روایت دانشگاهیان از تجربیات کلاس‎های آنلاین

«آموزش مجازی» خوب یا بد؟!

کد خبر: ۱۹۴۴۲۱

تاریخ: ۰۷ مرداد ۱۳۹۹ - ۱۹:۱۵

تجربه‌ آموزش از پشت لپ‌تاپ‌ها و حضور در کلاس‌هایی که وجود خارجی ندارند، تحفه‌ کرونا برای اغلب دانشجویان و دانش‌آموزان جهان بود. دانشجویان ایرانی نیز از این پدیده آموزشی بی‌نصیب نماندند و از روزهای ابتدایی اسفند ۹۸ دانشگاه‌ها یکی پس از دیگری با صدور اطلاعیه‌هایی تعطیلی کلاس‌های حضوری را اعلام کردند و به آموزش مجازی روی آوردند. حال باید دید استادان و دانشجویان پس از سپری کردن یک ترم تحصیلی مجازی درباره این تجربه جدید چه می‌گویند؟
تقریبا هر دانشجوی ایرانی در چند ماه گذشته حداقل یک بار آموزش مجازی را تجربه کرده است. استادان هم در این چند ماه با چالش بزرگ آموزش و ارزشیابی مجازی دست و پنجه نرم کردند. برخی از آنها معتقدند آنچه در ترم تحصیلی گذشته رخ داد توفیق اجباری بود و نوید روزهای بهتری را در آموزش عالی می‌‌دهد. یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه علم‌وصنعت معتقد است یکی از مزایای شیوع کرونا این بود که آگاهی و ظرفیت استفاده از فضای مجازی افزایش یافت و باعث ایجاد یک «تحول» در سیستم آموزش عالی شد. نامبرده، امیدوار است با گسترش آموزش مجازی در آینده نیز بتوان در کنار آموزش حضوری از ظرفیت‌های آموزش مجازی نیز به صورت همزمان استفاده کرد.
از سوی دیگر یکی از استادان دانشگاه درباره تردیدی که آموزش مجازی می‌تواند ایجاد کند می‌گوید: در دوره‌های مجازی می‌توانیم ساعت‌ کلاس را تغییر دهیم. همچنین، بعد از پایان کلاس منابع آموزشی در دسترس دانشجویان قرار می‌گیرد و حتی دانشجویان مجبور نیستند که در زمان مقرر سر کلاس حضور داشته باشند؛ بنابراین این دسترسی آسان به مواد آموزشی می‌تواند باعث شود که به این سیستم فعلی عادت کنیم و حتی در زمانی دچار تردید شویم که چرا باید مشقت رفتن تا دانشگاه را تقبل کنیم در حالی‌که شیوه‌ آسان‌تری نیز برای یاد گرفتن دروس و آموزش دادن وجود دارد.
این در حالی است که برخی از استادان دانشگاه هم معتقدند، کیفیت کلاس‌های حضوری بسیار بالاتر از مجازی بوده است و دانشجویان علاقه‌ای به مشارکت در کلاس‌های مجازی نشان نمی‌دهند. عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در این باره می‌گوید: میزان مشارکت بسیار پایین‌تر از آموزش حضوری است؛ چراکه بخشی از دانشجویان به دلیل مشکلات تکنیکی صوت و امثالهم مشارکت نمی‌کنند و برخی هم علاقه نشان نمی‌دهند در حالی‌که در فضای واقعی، استاد می‌تواند دانشجو را به مشارکت وادار کند.
عضو هیئت علمی دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه نیز با تاکید بر اینکه در ارتباط حضوری، فضا برای داد و ستد اطلاعات بیشتر فراهم است، می‌گوید: در ارتباط حضوری، دانشی که شکل می‌گیرد از کیفیت بالاتری برخوردار است؛ چون همه‌ ابعاد تعامل از جمله زبان بدن و احساسات مثبت و منفی در این فضا حضور دارند. آن چیزی که در کلاس درس اتفاق می‌افتاد انتقال دانش‌ انباشته استاد به دانشجویان نبود بلکه گفتگویی بوده برای رسیدن به یک فهم. این در حالی است که سنتز دانش در کلاس‌های مجازی‌ کُندتر رخ می‌دهد. بعد از فروکش کردن بحران کرونا لازم است به کلاس‌های حضوری خود بازگردیم چون در این نوع آموزش کیفیت متفاوتی عرضه می‌شود.
افزون بر این، تاثیری که تجربه‌ آموزش آنلاین قرار است بر آموزش حضوری پس از پایان شیوع کرونا بگذارد در مواردی باعث نگرانی استادان دانشگاه شده است. یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی در این باره می‌گوید: در رابطه با سستی در مراجعه دانشجویان و بعضا اعضای هیئت علمی و کارکنان در نیمسال‌های آتی به دانشگاه نگرانی‌هایی وجود دارد. به این معنی که مسائلی مانند ترافیک، تمایل به عدم سحرخیزی، خستگی در محیط دانشگاه و... ممکن است از حضور موثر دانشجویان در محیط دانشگاه بکاهد. همچنین ممکن است در برخی موارد تصمیمات شتاب‌زده جهت جایگزینی سیستم آموزش الکترونیکی به جای آموزش حضوری توسط عده‌‌ای مطرح شود.
استادان دانشگاه در گفتگوهایی، بر نقش آموزش عالی در حل بحران‌هایی که کرونا در بخش‌های مختلف زندگی ایجاد کرد نیز تاکید کردند. برخی از آنها معتقد بودند به جز دانشگاه‌های علوم پزشکی که در بحران کرونا جانفشانی کردند، از بقیه‌ دانشگاه‌ها تحرک چندانی دیده نشد. این در حالی بود که برخی دیگر، از اقدام دانشگاهیان برای تامین ماسک و شیلد مورد نیاز مردم و کادر درمان یاد کردند. گروهی دیگر هم قضاوت درباره عملکرد دانشگاه را زودهنگام می‌دانستند.
از همان روزهای ابتدایی شروع آموزش مجازی، اعتراضات دانشجویان در خصوص عدم دسترسی به اینترنت با سرعت مناسب و هزینه‌ بالای مصارف اینترنتی مطرح شد. در همین راستا، معاون آموزشی وزیر علوم اعلام کرد آن دسته از دانشجویانی که ممکن است به هر دلیل نتوانند از آموزش الکترونیکی استفاده کنند و یا در جایی هستند که نمی‌توانند به اینترنت و موبایل دسترسی یابند، می‌توانند ترم یا درس مورد نظرشان را بدون احتساب سنوات حذف کنند.
اما برای آن‌هایی که به اینترنت دسترسی داشتند شاید جدی‌ترین مشکلی که در روزهای ابتدایی و بعضا در تمام طول ترم تحصیلی آنها را درگیر کرد، قطع و وصل پی‌درپی اینترنت و کیفیت پایین صدا و تصویر بود. یکی از دانشجویان دانشگاه علم و صنعت در این باره می‌گوید: اصلا زیرساخت‌های دانشگاه مناسب نبود. من به استادان درس‌هایی که شرکت در آنها برایم مهم بود ایمیل می‌فرستادم و از آنها می‌خواستم کلاس‌ها را در پلتفرم دیگری برگزار کنند و استادانی که پلتفرم‌های دیگری را انتخاب کردند کلاس‌های با کیفیت‌تری داشتند.
علاوه بر آن، یکی از دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه تهران نیز می‌گوید: ما اصلا از سامانه دانشگاه استفاده نکردیم و از آنجایی که اینترنت فقط برای سامانه دانشگاه مجانی محسوب می‌شد من و همکلاسی‌هایم مجبور شدیم برای اینترنت هزینه زیادی بپردازیم. اگر می‌شد این سامانه را به گونه‌ای طراحی کنند که همه‌ دانشجویان از شهرها و روستاهای مختلف در آن حضور داشته باشند و بر عملکرد استادان هم نظارتی وجود داشته باشد، خیلی خوب می‌شد.
به نقل از ایسنا؛ این گلایه‌ها در حالی مطرح می‌شود که دانشجویان برخی دانشگاه‌ها نیز از کیفیت برگزاری کلاس‌های مجازی خود راضی بودند و معتقد بودند دانشگاه‌ آنها از زیرساخت‌های مناسبی برخوردار بود. اکنون آموزش عالی ایران تجربه‌ای چهارماهه از برگزاری کلاس‌ها به صورت مجازی در چنته دارد و اگر براساس گفته‌های مسئولان کلاس‌های مجازی مجددا از ۱۵ شهریورماه از سر گرفته شوند بازه‌ زمانی یک ماه و نیم پیش رو می‌تواند فرصتی مناسب برای بهبود کیفیت کلاس‌های ترم آینده باشد.