«سجام» بی‌فایده(نگاه اقتصادی)

کد خبر: ۱۸۸۸۷۰

تاریخ: ۳۰ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۲۱:۵۱

چند سالی است در بورس، سامانه جامع اطلاعات مشتریان به نام «سجام»راه‌اندازی شده و سهامداران باید برای حضور در بورس ابتدا در این سامانه ثبت‌نام کنند که هزینه این ثبت‌نام هم برای هر نفر 10هزار تومان است. بر این اساس تا به امروز که بیش از 12 میلیون کد سهامداری صادر شده بالغ بر 120 میلیارد تومان فقط از محل ثبت‌نام سجام برای شرکت سپرده‌گذاری مرکزی(متولی سجام) درآمدزایی داشته است. البته اگر بنا بر ورود دارندگان سهام عدالت به بورس باشد و 50 میلیون سهامدار را ملزم به ثبت‌نام در سجام کنیم درآمدش می‌شود بالغ بر 500 میلیارد تومان. ولی فی‌الحال همان 12 میلیون را ملاک قرار می‌دهیم و از مسئولان شرکت مذکور و نیز مسئولان بورس می‌پرسیم درآمد 120میلیارد تومان از محل یک ثبت‌نام ساده اینترنتی برای شما که خیلی خوب بوده ‌اما آیا این دریافتی بالا، کوچک‌ترین منفعتی برای سهامداران هم داشته است؟ آیا سهامداران می‌توانند حداقل سودهای تقسیمی در مجامع را از طریق این سامانه دریافت کنند.
مسئولین محترم بورس تهران توجه داشته باشند فصل مجامع شرکت‌های بورسی نزدیک است. یکی از بزرگ‌ترین مشکلات سهامداران در مجامع، دریافت سودهای نقدی است که چون با مشقت همراه است بسیاری از سهامداران قید دریافت آن را می‌زنند. مثلا برخی شرکت‌ها وقتی می‌خواهند سود پرداخت کنند تاریخ‌های متفاوت را در بانک‌های متفاوت اعلام می‌کنند و حتی در بسیاری موارد سهامدار را مجبور به ارسال فرم مشخصات با پست و فکس می‌نمایند. این در حالی است که یکی از اهداف مهم «سجام» پایان دادن به همین روال افتضاح و قدیمی بود ولی همچنان با وجود گذشت چند سال از راه‌اندازی سجام شاهد همان سبک قدیمی در پرداخت سود هستیم که نتیجه آن هم این شده که بخشی از سهامداران به دلیل عدم اطلاع از تاریخ‌های پرداخت سود یا بانک مورد نظر یا به دلیل عدم دسترسی به فکس یا صرفه نداشتن این کار قید دریافت سود را می‌زنند و آن وقت مجموع این مبالغ برای شرکت مورد نظر رقم بالایی می‌شود. برای فهم بهتر موضوع به ذکر چند نمونه عینی در این زمینه می‌پردازیم و البته ناگفته نماند اینها فقط چند نمونه‌ است و متاسفانه اکثر شرکت‌ها به همین وضع عمل می‌کنند:
شرکت «س» فعال در امر زراعت در تاریخ 15 اردیبهشت ماه امسال به مجمع سالیانه رفته. اطلاعیه این شرکت زمان سود پرداختی سال 98 را دی‌ماه 99 اعلام کرده است. واقعا جای تعجب است. مگر نه اینکه این سود برای سال مالی قبل است که 4 ماه و نیم ازتحصیل و قطعیت کسب آن گذشته و از تاریخ مجمع هم قرار است 8 ماه دیگر بگذرد تا سود مذکور واریز شود یعنی سود سال مالی آذرماه 98 تقریبا یک ‌سال بعد از دی‌ماه  99 پرداخت می‌شود.
مثالی دیگر، شرکت «ک» فعال در امر دام و کشت در تاریخ 25/4/97 برای اولین بار سهامش در بورس عرضه شد. بر این مبنا به هر سهامدار 300 سهم مجموعا 35 میلیون سهم عرضه شد. در تاریخ 31 تیرماه همان سال و تنها 3 روز کاری پس از عرضه سهم این سهم به مجمع سالیانه می‌رود. ناگفته نماند اینجا باز مسئله دیگری مطرح می‌شود؛ چه لزومی دارد سهم سه روز قبل مجمع عرضه اولیه شود؟ بگذریم... در مجمع به هرسهم 200 ریال سود تعلق می‌گیرد یعنی هر کد سهامداری مجموعا   6 هزار تومان.طبیعتا کمتر کسی برای دریافت این مبلغ اقدام می‌کند. اما همین مبلغ ناچیز برای هر فرد، برای شرکت عددی بزرگ در حدود 700 میلیون تومان است و مشخص نیست چه مقدار از آن را سهامداران خواهند گرفت. طبیعتا چون رقم 6 هزار تومان برای هر سهامدار عدد قابل توجهی نیست بخش بزرگی از این 6 هزار تومان‌ها به‌راحتی در حساب‌های شرکت باقی خواهد ماند. ظاهرا این رویه در خیلی از شرکت‌ها مرسوم است که هر ساله مبالغ سنگینی در موجودی شرکت برای سالیان نامعلومی باقی خواهد ماند.
در نمونه‌ای دیگر همین اواخر شرکت «س» فعال در صنعت سیمان در 21 اسفند ماه وارد بازار سهام شد. 5/58 میلیون سهم به بیش از یک میلیون و ششصد هزار شرکت‌کننده در عرضه اولیه و سهمیه هر کد 36 سهم شد. در ادامه با تقاضای بالا به دلیل عرضه اولیه بودن و به لطف عرضه‌های قطره‌چکانی سهامدار عمده (که البته این مسئله هم به امری عادی در عرضه‌های اولیه مرسوم شده است) در کمتر از 2 ماه در تاریخ بیستم اردیبهشت مجمع سالیانه برگزار شد و سود نقدی هر سهم 230 تومان تصویب شد یعنی سود هرکد سهامداری 8280 تومان ولی در مجموع بالغ بر5/13 میلیارد تومان زمان پرداخت سود طبق معمول 5 تا 6 ماه بعد اعلام می‌گردد و باز هم متاسفانه فرم خام مشخصات سهامدار و تقاضای ارسال با پست یا فکس از شرایط دریافت سود است. واقعا چه کسی برای مبلغ8280 تومان حاضر به پرداخت هزینه پست و یا فکس فرم می‌باشد زیرا هزینه پست یا فکس چه‌بسا بیشتر از مبلغ سود است و ناخواسته این هدیه میلیاردی از طرف یک میلیون و ششصد هزار سهامدار و به لطف ناکارآمدی سجام تقدیم شرکت می‌گردد.
البته برای فروش حق‌تقدم‌ها نیز چنین مشکلاتی پابرجاست. مثلا شرکت حق تقدم را فروخته و نقدا هم مبلغ را دریافت کرده ولی با دوره‌های زمانی چندماهه بنا به میل خود تاریخ واریز اعلام می‌کند.
بنابراین یکی از مشکلات فصل مجامع شرکت‌های بورسی پرداخت سود به هزاران سهامدار است که با وجود آن که خودشان صاحب و شریک آن شرکت محسوب می‌شوند ولی مظلومانه باید چشم به دست مدیران شرکت بدوزند تا هر وقت و هر طور صلاح بدانند حق سهامداران را پرداخت کنند. مشخص است که خیل گسترده‌ای از سهامداران خرد از دریافت سودهای ناچیزشان منصرف می‌شوند و این مبالغ هرساله عایدی خوبی برای شرکت‌ها دربردارد و این امر در صورت‌های مالی به وضوح  مشخص است.در صورتی که واقعا معلوم نیست چند سال دیگر باید بگذرد تا کارکردهای واقعی سجام را مشاهده کنیم. چند سال دیگر باید بگذرد تا بازاری که به سرعت باورنکردنی در حال توسعه اجتماعی است ابزارها و تفکرات مدیران نیز با همان سرعت و حتی بیشتر رشد کنند. البته در دوره مدیرسابق بورس از جهت توقف نمادها و افشای اطلاعات در کدال انضباط منطقی و قانونمندی ایجاد شد و در دوره جدید انتظار این است که به این بخش از بی‌نظمی‌ها و بی‌قانونی‌ها پایان داده شود. واقعا چه معنی دارد شرکت چندماه بعد ازمجمع، سود را پرداخت کند، وقتی تاریخ برگزاری مجمع نیز چند ماه بعد از سال مالی است. اگر هم این مسئله مستمسک قانونی دارد مشخص است که ایراد دارد زیرا وقتی هم اطلاعات حساب در سجام موجود است و هم پول در شرکت وجود دارد چرا سهامداران باید ماه‌ها بعد سود ناچیز خود را آن‌هم با ارسال فرم‌ها و کاغذبازی زیاد دریافت کنند؟
آنچه که مشخص است چنین مواردی همگی درآمدهایی نادرست از یک خلأ قانونی و انضباطی است که فرصت را خواسته یا ناخواسته برای سوءاستفاده و ظلم در حق سهامدار خرد پیش روی شرکت‌ها قرار داده که با پول همین سهامداران رشد و توسعه یافته‌اند و مسئولیت رفع این مشکل به عهده مقام ناظر بازار یعنی سازمان بورس است.
مجید آهنگران