بررسی وضعیت داروهای کمیاب همزمان با اوج گیری شیوع کرونا- بخش نخست

منبع تأمین دارو در بساط دلالان کجاست؟

کد خبر: ۱۹۴۹۹۵

تاریخ: ۱۳ مرداد ۱۳۹۹ - ۲۰:۱۸

رضا الماسی
دارو... دارو... دارو... صدای آشنایی که حتما اگر گذرتان به خیابان ناصرخسرو تهران افتاده باشد، به گوشتان خورده است. قصه قدیمی ‌فروش داروهای کمیاب در این خیابان توسط دلال‌های دارو همچنان سوهان روح خانواده‌هایی است که با بیماری خاصی دست و پنجه نرم می‌کنند و نیازشان به این داروها همیشگی است، اما هنوز پس از گذشت سال‌ها، دستگاه‌های عریض و طویل دولتی نتوانسته‌اند آن‌طور که باید با این پدیده برخورد و بساط این سودجویی‌ها را جمع کنند.
وقتی برای تهیه گزارش به این خیابان سری زدم، اگرچه مشتریان داروهای خاص به لحاظ تعداد مثل قدیم نیستند و تقاضا در این بازار کمتر شده اما از تعداد دلال‌ها نه تنها کاسته نشده بلکه در گوشه‌گوشه خیابان ناصر خسرو جا خوش‌ کرده و هرکسی تکه‌ای از خیابان را سرقفلی کاسبی نامشروعش می‌داند.
فروش داروهای نایاب کرونایی
در میانه گشت و گذارم، اواسط خیابان ناصر خسرو توجهم به گفت‌وگوی یک خریدار و فروشنده جلب می‌شود. ظاهراً خریدار برای بیمارش به دنبال داروی بیماران کرونایی است که این داروهای وارداتی غیراز بیمارستان‌های خاص وزارت بهداشت یافت نمی‌شود. از فروشنده سراغ داروهایی مثل فاویپیراویر، رمدسیویر، IVIG
و. .. را می‌گیرد. فروشنده با اعتماد به نفس پاسخ می‌دهد: «IVIG که اصلا گیر ما هم نمی‌آید و خیلی سراغش را نگیر.»
جالب اینکه اکثر فروشندگان غیرقانونی دارو همچون شبکه‌ای هماهنگ از داروهای موجودی یکدیگر و محل خرید و فروش شان مطلع و مشتری‌هایشان را به یکدیگر حواله می‌دهند.
آدرس یکی ازهمکارانش را می‌دهد. اما او هم می‌گوید: «اصل این دارو گیر نمی‌آید. اگر هم بیاید گرمی‌520 هزار تومان قیمت دارد!»
تجویز دارو توسط دلالان!
فراتر از این، دلال‌های بازار سیاه دارو، مشاوره‌های تخصصی پزشکی هم می‌دهند و متناسب با نوع بیماری به مشتریان خود توصیه می‌کنند چه دارویی را بخرد و چه دارویی نخرد! به دنبال این خریدار نزد یکی دیگر از فروشندگان می‌روم. فروشنده با اعتماد به نفسی کاذب می‌گوید: «به دنبال این داروها نگرد. به راحتی گیرت نمی‌آید. حرف من را بشنو و قرص تامیفلو بخر. این قرص درمان کروناست!»
این اظهارنظرهای تخصصی از سوی یک دلال دارو در حالی صورت می‌گیرد که از هیچ منبع مطمئنی اخذ نشده و صرفاً برای خالی کردن جیب خانواده‌های مستاصل تجویز می‌شود. به طور مثال درخصوص همین یک قلم دارو، دکتر حمیدرضا بادلی فوق تخصص نفرولوژی در پاسخ به این سؤال که داروی تامیفلو در درمان بیماری کوید_۱۹ تأثیری دارد یا خیر، به باشگاه خبرنگاران می‌گوید: «این دارو داروی ضد آنفلوآنزایی است و برای درمان بیماری کرونا تأثیری ندارد.»
او درباره علت ناکارآمدی این دارو برای ویروس کرونا، توضیح می‌دهد: «زمانی که ویروس آنفلوآنزا از طریق قطرات تنفسی وارد بدن فرد می‌شود به سلول‌های تنفسی بدن فرد می‌چسبد و وارد سلول می‌شود، سپس تکثیر پیدا می‌کند. اگر ویروس آنفلوآنزا نتواند از سلول خارج شود یعنی بیماری کنترل شده، اما آنفلوآنزا آنزیمی‌دارد که می‌تواند غشاء یا دیواره سلول را تخریب کند یا اصطلاحا سلول را پاره کند، بنابراین تعداد زیادی سلول تکثیر یافته می‌تواند از سلول خارج شود و در سلول‌های دیگری تکثیر پیدا کند و بیماری گسترش یابد. تامیفلو بر روی آنزیمی‌که ویروس آنفلوآنزا از طریق آن می‌تواند غشا را پاره کند، تأثیر می‌گذارد و مانع از تولید این آنزیم می‌شود.»
این فوق تخصص نفرولوژی اظهار می‌دارد: «به دلیل اینکه چینی‌ها هم زمان با شیوع ویروس کرونا در پیک بیماری آنفلوآنزا بودند از این دارو استفاده کردند و فکر می‌کردند همه بیماران علائم آنفلوآنزا را دارند، زیرا هنوز کرونا تشخیص داده نشده بود. بعد از اینکه چینی‌ها متوجه وجود ویروس کرونا شدند، تصمیم گرفتند برای اینکه از شدت بیماری کم کنند، برای به صفر رساندن تعداد بیماران آنفلوآنزا از داروی تامیفلو استفاده کنند.»
بیماران بستری در خانه
احتیاج زیادی به دارو ندارند
کارشناسان نظام سلامت معتقدند؛ اکثر افرادی که برای تامین داروی مورد نیاز بیماران کرونایی خود راهی بازار سیاه می‌شوند کسانی هستند که بیمارشان در بیمارستان بستری نیست و به توصیه پزشک در منزل مراقبت می‌شوند. اما بعضاً به دلیل دل نگرانی‌هایی که دارند و اطلاعات جسته و‌گریخته‌ای که از داروهای بیماران کرونایی پیدا کرده‌اند به فکر خرید دارو از این بازار می‌افتند. این در حالی است که به گفته مسئولان وزارت بهداشت داروهای مورد نیاز بیماران کرونایی در بیمارستان‌ها به مقدار کافی وجود دارد و جای نگرانی نیست.
خانم دکتر فاطمه فتحی، معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران، درباره وضعیت ذخایر دارویی بیمارستان‌های دانشگاه علوم پزشکی ایران می‌گوید: «وضعیت ذخایر دارویی در داروخانه‌های بیمارستانی تحت پوشش خوب است و مهم‌ترین کمبودهای دارویی شامل سوکسینیل کولین و IVIG است.»
فتحی در ارتباط با بیشترین نوع داروهای مصرفی بیماران کرونا، می‌افزاید: «بیشترین داروهای مصرفی برای بیماران کرونا عبارتند از هیدروکسی کلروکین، IVIG، ریباویرین، سوفوسبوویر (Sofosbuvir)، داکلاتاسویر (Dclatasvir)، آتازاناویر (Atazanavir)، آربیدول (Umifenovir)، اسلتامیویر و آزیترومایسین است.»
او در مورد پلاسما درمانی در سطح بیمارستان‌های دانشگاه علوم پزشکی ایران، می‌گوید: «پلاسما درمانی و پلاسما فرز به‌صورت محدود در بیمارستان حضرت رسول(ص) و فیروزگر انجام می‌شود.»
معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران، در پاسخ به این سؤال که بیماران سرپایی کرونا چه داروهایی دریافت می‌کنند، اظهار می‌دارد: «بیماران سرپایی کرونا، داروهایی همچون «اسلتامیویر»، «هیدروکسی کلروکین»، «آزیترومایسین»، «کوآموکسی کلاو» و «ناپروکسن»، دریافت می‌کنند.»
سایه کرونا روی سر بیماری‌های دیگر
از وقتی سر و کله کرونا پیدا شده بیماری‌های خاص دیگر به نوعی به حاشیه رفته‌اند و حواس‌ها کمتر به آن‌هاست. تامین داروهای این دسته از بیماری‌ها هم در موادی با اختلال رو‌به‌رو شده است. در همین خصوص خانم تابش که با قند خون بالا دست و پنجه نرم می‌کند به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «دو نوع قلم انسولینی داریم، طوسی رنگ لنتوس(با اثر گذاری 24 ساعته) و نارنجی رنگ نوورپید(با اثر گذاری آنی در کاهش قند خون). معمولا داروخانه‌ها می‌گویند، قلم نارنجی را یا نداریم و یا کم داریم و علی رغم نسخه دارویی که در آن حداقل 7 قلم انسولینی طوسی و 7 قلم انسولینی نارنجی تجویز می‌شود(برای مصرف یکماهه بیمار)، داروخانه‌ها بین 2 تا 4 قلم انسولین نارنجی را بیشتر به بیمار تحت پوشش تامین اجتماعی ارائه نمی‌دهند.»
او در ادامه علت این کمبود را از زبان داروخانه‌دارها این‌گونه توضیح می‌دهد: «داروخانه‌ها می‌گویند مشکل از تحریم‌هاست و این قلم‌ها وارداتی هستند. بنابراین بیمار مجبور می‌شود بخشی از قلم‌های مصرفی خود را به‌صورت آزاد با هزینه بالای نزدیک 40 هزار تومان بابت هر قلم تهیه کند که این هزینه به ‌ویژه از عهده افراد با درآمد پایین و تحت پوشش بیمه‌های کارگری و تامین اجتماعی خارج است.»
«برخی از مسئولان می‌گویند که بیماران مصرف یک ماهه خود را یک جا دریافت می‌کنند و این فشار بر وزارت بهداشت برای تامین قلم انسولین و توزیع آن است. سؤال این جاست مگر بیمار دیابتی می‌تواند مکرر به شعب تامین اجتماعی و داروخانه‌ها مراجعه کنند؟ آیا این به معنای کارت دعوت ابتلا به کرونا برای این قشر نیست؟»
تابش با طرح این مطلب می‌افزاید: «مسئولان نوید تولید داخل قلم‌های انسولینی را داده‌اند که امیدواریم یک وعده عملی باشد.  مشکل دیگر این است که میزان سهمیه قلم‌های انسولینی بیماران دیابتی هر چند مدت یک‌ بار توسط بیمه تامین اجتماعی دستکاری شده و کم و کم‌تر می‌شود.»
دکتر ایرج خدادادی‌کهلان معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ابن‌سینای همدان با‌ اشاره به کمبود «انسولین قلمی» برای بیماران دیابتی در گفت وگویی اظهار می‌دارد: «در حال حاضر در کل کشور با کمبود انسولین قلمی‌مواجه هستیم.»
او درباره خبر کمبود دارو برای بیماران دیابتی هم توضیح می‌دهد: «فقط کمبود انسولین‌های قلمی‌را داریم و انسولین‌های رگولار در بازار موجود است، اما اغلب بیمارن تمایل دارند انسولین قلمی‌استفاده کنند، چراکه استفاده از آن راحت‌تر است.
خدادادی می‌افزاید: «انسولین‌های قلمی‌وارداتی هستند و توزیع آنها در کل کشور به علت مشکلات تحریم‌ها، انتقال ارز، جابه جایی دارو، حمل بار و‌ترابری از طریق پروازهای هوایی با مشکل مواجه شده است.»
معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ابن‌سینای همدان در رابطه با علت دیگر کمبود انسولین قلمی‌مضاف بر کمبود دارو توضیح می‌دهد: «بیماران باید احتیاج حداقلی به داروی مورد نیاز خود را تهیه کنند تا بقیه نیز مشکلی برای دسترسی به دارو نداشته باشند. تلاش وزارت بهداشت این است هرچه زودتر این کمبود رفع شود و با توجه به پیگیری‌هایی که مکرراً انجام می‌دهیم تلاش برای توزیع همچنان ادامه دارد.»
این وضعیت در برخی بیماری‌های دیگر که عمدتاًً اقلام دارویی شان از خارج از کشور تامین می‌شود نیز مشابه همین مسئله است.
لزوم حمایت همه‌جانبه مسئولان
از وزارت بهداشت
این روزها مسئولان وزارت بهداشت به شدت در تلاشند تا به همه نیازهای درمانی و بهداشتی کشور پاسخگو باشند و انصافاً در جریان مدیریت بیماری کووید 19 عملکرد درخشانی از خود نشان دادند. آنچه مورد انتظار خانواده‌های بیماران کرونایی و سایر بیماران است اینکه سایر مسئولان کشور (به طور خاص در دولت و مجلس) نیز با تلاش شبانه‌روزی و جهادی ضمن تامین به موقع ارز دارو و نظارت بر بازارهای کاذب ایجاد شده، حداقل اجازه جولان دلال‌ها در این بازار را ندهند.
متأسفانه بعضا شنیده می‌شود با برخی درخواست‌های کارشناسی شده وزارت بهداشت از سوی برخی وزارت خانه‌ها به درستی برخورد نمی‌شود و تخصیص امکانات لازم به این وزارت خانه که خط مقدم تامین سلامت مردم را بر عهده‌دارد با کندی پیش می‌رود که این رویکرد می‌تواند نتایج مخربی در سطح جامعه بر جای گذارد.