عوامل تاثیرگذار در تبلیغ

کد خبر: ۱۹۱۴۱۵

تاریخ: ۰۴ تير ۱۳۹۹ - ۲۱:۳۸

در گذشته تبلیغ در حدّ برانگیختن احساسات و عواطف و آماده سازى مخاطب براى پذیرش اندیشه، علایق، سلایق و اتخاذ روش خاصى از زندگى انجام مى‌شد؛ اما امروزه تبلیغى که با هدف خاص و براى قشر یا گروه خاصى (گروه هدف) و با هدف خاصى (افزایش دایره مخاطبان و جذب آنان) صورت مى‌گیرد، از محدوده ارتباط یک سویه و تلقینى فراتر رفته و به فرآیند دو سویه و تعاملى، میان گیرنده و فرستنده پیام تبدیل شده است؛ تا آنجا که مقوله تبلیغ، متأثر از رویکردهاى نوین، در پهنه فن آورى، ارتباطات، روان‌شناسى، جامعه‌شناسى، مردم‌شناسى و دیگر علوم گسترده شده و کارکرد خود را توسعه داده است. حال آنکه تبلیغ، فرآیندى است که محتوا، روش، ابزار و چیستى و چگونگى آن در تعامل با دو قطب سیال گوینده(پیام رسان) و شنونده(گیرنده پیام) تعیین
مى‌شود.
عوامل موثر در تبلیغ
درچنین تعامل پیچیده و چند جانبه‌اى دست‌کم پنج عامل به صورت فعال دخالت دارند که عبارتند از: چه کسى، چه چیزی را، به چه کسى، از چه طریقى و در چه موقعیتى تبلیغ مى‌کند؟
بنابراین باید گفت که عوامل چندی در تبلیغ نقش مؤثرى را ایفا مى‌کند:
1.شخصیت گوینده: اینکه گوینده از چه پایگاه و جایگاهى برخوردار مى‌باشد و نشان و خاستگاه اجتماعى او در چه حدّ و اندازه‌ای است، عامل و عنصر نخست تبلیغ در زمانه ماست.

در آیات قرآن نیز به این موضوع‌اشاره شده است. پیامبرانی که به سوی قوم خویش ماموریت می‌یافتند همه از کسانی بودند که از نظر اجتماعی و شخصیتی در جایگاه معتبری بوده و مردم آنان را به عنوان انسان‌های با جایگاه اجتماعی می‌شناختند. در اعتراضات مخالفان و تکذیب کنندگان دعوت و تبلیغ، هیچ گاه به موردی برخورد نمی‌شود که در آنجا به موقعیت اجتماعی پیامبران اعتراضی صورت گرفته باشد. حضرت ابراهیم (ع) از موقعیت و جایگاه اجتماعی مقبولی برخوردار بود و همچنین حضرت شعیب (ع) دارای قوم و قبیله و با جایگاه و موقعیت برتر، در جامعه حضور داشت. هود(ع) و صالح(ع) نیز چنین بودند. حتی در برابر فرعون کسی ماموریت می‌یابد که از موقعیت و جایگاه مناسبی برخوردار است و با آداب و رسوم دربار آشنایی دارد. در داستان ماموریت حضرت موسی (ع) به سوی فرعون به این مسئله از دو جنبه توجه شده است. آن حضرت با روحیات مخاطبان آشنایی داشته و ادبیات و فرهنگشان را خوب می‌شناخت. پبامبران با رعایت استعدادها و قابلیت‌های افراد، پیام را ابلاغ می‌کردند(نجم آیه ۲۹ و ۳۰) و با عنایت به مخاطب شناسی از روش‌های مختلف بیانی استفاده می‌کردند. (نحل آیه ۱۲۵).

۲.  قشر مخاطب و گروه هدف؛ به این معنا که گروه هدف از نظر سن، جنس، قشر و طبقه اجتماعى و فرهنگى چه کسانى هستند و گیرنده و شنونده پیام چگونه‌اند؟
به سخن دیگر، موقعیت گوینده و شنونده چگونه است؟ زیرا وضعیت روحى و روانى و شرایط عاطفى و احساسى مخاطب و فضاى میدانى ذهنی و خارجى هر دو طرف تبلیغ، تأثیر شگرفى در انتقال پیام و تأثیرگذارى آن دارد.
پیامبران با توجه به این عنصر، ازروش‌های مختلفی چون قصه و تمثیل و موعظه و پند و برهان و منطق استفاده می‌کردند؛ زیرا نوجوانان بیشتر در پی شناخت از راه تمثیل هستند و گروه‌های سنی تحصیل کرده ،بیشتر پیام‌های منطقی و عقلانی را مورد توجه قرار می‌دهند. از این رو قرآن با توجه به کارکردهای چندگانه، از پیامبران می‌خواهد که هم با توجه به شرایط سنی و هم استعداد و قابلیت‌های مخاطبان و گیرندگان پیام ،از روش‌های مختلفی چون برهان و جدل و موعظه و مانند آن بهره گیرند.(نحل آیه ۱۲۵ و نجم آیه ۲۹ و ۳۰).
۳. محتوا و ماهیت پیام و نیز جذابیت و کارکرد موضوع و مضمون: این عامل از عناصر اصلى جلب مخاطب است. پیام می‌بایست از نظر محتوا به گونه‌ای باشد که به نیازهای مخاطبان چون نیازهای شناختی و یا نگرشی ایشان پاسخ دهد و از نظر مخاطب دارای ارزش باشد. قرآن در این باره با پرسشی مقایسه‌ای می‌کوشد تا به ارزش محتوای پیام ‌اشاره کند. لذا از مخاطبان خود می‌پرسد که آیا کسی که به چیزهای پسندیده و نیکو دعوت می‌کند و کارهای خوب را تشویق می‌کند از نظر مخاطبان بهتر از کسانی نمی‌باشند که چنین دعوتی را ندارند و پیام‌ها و دعوت‌هایشان حاوی چنین مطالبی نیست؟
(فصلت آیه ۳۳)
در حقیقت قرآن به ارزش و محتوای پیام‌هایی که به سوی مخاطبان و گیرندگان پیام فرستاده می‌شود توجه می‌دهد و اهمیت را برای پیام‌هایی می‌شناسد که از ویژگی‌هایی چون دعوت به خوبی و بینش و نگرش خوب و نیکو برخوردار
باشد.

۴. روش‌هاى پیام رسانى: روش تبلیغ هر پیامى با پیام دیگر تفاوت و تمایز دارد؛ از این‌رو، ابزار انتقال پیام و رسانه مورد استفاده، رهیافت‌هاى درونى و بیرونى و نیز روش‌هاى پیام‌رسانى از جهت روش مستقیم و غیر مستقیم بودن، از دیگر عناصر و مؤلفه‌هاى تأثیر تبلیغ و پیام رسانى درست و سازنده و تاثیرگذار است.
روش‌هایی چون سخنوری و گفتارهای همراه با نرمی و سلاست و روانی و روشنی(نساء آیه ۶۳ و طه آیه ۲۷ و ۲۸ و ۴۴ و نحل آیه ۳۵) شعر و نظم (شعراء آیات ۲۲۴ و ۲۲۷) وجود منادیان و جارچیان در گذشته (اعراف آیات ۱۱۱ و ۱۱۲ و شعراء آیات ۳۶ و ۳۷) و نامه‌ها در‌اشکال مختلف آن (نمل آیات ۲۸ و ۳۱) از ابزارهایی است که قرآن بر آن تاکید دارد ولی این بدان معنا نیست که می‌بایست به این ابزارها بسنده کرد؛ زیرا مواردی که قرآن بیان می‌کند با توجه به امکانات و ابزارهای شناخته شده آن روز و به عنوان نمونه بوده است و در عصر حاضرامکانات و ابزارهایی چون: ماهواره، اینترنت، تلفن، پیامک، فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی در اختیار بشر قرار گرفته است.
مرتضی پور منصوری