بازی آمریکا در شرق سوریه با کارت شـبه‌نظامیـان کرد

کد خبر: ۱۸۷۶۵۷

تاریخ: ۱۷ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۲۰:۵۲

روند و تحرکات موجود در سوریه در ابعاد مختلف سیاسی و تحرکات بازیگران فرامنطقه‌ای و منطقه‌ای ابعاد جدیدی به خود گرفته است. در این میان تحرکات نظامی در ادلب و تحرکات سیاسی-  امنیتی-  اقتصادی در شرق سوریه دارای اهمیت بسزایی است. در واقع اکنون روند تحولات به‌گونه‌ای شده که عربستان و آمریکا در شرق سوریه وارد فاز اجرایی و بحران‌آفرینی شده‌اند و در شمال غرب نیز اکنون ارتس سوریه در حال عملیات نظامی علیه  ‌تروریست‌ها است که در همان منطقه نیز‌ ترکیه با حمایت‌های نظامی از  ‌تروریست‌ها، رویکرد جنگ نیابتی را در دستور کار قرار داده است. اکنون این هم‌گرایی و موازی‌کاری به مرحله‌ای از هماهنگی رسیده که وضعیت موجود را در هر یک از مناطق روندی تنش‌زا تشکیل داده است.
در رابطه با مباحث مربوط به شرق سوریه تحرکاتی اخیراً از سوی محور آمریکایی-  سعودی در حال وقوع است که دولت محلی یا نیابتی در این منطقه تشکیل شود. عربستان مسئول تشکیل و رهبری این شورا است. در مرحله اول اواسط خرداد سال جاری «ثامر السبهان» وزیر مشاور سعودی در امور خلیج ‌فارس، «جوئل رابین» معاون وزیر خارجه آمریکا و «ویلیام روباک» سفیر سابق آمریکا در بحرین، وارد دیرالزور در شرق سوریه شدند و با برخی از شیوخ و افراد سرشناس عشایر این منطقه نشستی برگزاری کردند. در مرحله دوم تلاش‌های آمریکا و عربستان سعودی برای ایجاد خودمختاری نیروهای دموکراتیک کُرد سوری در محور شرقی سوریه در حالی است که چندی پیش گروه معارض موسوم به «التیار العربی المستقل» (جریان عربی مستقل) با همکاری مشترک واشنگتن و ریاض در شرق سوریه تشکیل شد. مأموریت اصلی و اساسی این جریان تازه‌‌تأسیس، مشروعیت بخشیدن به تسلط کُردها بر مناطق شرقی سوریه است، به‌گونه‌ای که خودمختاری آنها با اعتراضات شدید از سوی ساکنان محور شرقی مواجه نشود.
اکنون تشکیل این شورای قبایل در مرحله دوم خود است و تمرکز عربستان بر رهبران عشایر مناطق مرکزی و شرقی سوریه است. حال برای روشن شدن چند نکته پیرامون وضعیت و اهداف این کشورها وجود دارد تا بتوان از سناریوهای آینده آنها آگاهی پیدا کرد:
1)تشکیل شورای قبایل به منزله لایه دوم از لایه‌های حفاظتی آمریکا در شرق سوریه است. کردها مهم‌ترین هم‌پیمان آمریکا و عربستان در شرق سوریه هستند و منافع آنها در حمایت از این گروه تامین خواهد شد. پایگاه عرب‌زبان «العربی الجدید» با انتشار مطلبی در این خصوص، تأکید دارد: «یکی از اهداف مهم ریاض و واشنگتن در شرق سوریه، ایجاد خودمختاری کُردهاست تا آنها به نیابت از آمریکا و سعودی، از منافع آنها در سوریه حفاظت و حراست کنند». به این نکته نیز باید توجه شود که تنها گروه نظامی که اکنون در سوریه از منافع آمریکا حمایت و پیروی می‌کند، کردها هستند و این گروه به محلی برای نفوذ و اجرای سیاست‌های آمریکا تبدیل شده‌اند.
2) شرق سوریه دارای منابع نفتی و زیرزمینی گسترده‌ای است که اکنون ماهیتاً در اختیار آمریکا و ظاهرا در اختیار کردها قرار دارد. یکی از دلایل حضور گسترده نیروهای آمریکایی، فرانسوی و انگلیسی در این مناطق وجود منابع عظیم نفت و گاز است که واشنگتن به بهانه مقابله با ‌تروریسم در لوای پایگاه‌های نظامی در منطقه حضور دارد.
3)  شرق سوریه دارای چهار گذرگاه مهم است که از این مناطق دوتای آن در اختیار آمریکا(ربیعه و تنف)، یکی هم(بوکمال) در اختیار نیروهای مقاومت و دیگری نیز به علت صعب‌العبور بودن علنا محلی برای رفت و آمد نیست. این مبادی شرایط ورود نظامیان آمریکایی از عراق به سوریه و بالعکس را فراهم خواهد کرد و از سوی دیگر واشنگتن و ریاض دو هدف مهم دیگر را کسب خواهند کرد:
الف) مقدمات تشکیل شورای قبایل و دولت محلی یا نیابتی آنها فراهم خواهد شد؛
ب) لایه‌های پنهان داعش در مناطق صحرایی و خالی از سکنه بین دو منطقه عراق و سوریه همچنان به فعالیت‌های خود ادامه خواهند داد.
4)چهارم که شاید مهم‌ترین دلیل تشکیل همچین شورایی باشد، جلوگیری از کریدور تهران-  بغداد-  دمشق(یا همان کریدور تهران-  مدیترانه) است. در رابطه با این موضوع باید به دو نکته‌ اشاره کرد:
الف) از نظر آمریکایی‌ها کریدور زمینی ایران به مدیترانه از یکی از چهار گذرگاه عراق و سوریه می‎گذرد و تسلط بر آنها به منزله اولاً عدم ارتباط نیروهای مقاومت عراق و سوریه است و دوماً عدم رسیدن تهران به منفعت والایی همچون ارتباط مرکزیت به مرکزیت است. اینجاست که چرایی تشکیل چنین شورایی و حمایت از کردها برملا می‌شود. واشنگتن معتقد است که چنانچه ارتباط خود را با نیروهای کُرد در سوریه حفظ کند، این مسیر عملاًً برای ایران بسته باقی خواهد ماند، اما اگر خروج آمریکا از سوریه این رابطه را تضعیف کند، «یگان‌های مدافع خلق» (ی‌پ‌گ) به‌عنوان گروه اصلی شبه‌نظامی کُرد در سوریه- کرد ممکن است مسیر شمالی را برای ایران باز کند، چنان‌که در سال‌های ابتدای جنگ در سوریه با تهران و حکومت اسد همکاری کرده بود. در این مرحله آمریکا به دنبال راه‎ حل جایگزین برای اجرای سناریوی دوم یعنی همکاری کردها با ایران افتاده است. در نتیجه تشکیل لایه دوم حفاظتی(شورای قبایل) در این مرحله راهکار آلترناتیو آمریکا برای مقابله با چنین کریدوری است.
ب) واشنگتن به خوبی فهمیده که کوتاه‌ترین مسیر و مقرون به صرفه‌ترین مسیر برای ارتباط ایران با دمشق، گذرگاه التنف است. این گذرگاه اکنون در اختیار آمریکاست و یکی از چهار گزینه موجود را کنسل می‌کند. از سه گذرگاه دیگر بوکمال، ربیعه، سنجار و تنف تنها بوکمال است که در اختیار نیروهای مقاومت قرار دارد. بنابراین در این مرحله باید بر روی بوکمال تمرکز کرد. در نتیجه راه جایگزین آنها چهار عامل است:
-  به درگیری با نیروهای نظامی سوریه روی آوردند که این گزینه محتمل نیست؛
-  از توان نظامی‌کردها برای تسلط بر منطقه استفاده کنند که بنابر وضعیت موجود کردها  و درگیری آنها با‌ ترکیه در شرایط فعلی اقدام هجومی ‌برای آنها وجود ندارد؛
-  حمایت از داعش که این گروه نیز توان خاصی در مرحله فعلی ندارد؛
-  حمایت از گروه‌های محلی برای تسلط بر این منطقه که از میان کردها و شورای قبایل، دومی ‌بهترین گزینه است.
ج) واشنگتن و ریاض معتقدند که چنانچه ایران بتواند از این کریدور زمینی و از نقطه بوکمال استفاده کند، چالش گروه‌های مقاومت همین شورای قبایل می‌تواند باشد.
اما در این میان جای یک سؤال باقی خواهد ماند که تشکیل چنین شورایی، آیا با موافقت کردها صورت گرفته و آیا کردها با چنین اقدامی موافق هستند؟
در رابطه با این موضوع باید گفت که کردها مخالفت خاصی با این موضوع ندارند و اکنون در بدنه گروه «قسد» شاهد همین قبایل مرکزی عرب هستیم. آن چیزی که فراتر از این موضوع است، واهمه آمریکا و عربستان از تغییر جهت کردها به سمت ایران، روسیه و ‌ترکیه است. مقامات ریاض و واشنگتن بر این باورند که در صورت عدم حمایت از کُردها در شرق سوریه، امکان اقدام ‌ترکیه علیه آنها وجود دارد و با توجه به همکاری‌هایی که آنکارا با تهران و مسکو دارد، این احتمال وجود دارد که محور شرقی سوریه به طور کامل از دست برود و در نهایت کنترل آن با توافق سه‌جانبه ایران،‌ ترکیه و روسیه، به دمشق واگذار شود. در نتیجه آمریکا با این اقدام خود علناً مواجهه خود را با ‌ترکیه نیز آغاز کرده است و کردها را در این قضایا به‌عنوان سپر بلا استفاده نخواهد کرد.
ارزیابی نهایی
محور سعودی-  آمریکایی که تمام تلاش خود را برای سرنگونی دولت قانونی سوریه به کار گرفت و اکنون نفوذ و حضور خود را محدود می‌بیند، روی به اتخاذ رویکردهایی ورای مسایل سیاسی و دیپلماسی آورده است. تشکیل نیروهایی به نیابت از آمریکا و عربستان و حمایت از لایه‌های پنهان  ‌تروریستی در کنار اقداماتی اقتصادی-  امنیتی در جهت ایجاد تنش و نفوذ در سوریه، گوشه‌ای از اقدامات این چنینی است. این سناریوسازی و بدیل‌سازی از گروه‌ها توسط آمریکا ادامه خواهد داشت و منافع واشنگتن ایجاب می‌کند که برای ماندن در منطقه و داشتن جای پایی مستحکم از درهای اقتصادی و امنیتی وارد شود. در این میان عربستان با پشتیبانی مالی کمک شایانی به آمریکا در مسایل اجرایی کرده است.
منبع: سایت بصیرت