۴ دلیـل بـرای رد یـک ادعـا

پالایشگاه‌سازی در جهان رو به افول نیست

کد خبر: ۲۰۰۷۲۸

تاریخ: ۲۱ مهر ۱۳۹۹ - ۲۰:۴۷

برخی معتقدند صنعت پالایشگاهی در دنیا رو به افول است و بر همین اساس، ساخت پتروپالایشگاه‌ها و توسعه ظرفیت پالایشی کشور را اقدامی اقتصادی نمی‌دانند؛ ادعایی که دلایل متعددی برای «رد» آن وجود دارد.
به گزارش مهر، به عقیده کارشناسان یکی از دلایل اصلی بی‌ثباتی در اقتصاد ایران که به طور مستقیم بر رونق تولید کشور تأثیرگذار است، وابستگی به خام‌فروشی نفت است. طی سالیان دراز در کشور همه تلاش‌ها بر صادرات نفت خام و تزریق پول آن در بودجه جاری متمرکز بوده است؛ معضلی که موجب وابستگی بخش بزرگی از درآمد کشور به منابع حاصل از فروش نفت شد و از آنجا که نفت به‌راحتی تحریم‌پذیر است، به پاشنه آشیل اقتصاد ایران تبدیل شد. علاوه‌بر این، خام‌فروشی نفت طی سالیان دراز بودجه کشور را در معرض مستقیم شوک‌های قیمتی قرار داد و موجب از دست دادن بازارهای فروش و وابستگی در بعضی از فرآورده‌های پایین‌دستی نفت شد.
در نهایت با تأکیدهای مکرر اسناد بالادستی برای جلوگیری از خام‌فروشی این ثروت ملی، مطالعات کارشناسی مختلفی برای شناسایی گلوگاه‌های عدم رونق صنایع پالایشی ایران انجام شد. مشکل تأمین مالی نقطه ‌اشتراک این بررسی‌ها بود که نشان می‌داد این مسئله، علت اصلی زمین ماندن بسیاری از پروژه‌های پالایشی در کشور است. از این‌رو طرح «حمایت از صنایع پایین‌دستی نفت و میعانات گازی با سرمایه‌های مردمی» تابستان سال گذشته در مجلس بررسی و تصویب شد؛ تمرکز اصلی این قانون ارائه راهکارهایی به‌منظور جذابیت سرمایه‌گذاری در پروژه‌های پالایشی بود.
اجرای این قانون بهمن‌ماه سال گذشته کلید خورد و فراخوان عمومی شد که با استقبال سرمایه‌گذاران نیز مواجه گردید. در نهایت ۸ طرح با ظرفیت مجموعاً یک میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در روز نفت و میعانات گازی از میان بیش از ۲۰۰ طرح پالایشی، از وزارت نفت مجوز احداث پالایشگاه و دریافت وام از صندوق توسعه ملی را دریافت کردند. علاوه ‌بر این به تازگی طرح‌های دیگری همچون پتروپالایشگاه ابوالفارس شهرستان رامهرمز و همچنین طرح ۱۲۰ هزار بشکه‌ای پتروپالایشگاه مهر خلیج‌ فارس در بندرعباس نیز در کشور کلنگ‌زنی شد.
بنابراین پس از سال‌ها رکود پالایشگاه‌سازی در کشور، بالاخره با ایجاد جذابیت در این طرح‌ها، سرمایه‌گذاران اقبال خوبی برای ورود به این حوزه نشان دادند. با این حال برخی رسانه‌ها صنعت پالایشگاه در دنیا را رو به افول معرفی می‌کنند به‌طوری که گویی کشورهای دیگر به دنبال ساخت پالایشگاه نیستند. این رسانه‌ها معتقدند بازار آینده این فرآورده‌ها نزولی است، بنابراین سرمایه‌گذاری در پروژه‌های پالایشی را اولویت اقتصاد ایران نمی‌دانند و همچنان با وجود تحریم‌ها، خام‌فروشی را توصیه می‌کنند. در ادامه این گزارش چهار گزاره به‌صورت مختصر شرح داده می‌شوند که نشان می‌دهد احداث پروژه‌های جدید پالایشی به درستی در اسناد بالادستی و سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی به عنوان یکی از راهکارهای نجات اقتصاد کشور بیان شده است.
رویکرد جهانی به سمت
پروژه‌های ادغام پالایشگاه و پتروشیمی
بدون شک بررسی توجیه اقتصادی هر طرح پیش از شروع آن با توجه به شرایط هر کشور و منطقه سنجیده می‌شود. با این حال پروژه‌های پالایشی جدید سرمایه‌گذاری شده در دنیا نشان می‌دهد این صنعت نه تنها رو به افول نبوده، بلکه بسیاری از کشورها نگاهی استراتژیک به آن دارند. بسیاری از این کشورها با رویکرد ادغام پالایشگاه‌ها و پتروشیمی به دنبال افزایش سوددهی واحدها و همچنین در دست گرفتن بازار رو به رشد مواد پتروشیمیایی هستند.
به‌عنوان مثال «هیدروکربن پروسس»، «افزایش ادغام عملیات پالایش و پتروشیمی» یک روند مهم جهانی در سال‌های اخیر بوده و پیش‌بینی می‌شود در آینده نیز سهم بالایی از سرمایه‌گذاری‌های این صنعت معطوف به این حوزه باشد. اکثر چنین پروژه‌های ادغامی در مناطق آسیا و خاورمیانه در حال اجرا هستند.همچنین پروژه‌های پالایشی در کشورهایی همچون هند، عراق و امارات در دست احداث و توسعه قرار دارند. این نمونه‌ها نشان می‌دهد صنعت پالایشگاه‌سازی رو به افول نبوده و برخی از کشورهای آسیایی با توجه به مزیت نزدیکی به منابع خوراک و بازارهای مصرف بالقوه، پروژه‌های جدید پتروپالایشی تعریف کرده‌اند.
ظرفیت بازار سوختی در منطقه
و بازار رو به رشد مواد پتروشیمیایی
به‌طور کلی فرآورده‌های رایج یک پالایشگاه سوخت‌محور با فرض تبدیل نفت کوره به فرآورده‌های سوختی سبک‌تر شامل گاز مایع، بنزین، نفت سفید و گازوئیل هستند. تفاوت عمده پتروپالایشگاه با پالایشگاه در تبدیل گاز مایع و نفتا (که خوراک بنزین است) به فرآورده‌های پتروشیمیایی الفینی و آروماتیکی است.
با افزایش کیفیت سطح زندگی افراد به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، سرانه مصرف محصولات پتروشیمی افزایش شگرفی داشته و با توجه به افزایش جمعیت کره زمین، این روند در حال افزایش است. بر همین اساس بازار محصولات پتروشیمی در جهان همچنان به روند رو به رشد فروش محصولات خود با قدرت ادامه می‌دهد. همچنین علاوه ‌بر این مطابق آمار سایت Trade map کشورمان در بسیاری از محصولات پایین‌دستی پتروشیمی از جمله گروه آروماتیک‌ها و پروپیلن‌ها واردکننده است.
بررسی‌ها نشان می‌دهد ایران در حال حاضر ظرفیت صادرات مجموعاً ۳۰ میلیون لیتر گازوئیل، بنزین و گاز مایع را دارد. کشورهای مجاور ایران اغلب وارد‌کننده سه سوخت یادشده هستند و با توجه به مقدار توسعه‌یافتگی حداقل تا دو دهه آینده به سمت سوخت‌های جایگزین نخواهند رفت. چه‌بسا در صورت توسعه زیرساخت‌ها در کشورهای عراق، پاکستان، افغانستان و سوریه ظرفیت مصرف سوخت در این کشورها بیشتر نیز می‌شود.
از مجموع آنچه گفته شد مشخص است هم در حوزه فرآورده‌های سوختی و هم مواد پایه پتروشیمی در آینده ظرفیت‌های بالقوه صادراتی زیادی وجود دارد و می‌تواند نقش مهمی در درآمدزایی و ارزآوری کشور داشته باشد.
رونق صنایع داخلی
و بستر سرمایه‌گذاری مولد
از سوی دیگر، یک پالایشگاه چه در دوره ساخت و چه در دوره بهره‌برداری می‌تواند موجب رونق بسیاری از صنایع داخلی کشور شود. فعال شدن بسیاری از صنایع و کارخانجات فولاد، قطعه‌سازی، (نظیر شرکت‌های لوله‌سازی، ابزار دقیق و انواع شرکت‌های سازنده قطعات که اتفاقاً در سال‌های اخیر با مشکل رکود اقتصادی مواجه بوده‌اند) در دوره ساخت و پس از آن نیز شکل گرفتن شرکت‌های شیمیایی ذیل پتروپالایشگاه با هدف تکمیل زنجیره ارزش فرآورده‌های نفتی می‌تواند موجب شکوفایی صنایع شیمیایی کشور شود. علاوه ‌بر این هدایت نقدینگی به سمت پروژه‌های مولد مانند ساخت پالایشگاه‌های جدید با استفاده از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی یا سرمایه‌های خرد مردمی، می‌تواند از فعالیت‌های سوداگرانه التهاب‌آفرین در بازارهای مختلف جلوگیری کند.
دیپلماسی قدرتمند
کالاهای استراتژیکی مانند بنزین، گازوئیل، صنایع پلاستیک، صنایع شیمیایی و صنایع پلیمری هم‌اکنون تا حدود زیادی مورد احتیاج اکثر کشورهای همسایه از جمله افغانستان، عراق، پاکستان، ترکمنستان، آذربایجان و حتی در بعضی موارد ترکیه است. اما تقریباً هیچ‌کدام از کشورهای مذکور (به غیر از ترکیه) واردکننده عمده نفت خام نیستند. صادرات فرآورده‌های نفتی ایران به کشورهای همسایه می‌تواند وابستگی آنها به کشور ما را بیشتر کند و تاثیر مثبتی بر روابط اقتصادی و همکاری‌های دوجانبه ما با آن کشورها داشته باشد که البته این منوط به دیپلماسی قدرتمندی است که صرفا نگاهش به غرب نباشد.