راه‌های کنترل خشم

کد خبر: ۱۸۹۷۵۷

تاریخ: ۱۲ خرداد ۱۳۹۹ - ۲۰:۴۹

عصبانيّت به معناي خشمگين بودن، حالت و كيفيت خاصي است كه بر فرد عارض مي ‌شود و شخص تعادل قواي ارادي و تسلط خود را بر اثر ناراحتي و خشم از دست مي‌دهد.(فرهنگ فارسي، محمد معین، ج2، ص 2311)
در منابع ديني و اخلاق اسلامي، بحث عصبانيت تحت عنوان «غضب» و «غيظ» مطرح بوده و از شاخه ‌هاي مبحث رذايل و «نبايدهاي اخلاقي» مي ‌باشد.
امام خميني (ره) مي‌فرمايد:
غضب يك حركت و حالت نفساني است كه به واسطۀ آن جوشش و غليان در خون قلب، براي انتقام حادث
می‌شود. بنابراین وقتي اين حركت سخت شود، آتش غضب را فروزان كرده و شريان ‌ها و دماغ از يك دود تاريك مضطربي پُر می‌گردد كه به واسطۀ آن عقل منحرف شده و از ادراك و رويّه باز خواهد ماند.
(امام خميني، شرح حديث جنود عقل و جهل، ص 238)
غيظ و غضب از منظر قرآن
و منابع روايي
در قرآن شريف و منابع روايي، بحث غيظ و غضب،‌ تحت عناوين مختلف ‌مورد بررسي قرار گرفته است.
قرآن کریم در مورد غيظ و غضب كفّار نسبت به اهل ايمان مي‌فرمايد:امّا هنگامى كه تنها مى‌‏شوند از شدّت خشم بر شما، سر انگشتان خود را به دندان مى‏گزند! بگو: با همين خشمى كه داريد بميريد!. (آل عمران 119)
در مورد اصل خشم و غضب، پيامدها و پيشگيري و درمان آن،‌ روايات بسياري وارد شده است.
براي نمونه پيامبر گرامی اسلام(صلي الله عليه و آله) مي‌فرمايد: «اجتَنِبِ الغضب». از خشم بپرهيزيد.(نهج الفصاحۀ 116)
پيشگيري و درمان عصبانيت
قرآن مجید به پيشگيري و درمان عصبانيت و خشم شديد، تشويق کرده است، از جمله می‌فرماید:
همان‌ها كه در توانگرى و تنگدستى، انفاق مى‏كنند و خشم خود را فرو مى‏برند. (آل عمران 134)
بيشتر آيات و روايات مربوط به عصبانيت، غيظ و غضب، قبل از آنکه نحوۀ درمان را بازگو کنند، جنبة پيشگيري را بیان
کرده‌اند.
دین اسلام در صدد است انسان‌‌ها به هیچ وجه دچار خشم و غضب نشوند؛ به همین جهت قرآن شريف در آيۀ 84 سوره يوسف و آية 37 سوره شوري، مسلمانان را در مورد فرو بردن خشم و پيشگيري از آن تشويق مي‌كند.
روايات بسياري درخصوص پيشگيري و درمان خشم و عصبانيت وارد شده كه به یک نمونه‌اشاره می‌شود.
رسول گرامی اسلام(ص) مي‌فرمايد: «َأَحْزَمُ النَّاسِ أَكْظَمُهُمْ لِلْغَيْظِ»، استوارترين مردم هم كسى است كه خشم خود را فرو برد. (من لا يحضره الفقيه، ج‏4، ص: 395)
قرآن کریم، منابع روايي و اخلاقي، درخصوص آلوده نشدن به غضب و پیشگیری و درمان،مواردی را توصیه کرده‌اند:
1. پيشگيري
در مرحله اول بايد از بيماري غضب و عصبانيت پيشگيري کرد و پيشگيري آن اين است كه انسان با پشتوانه باورهاي ديني، رعايت دستورهاي اخلاقي، همانند محبت، صله رحم، ايثار، گذشت و عفو، توكل، توسّل و سرگرمي‌‌هاي سالم به زندگي خود آرامش ببخشد و وارد عرصه نگراني‌‌ها، اضطراب، بيماري ماشيني و صنعتي و هر آنچه آتش عصبانیت را شعله‌ور می‌کند
نشود.
قرآن کریم می‌فرماید: آگاه باشيد، تنها با ياد خدا دلها آرامش مى‏يابد!. (رعد 28)
2. درمان
مرحله بعدي، مرحله درمان است و باید توجه داشت زماني كه آتش خشم و غضب در فردی شعله‌ور شده نبايد دست به درمان او زد يا فرد خشمگين را نصيحت کرد؛ بلکه بايد صبر کرد تا شعلۀ‌ خشم او فروكش کند، آنگاه راهكارهاي علمي و عملي را در قالب دستورالعمل اخلاقي و...
ارائه داد:
الف) ترك صحنه و تغییر حالت
انسان خشمگین در چنین حالتی بايد صحنۀ‌ خشم و عصبانيت را ترك کند و يا تغييراتي در خود به وجود آورد. براي مثال اگر ايستاده، بنشيند و اگر نشسته، بخوابد.
ب) استفاده از افراد
متخصص
لازم است تا درمان كامل از افراد متخصص و كارشناس همانند پزشك روانشناس و يا معلم اخلاق در جهت درمان بيماري خشم و عصبانيت كمك گرفت و از راهكارها و دستورالعمل‌هاي آنها بهره جُست.
ج) ذكر خداوند
فرد خشمگین به ذكر خداي تعالي مشغول شود، برخي از علما ذكر خداي تعالي را در اين وقت، واجب
دانسته‌اند.
و) صله رحم
هر كس بر خويشاوندان خويش غضب كرد، نزد او رود و خود را به او نزديك کند و به جهت صله رحم با او مصافحه و روبوسي نمايد. اين كار باعث آرامش روح انسان خشمگين و همۀ انسان‌‌ها
مي‌شود. (امام خميني، شرح حديث جنود عقل و جهل، ص 238)
ه‍ ) وضو گرفتن
در روايت ديگر آمده است: «الغضب من الشّيطان و الشّيطان خلق من النّار و الماء يطفي النّار»
خشم از شيطان است و شيطان از آتش پديد آمده و آتش را با آب مي توان خاموش كرد؛ وقتي يكي از شما خشمگين شود، وضو گيرد. (نهج الفصاحهًًْْ، ص: 586)
ي) غسل كردن
در حديث ديگر آمده است كه هنگام غضب و عصبانيت غسل کنید. «... فَاِذا غَضِبَ اَحَدُكُمْ فَلْيَغْتَسِل». وقتي يكي از شما خشمگين شود، غسل کند.
(نهج الفصاحۀ 586)
*مرکز پاسخگویی به شبهات
حوزه علمیه قم به نقل از حوزه نیوز