ناکامی تحریم‌های غرب با مقاومت حداکثری ملت ایران- بخش دوم

شکست و انزوای تدریجی آمـریکا با ابزار تحریم کشورها

کد خبر: ۲۰۳۶۳۰

تاریخ: ۲۷ آبان ۱۳۹۹ - ۲۰:۴۳

اسفندماه سال 1393 و در کوران مذاکرات هسته‌ای ایران و غرب شبکه تلویزیونی المیادین طی گزارشی به نقل از منابع غربی اعلام می‌کند آمریکا میزان تحریم‌های خود را علیه سودان کاهش داد و بخش ارتباطات و فناوری‌های مربوط به آن را از تحریم‌های خود علیه سودان مستثنی کرد. به این ترتیب خارطوم می‌تواند تجهیزات ارتباطی و فناوری‌های مربوط به آن را وارد کند. این اقدام پس از آن صورت می‌گیرد که آمریکا بخشی از تحریم‌ها علیه دشمنان خود را لغو کرده است که به نظر می‌رسد هدف از این کار ایجاد بازارهای جدید برای شرکت‌های آمریکایی است.
چند ماه پیش از آن نیز مجله تایم به نقل از «شورای ملی ایران و آمریکا» موسوم به «نایاک» گزارش جالبی از تاثیرات تحریم ایران برای اروپا در فاصله سال‌های 2010 تا 2012 نوشته بود. بر اساس گزارش تایم، تحریم‌های اعمال شده بر ایران در این فاصله باعث شده بود آلمان، ایتالیا و فرانسه چندین میلیارد دلار متضرر شوند و تحریم‌های اعمال شده بر روسیه نیز دست کم 21 میلیارد دلار به کشورهای این اتحادیه لطمه زده و به نظر می‌رسد این خسارات در حال افزایش است.
ما اینجا در ایران اما عموما با این بخش از واقعیت تحریم‌ها ارتباطی نداریم. رسانه‌ها نیز طی سال‌های گذشته، متاثر از فضای عمومی حاکم بر سیاست‌های دولت روحانی، بیشتر به بررسی و بازخوانی خسارات تحریم برای کشور خودمان پرداخته‌اند. مانور رسانه‌های غربگرا در این زمینه به حدی بوده است که می‌توان ادعا کرد روایت‌های میدانی از آن سوی سکه تحریم برای کشورهای تحریم‌کننده، اساسا از سوی افکار عمومی کشور دیده نشده است.
تصویر تک بعدی تحریم‌های اقتصادی
ما با تصویری تک بعدی و ناقص از اقتصاد تحریم در داخل ایران مواجه هستیم. تصویری که تحریم را امتیازی در دست طرف مقابل می‌داند و هیچ‌نمایی از هزینه‌های تحریم برای کشورهای تحریم‌کننده به دست نمی‌دهد. تصویرگر اصلی این کاریکاتور غیرواقعی نیز کسی جز چهره‌ها و جریان رسانه‌ای اصلاح‌طلب نیست و نبوده است! کسانی که پس از رسم تصویری غیرواقعی از واقعیت تحریم، تنها راه مقابله با آن را هم مذاکره با راهبرد عجز و لابه برای رفع تحریم‌ها جا می‌زنند.
حجت‌الله عبدالملکی پژوهشگر حوزه اقتصاد تحریم و نویسنده کتاب اقتصاد مقاومتی درآمدی بر مبادی سیاست‌ها و برنامه عمل اما روایت جدید و کمتر شنیده شده‌ای را در همین زمینه پیش روی ما می‌گذارد. این استاد دانشگاه با بیان اینکه ما طی یکصد سال گذشته در سطح دنیا بیش از 200 مورد تحریم اقتصادی داشته‌ایم که غالبا از سوی کشورهای قدرتمند علیه کشورهای ضعیف‌تر وضع شده‌اند به گزارشگر کیهان می‌گوید:« یکی از کلیدی‌ترین گزاره‌های اثبات شده در حوزه اقتصاد تحریم این است که تحریم اگر در کوتاه مدت به نتیجه موردنظر تحریم‌کننده نرسد در میان مدت و بلندمدت اثر خود را از دست می‌دهد و صرفا برای کشور تحریم‌کننده هزینه خواهد داشت.»
دکتر عبدالملکی در همین زمینه با اشاره به انواع تحریم‌ها شامل تحریم‌های چندجانبه، تحریم‌های همه‌جانبه، تحریم‌های فراسرزمینی و تحریم‌های سرزمینی می‌گوید:« چهار عامل اصلی در اثربخشی و کارآمدی تحریم‌ها موثر هستند.»
ابزارهای کارآمد‌سازی تحریم‌ها کدامند؟
این استاد دانشگاه در تشریح عوامل کارآمدی تحریم‌ها می‌گوید:« نخست، میزان ظرفیت‌ها و قابلیت‌های کشور هدف موثر است. دوم، شرایط و وضعیت بین‌المللی؛ یعنی اینکه قدرت سیاسی چگونه در سطح جهان توزیع شده است. سوم، سرعت و مدت زمان تحریم؛ به طور کلی گفته می‌شود تحریم‌های بلندمدت اثربخش نخواهد بود، چون کشورهای هدف در بلندمدت خودشان را با شرایط تحریم تطبیق می‌دهند و از این جهت سیاستگذاران تحریم، تاکید می‌کنند که تحریم باید دفعی، خیلی سریع و کوتاه مدت اعمال شود وگرنه در بلندمدت اثر خودش را از دست می‌دهد و کشورها فرصت سازگاری به دست می‌آورند. عامل چهارم، نحوه نظارت و کنترل بر تحریم است؛ اگر کنترل کافی بر تحریم اتفاق نیافتد تحریم کارایی خود را از دست می‌دهد.»
عبدالملکی می‌افزاید:«در حوزه اقتصاد تحریم، کارشناسان سه دلیل برای اینکه تحریم‌ها در بلندمدت تاثیر خودشان را از دست می‌دهند مطرح می‌کنند. دلیل اول این است که بسیاری از کشورهای جهان در بلندمدت حاضر نیستند در تحریم مشارکت کنند. چون تحریم‌ها منافع اقتصادی کشورهای تحریم‌کننده را تحت تاثیر قرار می‌دهد. دومین دلیل این است که تحریم‌ها مانند زهری عمل می‌کند که تدریجا پادزهر خودش را هم تولید می‌کند. لذا مقاوم شدن ساختارهای اقتصادی کشورها در مقابل تحریم‌ها، مصداق معکوس شدن روند تحریم و نقض غرض تحریم کنندگان تصور می‌شود. سومین دلیل این است که معمولا کشورهای هدف تحریم، دوستان و حامیانی دارند که در شرایط تحریم با آنها همکاری می‌کنند و اگر دوره تحریم‌ها از زمان خاصی طولانی‌تر شود امکان ایجاد سازوکار هماهنگی بین این کشورها هم بیشتر خواهد شد. لذا نظریه اقتصاد تحریم می‌گوید اگر کشور تحریم شونده ظرفیت بالا و هم پیمانان موثری داشته باشد که بتواند مدتی تحمل و مقاومت کند، با توجه به هزینه‌هایی که تحریم‌ها برای کشور تحریم‌کننده دارد، ساختار تحریم‌ها فرو می‌پاشد.»
مصادیق فروپاشی تحریم‌ها
مصداق روشن چنین واقعیت علمی اثبات شده‌ای را می‌توان در جای جای صنایع و بخش‌های مختلف کشور دید. بارزترین مصداق چنین واقعیتی را اما بدون شک می‌توان در بخش صنایع نظامی کشور عزیزمان مشاهده کرد. در جریان جنگ تحمیلی سران دو بلوک شرق و غرب ما را تحت یک رژیم تحریمی اعلام نشده در حوزه تسلیحات نظامی قرار‌داده حتی از دادن سیم خاردار به ما خودداری می‌کردند. نتیجه این تحریم ظالمانه را حالا اما می‌توان به وضوح در دو سوی این ماجرا دید. ما نه تنها تحریم تسلیحاتی را عملا به تمسخر گرفته ایم که اگر همین امروز در انبارهای سلاح خود را به روی انبوه مشتریان خارجی باز کنیم حتما توان پاسخگویی به حجم بزرگ تقاضا برای خرید سلاح‌های پیشرفته ایرانی را نخواهیم داشت. سیاست جمهوری اسلامی در حوزه تجارت سلاح البته مانند غرب وحشی تنها مبتنی بر سود نیست و طبعا ملاحظات انسانی و شرعی متعددی برای تایید مشتری‌ها در این حوزه وجود خواهد داشت.»
مصداق روشن‌تر از فروپاشی رژیم تحریم‌ها بر اثر مرور زمان اما سخنان اخیر رابرت اوبراین مشاور امنیت ملی کاخ سفید در گفت‌وگو با رسانه‌ها است. اوبراین پنجم آبان ماه جاری به خبرنگاران گفته است تحریمی نمانده که آمریکا علیه ایران اعمال نکرده باشد! سخنان اوبراین را درواقع می‌توان نقطه پایان و اعلام رسمی شکست سیاست فشار حداکثری دولت ایالات متحده بر علیه ملت ایران دانست. سیاستی که طبق قول و قرار ترامپ با اروپایی‌ها قرار بود سه ماهه نظام جمهوری اسلامی را سرنگون کند.
تردید در موفقیت سیاست فشار حداکثری و خبر دادن از شکست قطعی آن البته سخن قاطبه کارشناسان باسابقه حوزه اقتصاد تحریم از همان روز نخست بود. به عنوان مثال ریچارد نفیو طراح اصلی تحریم‌های فلج‌کننده علیه ایران در دولت اوباما از همان ابتدا معتقد بود ابزار تحریم در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ، در مجرای معقول به‌کار گرفته نمی‌شود و ناظر به کار ویژه‌ای که برای تحریم‌ها طراحی شده، نیست. نفیو خرداد ماه سال جاری در گفت‌وگو با جام جم گفته بود من تصور نمی‌کنم این تحریم‌ها بتواند منتج به تغییر رژیم در
ایران شود.
تحریم‌ها از سال71تا کنون
مصداق تاریخی و تلخ دیگری از واقعیت فروپاشی تحریم‌ها را می‌توان در زمستان سال 91 مشاهده کرد. ما از سال 71 رسما تحت تحریم غرب وحشی هستیم ولی آغاز تحریم‌های فلج‌کننده و فراسرزمینی مشخصا از سال 89 و 90 بود که فشار زیادی را بر اقتصاد ما وارد کرد.
با این حال ما تا زمستان 91 مقاومت خیلی خوبی از خود نشان دادیم و برای فروش نفت هم مشکلی نداشتیم. لذا در زمستان 91 ساختار تحریم‌ها شروع به ترک خوردن کرد و فعالان اقتصادی، تجار و سرمایه‌داران کشورهای اروپایی به دولتمردان خود فشار آوردند تا تحریم‌ها را لغو کنند. تداوم دو ساله تحریم‌ها ضرر هنگفتی روی دست اقتصاد اروپا و آمریکا گذاشته بود، حال آنکه آنها امیدوار بودند این تحریم‌های سنگین در کمتر از چند ماه یا حداکثر یک سال اثرگذار شود و ملت ایران را به زانو در بیاورد. ارسال پالس مذاکره از موضع ضعف اما طرف مقابل را مجددا به اثرگذاری تحریم‌ها امیدوار کرد و زمینه تداوم آنها را مهیا نمود.
تریتا پارسی نویسنده، تحلیلگر و فعال ایرانی-سوئدی ساکن آمریکا و بنیان‌گذار و رئیس‌«شورای ملی ایرانیان آمریکا» در کتاب خاطرات خود درباره زمینه‌های انعقاد برجام و خطر فروپاشی کامل تحریم‌ها می‌گوید:« نشانه‌هایی هم وجود داشت مبنی بر این‌که اقتصاد ایران شروع به تطبیق با تحریم‌ها
[و ایمن شدن مقابل تأثیر آن‌ها] کرده است؛ و همزمان، نگرانی‌ها در کاخ سفید نیز در این‌باره رو به افزایش بود که نظم [و ساختار] تحریم‌ها در میان چندین کشور [ی که ضرورت داشت از تحریم‌ها تبعیت کنند] دارد فرومی‌ریزد، چون این سیاست شکست خورده بود. کاخ سفید گزارش‌هایی از وزارت خزانه‌داری دریافت کرده بود که نشان می‌داد هر ماهی که می‌گذرد، توانایی آمریکا برای سرپا نگه داشتن نظام تحریم‌ها ضعیف‌تر می‌شود.
ترس‌هایی که دیده نمی‌شوند
ترس از منقضی شدن ابزارهای تحریمی ایالات متحده برای همیشه، دیگر نگرانی کارشناسان آمریکایی در دور جدید تحریم‌ها علیه ایران بوده است. اردیبهشت ماه 97 و به فاصله کوتاهی از خروج ایالات متحده از قرارداد برجام، آدام شف، عضو مجلس نمایندگان آمریکا به رسانه‌های آمریکایی می‌گوید که اعمال دوباره تحریم‌ها علیه ایران، به سرعت گرفتن توسعه پیام رسان‌های مالی جایگزین سوئیفت در جهان منجر می‌شود و در صورتی که ایران از این پیام رسان‌ها به جای سوئیفت استفاده کند، اثرگذاری تحریم‌های مالی آمریکا نیز کاهش خواهد یافت. واقعیتی که شف به آن اشاره می‌کند، واقعیت توزیع قدرت سیاسی در دنیای معاصر و چندقطبی بودن جهانی است که برخی برای آن کدخدا متصور هستند. چنین واقعیتی، اعمال تحریم‌های آمریکا علیه کشورهای مستقل را بسیار سخت‌تر از گذشته کرده و خود به عنوان یکی از مولفه‌های فروپاشی رژیم تحریم‌ها در دنیای جدید شناخته می‌شود.
یک کارشناس بین‌الملل به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «ترس از فروپاشی سلطه دلار بر اقتصاد جهان، ترس مهمی است که طی سال‌های گذشته مکرر از سوی کارشناسان آمریکایی و غیرآمریکایی، به عنوان یکی از تبعات دور جدید تحریم‌ها علیه ایران معرفی شده است.»
پایگاه اینترنتی «اویل‌پرایس» (به معنای «قیمت نفت») که از منابع خبری و تحلیلی شناخته‌شده درباره تحولات بازار نفت در دنیا به شمار می‌رود، چند ماه پس از خروج آمریکا از برجام در تحلیلی به قلم نیک کانینگهام می‌نویسد:« تحریم‌های دردناک علیه ایران، گسترده وزارت خزانه‌داری آمریکا را نشان داده و بخش اعظم کشورهای دنیا را مجبور به تبعیت
[از تحریم‌های ضدایرانی] و کاهش واردات نفت از تهران به‌رغم مخالفت‌های گسترده با این سیاست آمریکا کرده است. با این وجود، ما تازه در چند فصل ابتدایی داستانی هستیم که ممکن است بسیار طولانی باشد و با فرسایش قدرت دلار آمریکا به پایان برسد.
خبرگزاری آلمانی دویچه وله نیز طی گزارشی در مرداد ماه 97 می‌نویسد:« استفاده ابزاری از دلار برای مقاصد سیاسی بسیاری از کشورها را به فکر یافتن جایگزین برای دلار‌انداخته است. اکنون سؤالی که مطرح است این است که کدام ارز دلار را از میدان به در خواهد کرد؟ ترکیه و روسیه گفته‌اند خواهان کنار گذاشتن دلار و استفاده از ارزهای یکدیگر در مبادلات و روابط مالی خود هستند و به گفته بسیاری از ناظران، بسیاری از کشورهای دیگر نیز به این نتیجه رسیده‌اند که سلطه دلار رو به کاهش است هر چند هنوز دلار نیرومندترین واحد پولی یک کشور است که مورد قبول دیگر کشورها نیز قرار دارد.»
آبان ماه جاری و پس از آنکه آمریکا تحریم‌های جدیدی را علیه چندین شرکت و مؤسسه ایرانی وضع کرد، ریچارد گلدبرگ مشاور ارشد مؤسسه ضدایرانی بنیان دفاع از دموکراسی می‌گوید: «رئیس‌جمهور فشار حداکثری علیه ایران را می‌خواهد و نه فشار نصف شده. فشار حداکثری شامل قطع دسترسی ایران به سوئیفت نیز می‌شود. علیرغم این رویکرد آمریکا دیپلمات‌های اروپایی هشدار دادند که افزایش تحریم‌های مالی آمریکا علیه ایران به صورت بالقوه می‌تواند دیگر کشورهای جهان را به سمت ایجاد یک نظام بانکی مستقل از آمریکا سوق داده و به طور قطع سلطه دلار به آمریکا در بازار را از
بین ببرد».