیدن به زندگی اهمیت زیادی قائل است.
از خانه‌تکانی که حرف به زبان می‌آید باید گفت چه خوب است در این ایام خانه‌تکانی اصلی که تغییر و تحول در رفتار و پاک شدن دل‌ها از کینه‌ها و کدورت‌ها است، نیز انجام شود.
و چه خوب است در این ایام که همگی آماده استقبال از بهار هستیم دست نیازمندی گرفته شود و چه خوب‌تر آنکه در خانه‌تکانی‌هایمان خانه‌تکانی دل را فراموش نکنیم و آلودگی روحی و پلیدی‌های مادی را از خود دور کنیم.
دوشادوش یکدیگر پیش به‌سوی دسته‌گل شدن
زهرا محمدی، یک خانم خانه‌دار درخصوص نحوه خانه‌تکانی‌اش توضیح می‌دهد: «هرسال خانه‌تکانی را از سه هفته مانده به عید شروع می‌کنم و همه کارها را طبق یک برنامه منظم به‌تدریج انجام می‌دهم. معمولاً تحویل‌دهی فرش به قالیشویی جزو اولین مراحل خانه‌تکانی‌ام است.
خانه‌تکانی رسمی است که معمولاً همه افراد خانواده را درگیر می‌کند و البته گاهی کمی تنش هم درست می‌شود که لازمه آن صبوری و همکاری است.»
وی با تأکید بر صرفه‌جویی در آب هنگام خانه‌تکانی تصریح می‌کند: «من برای شستن آشپزخانه به‌جای استفاده از شیلنگ آب یک سطل کف درست کرده و با کمک دستمال کاشی و سایر لوازم آشپزخانه را تمیز می‌کنم.»
سلما نیک‌پور یک شهروند دیگر نیز می‌گوید: «معمولاً سالی دو بار خانه‌تکانی می‌کنم و همیشه هم باید تمام کاشی و سرامیک‌ها را با شیلنگ آب شست‌وشو دهم، چون فکر می‌کنم که غیر از این روش تمیز نمی‌شود؛ اما شوهرم با این کار من مخالف است و هرسال سر خانه‌تکانی با هم
جر و بحث داریم، او همیشه می‌گوید شستن سرامیک کف سالن و آشپزخانه هیچ لزومی ندارد و تنها با یک تی کشیدن تمیز می‌شود.»
خانمی دیگر نیز با بیان اینکه امروز با مشغله‌های کاری فرصت زیادی برای خانه‌تکانی پیش نمی‌آید، می‌افزاید: «معمولاً رسم
خانه‌تکانی-که هرسال باید انجام شود- را موکول می‌کنم به همان دو یا سه روز قبل از عید و سعی می‌کنم از ساده‌ترین روش‌ها برای تمیز کردن خانه‌ام استفاده کنم.»
او که یک خانم کارمند است، در ادامه می‌گوید: «خانه‌تکانی را معمولاً با همکاری خواهرانم انجام می‌دهم و این کار نیز نوبتی است و به این شکل هیچ‌کدام ما احساس خستگی نمی‌کنیم، از طرفی تمام‌کارها با سلیقه‌های مختلف انجام می‌شود.»
یک خانم مسن نیز درخصوص خانه‌تکانی آخر سال توضیح می‌دهد: «من دیگر توان انجام این کارها را ندارم. معمولاً فرزندانم در این امور به من کمک می‌کنند؛ اما با توجه ‌به این‌که تنها زندگی می‌کنم، در طول سال برای تمیز نگه‌داشتن منزلم دقت می‌کنم که همه کارها به روزهای آخر موکول نشود.»
او در توصیه‌ای به خانم‌های خانه‌دار سفارش می‌کند: «درست است که خانه‌تکانی یک رسم دیرینه در بین ایرانیان است، اما لزومی ندارد در شرایط اقتصادی فعلی به‌خاطر این رسم، زیاد بریزو بپاش انجام شود.»
صادقی، یک مرد میانسال که تاکنون حدود 20 بهار از ازدواجش را پشت سر گذاشته است، می‌گوید: «شکر خدا همسرم زن منطقی است و معمولاً قبل از شروع سال نو با هم مشورت می‌کنیم که اگر توانایی تعویض لوازم منزل را داشته باشیم، تعویض می‌کنیم وگرنه به صورتی دیگر برای تعمیر لوازم قدیمی و کهنه برنامه‌ریزی می‌کنیم.»
وی ضمن ابراز رضایت از همکاری با همسرش در اجرای سنت خانه‌تکانی می‌گوید: «تمیز کردن شیشه‌ها و دیوارها و راه‌پله‌ها برعهده من و دو پسرم است، ولی تمیز کردن لوازم جزئی از جمله آشپزخانه و سایر گردگیری‌ها را همسر و دخترم انجام می‌دهند که با این هماهنگی تاکنون مشکلی در خانه‌تکانی نداشته‌ایم.»
یک شهروند دیگر نیز سنت نظافت و خانه‌تکانی را از سنت‌های حسنه ذکر و خاطرنشان می‌کند: «دین مبین اسلام به مسئله صرفه‌جویی به ‌ویژه در مصرف آب بسیار تأکید کرده است، بنابراین شهروندان گرامی باید در سنت حسنه خانه‌تکانی در استفاده از آب طبق مبانی اسلامی رفتار کنند. شهروندان گرامی باید ضمن پرهیز از مصارف غیرضروری، مصرف آب خود را نیز کاهش دهند.»
هشدارهای خانه‌تکانی
برای پیشگیری از وارد آمدن آسیب به ستون فقرات و دیسک کمر بهتر است، خانه‌تکانی و جابه‌جایی اشیای سنگین به‌ مرور زمان صورت گیرد و تا حد امکان جابه‌جایی وسایل سنگین باید چندنفری انجام شود.
منصور رضایی یک متخصص ارتوپد با بیانی ساده و قابل‌درک نحوه جابه‌جایی اشیای سنگین را حین خانه‌تکانی این‌گونه توضیح می‌دهد: «هرگونه بلند کردن اجسام سنگین، احتمال وارد آوردن آسیب جدی به ستون فقرات و دیسک کمر را به همراه دارد. در انجام خانه‌تکانی نوروز، لازم است به نکات ایمنی در جابه‌جایی وسایل سنگین توجه شود. بلند کردن اجسام سنگین به‌گونه‌ای که کمر خم شده باشد به شدت خطرناک و آسیب‌رسان است. برای بلندکردن اجسام سنگین باید زانوها خم شود و ابتدا نشسته و دست‌ها را زیر جسم قرار‌داده و درحالی‌که کمر صاف است با کمک پاها بلند شویم.»
وی در ادامه توصیه می‌کند: « تا حد امکان اجسام سنگین چندنفری و با کمک‌ گرفتن از دیگران بلند شود، زیرا بلندکردن جسم سنگین به‌تنهایی و به‌صورت غیراصولی موجب جابه‌جایی مهره‌های کمر و آسیب به دیسک می‌شود که جبران این صدمات بسیار مشکل است.
ایستاده کارکردن بهتر از نشسته کارکردن است و برخلاف تصور، آسیبی که در حالت نشسته به کمر وارد می‌شود بیشتر از حالت ایستاده است.
دیرهنگام ایستاده کارکردن، توصیه می‌شود یک چهارپایه به ارتفاع حدود 10 سانتی‌متر در نزدیکی خود قرار‌داده و پاها را به‌تناوب بر روی چهارپایه قرار دهید. با این روش فشار کمتری به کمر وارد می‌شود.
همچنین اگر دست‌ها بیش از حد به سمت بالا نگه‌داشته شوند و سطح کار بالاتر از گردن باشد موجب درد کتف می‌شود. در چنین حالتی توصیه می‌شود یک چهارپایه و یا صندلی زیر پاها قرار گیرد تا اختلاف سطح کار با گردن کاهش یابد.
استراحت کردن در فواصل میان انجام کارها نیز بسیار مفید است.»
برای سال نو دل‌هایتان را خانه‌تکانی کنید
هرجا که این روزها قدم می‌گذاری، زمزمه نو شدن و جابه‌جایی می‌شنوید. بهار همه را به حرکت، جنبش و تحرک وادار می‌سازد و...
و در این میان، خیلی از مادرها و اعضای خانه، کلمه‌ای را یا بهتر بگوییم عبارتی را مدام تکرار می‌کنند؛ «خانه‌تکانی» مراسمی‌ است برای خود که گاه روزها و ساعت‌های متمادی، وقت و انرژی را باید صرف آن نمود؛ رسم و عملی زیبا، پسندیده و دوست‌داشتنی با تمام مشقات و زحماتی که به همراه دارد.
خانه‌تکانی، از شستن و تمیزکردن شروع می‌شود و تا باز‌سازی و تغییر دکوراسیون و... ادامه می‌یابد اما امسال بیاییم یک خانه‌تکانی به خانه‌تکانی‌های هرساله‌ خود اضافه‌نماییم؛ یک خانه‌تکانی که روح و روان خسته‌ی ما را پس از یک سال به طرز معجزه‌آسایی متغیر و دوست‌داشتنی نماید. این خانه‌تکانی برخلاف خانه‌تکانی‌های دیگر، نه زحمت دارد و نه نیاز به مادیات! انتظار کمک از هیچ‌کس هم نخواهی داشت. اصلاً به‌تنهایی، هر انسانی قادر به انجام آن خواهد بود.
در این بهار می‌خواهیم دانسته و نه ازروی احساس و چشم‌وهم‌چشمی، دست به یک خانه‌تکانی اساسی بزنیم؛ خانه‌تکانی از نوع شخصی و منحصربه‌فرد. خانه‌تکانی، آن‌هم از ریشه و اساس. می‌خواهیم در این خانه‌تکانی، همه چیز را دچار تغییر‌نماییم اما تغییر نگرش و دیدگاه.
نکات ایمنی و بهداشتی
در نگهداری و استفاده از مواد شوینده
امروزه با توجه ‌به تنوع در تولیدات کارخانه‌ای مواد شوینده، سفیدکننده و مانند آنها امور شست‌وشو و به‌ طورکلی تمیزکاری در خانه و یا حتی محیط‌های دیگر نه‌تنها سرعت یافته، بلکه راحت‌تر شده است. البته مواد طبیعی گوناگونی مانند نمک طعام، آب لیموترش، گلیسیرین، سرکه سفید، جوش شیرین و... نیز وجود دارند که برای لک بری و سفید کردن مورداستفاده قرار گرفته و بسیار مفید نیز هستند، ولی برای کلیه موارد کافی نبوده لذا همه ما مجبور به استفاده از محصولات شیمیایی کارخانه‌ای هستیم که استفاده از آنها نیازمند رعایت نکاتی است.
عاطفه حمورابی یک دانش‌آموخته امداد و نجات درباره نحوه نگهداری و استفاده از مواد شوینده توضیح می‌دهد: «مواد شوینده، ضدعفونی‌کننده و سفیدکننده را در کمد نگهداری کنید که در آن قفل شده و قابل‌دسترس بچه‌ها نباشند. قراردادن موادی ازاین‌دست در کابینت‌های زمینی آشپزخانه، ممکن است خطرات بسیاری را برای کودکان ایجاد کند. اگر در خانه‌تان با یکی از مواد یاد شده، مشغول کار هستید و کودک شما در نزدیکی‌تان مشغول بازی است به هنگام ترک آن مکان حتی به طور موقتی برای جوابگویی زنگ در یا تلفن، کودک را به همراه خود ببرید. بر روی قوطی مواد یاد شده حتماً برچسبی حاوی نام کالا و جمله «خوردنی نیست» بچسبانید. به هنگام استفاده از مواد شوینده از دستکش و عینک استفاده کنید، زیرا ممکن است این مواد قابل اشتعال و انفجار باشند. اگر از مواد سفیدکننده و انواع اسیدها استفاده می‌کنید، مراقب باشید که به پوست، چشم و حتی لباس شما نپاشد. درصورتی‌که حتی قطره‌ای از آن با چشم شما تماس پیدا کرد، به‌سرعت چشمتان را با آب فراوان بشویید.»
وی در ادامه می‌افزاید: « هنگامی‌که برای شست‌وشوی سرویس‌های بهداشتی از مواد فوق استفاده می‌کنید، حتماً پنجره‌ای را در آن مکان بازکرده و در صورت وجود هواکش، آن را روشن کنید. در ضمن برای شستشو از آب داغ استفاده نکنید، زیرا بخارات ناشی از محلول آب داغ و مواد شوینده، سبب مسمومیت تنفسی شود. از کار با مواد شیمیایی قابل اشتعال در نزدیکی شعله گاز بپرهیزید، زیرا ممکن است همین بی‌احتیاطی سبب بروز آتش‌سوزی عظیمی در خانه‌تان شود. هرگز مواد شوینده مختلف را با هم دیگر مخلوط نکنید. اگر یک محصول شوینده برای پاک‌کردن سطحی کافی و کارساز نباشد، ابتدا با دستمال نمدار مواد قبلی را کاملاً ازروی سطح زدوده، سپس مواد جدید را استفاده کنید. هنگام کار با مواد شوینده و پاک‌کننده‌ها از استعمال دخانیات پرهیز شود. بهتر است مواد شیمیایی در سرویس‌های بهداشتی و در محلی امن و دور از دسترس کودکان قرار‌داده شود. همواره ظروف مربوط به نگهداری مواد شوینده را مورد بررسی قرار دهید تا مایعات داخل آن به خارج نفوذ نکند. مادران شیرده بیش از دیگر گروه‌ها در معرض آسیب‌پذیری مواد شیمیایی هستند، این افراد باید از تماس با سفیدکننده و ضدعفونی‌کننده‌ها پرهیز کنند.»