زندگی کارگری و هزار و یک خم مشکلات به مناسبت هفته کارگر

سوختن پای تنور چالش‌ها به امید ساختن زندگی

کد خبر: ۱۸۷۰۶۹

تاریخ: ۱۰ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۲۱:۳۰

گالیا توانگر

روزت روشن،‌ ای نامت هماره یاد آور برکت و رزق،‌ای دستانت نماد طبقه شرافت و روحت آزاده از هر رنگ و ریا،‌ای همه صداقت.
امروز ابرها رفته‌اند و خورشید نشسته پشت پنجره. خوشا به حال تو که دستانت فروزنده خورشیدهای بسیاری‌اند. تا زمانی که تنور همت تو داغ است، می‌توان به تداوم روشن زندگی امیدوار بود؛ هر چند ارثیه ما همیشه سقفی بوده که چکه می‌کرده است.
تو به من بگو، از خودت! دیر زمانی است که هیچ نگفته ای. تنها آن بغض سنگین، پنهان شده پشت حنجره ات را من حس کرده‌ام.
به من نشان بده! لیست دغدغه هایت را. سر بُرج نشده، قسط پشت قسط، نفس هر دونده ماراتنی را به شماره می‌اندازد.
برایم از خودت بگو!‌ای کارگر که دستانت را پیامبر اعظم محمدمصطفی(ص) بوسه زد و عرق جبینت گلاب مجاهدت است.
ما کارگران ساده، انتخاب‌های ساده‌ای داریم، با خوشبختی‌های کوچکی که به ظاهر ساده‌اند و در باطن شان شادی‌هایی هست که هیچ متمولی نمی‌تواند طعم آن را بچشد. این را نمی‌گویم که به بیچارگی و خالی بودن سفره مان ببالیم و الکی خودمان را قانع کنیم، اما ما به بهانه‌های کوچک زندگی با قناعت دلشادیم. کمترین انتظارمان حمایت‌های اندک از کسب و کارمان و داشتن حداقل‌هاست.
سیاهه مشکلات را
با کدامین دست پاک کنیم؟
غم زندگی کارگری را پایانی نیست، با این حال در کشاکش این فراز و نشیب‌ها روحت وسیع می‌شود و اساسا با هر سطح سواد و تحصیلاتی، نگاهی عمیق به زندگی و اطرافیانت پیدا می‌کنی. اغلب کارگرها -حتی کارگران ساده- وقتی داستان زندگی و حرف‌های مگو و گلایه‌هایشان را پیش رویت می‌نشانند، در عین سادگی کلام بسیار تاثیرگذار می‌گویند.
این داستان پرغصه کارگران ساده و پرتلاشی است که در این شرایط کرونایی با خوابیدن کارها، از حداقل‌ها نیز برخوردار نیستند، نه بیمه‌ای دارند و نه اسمشان جایی ثبت شده است.
یک خانم نظیف کار ساختمانی برایمان از شرایط این روزهای زندگی‌اش می‌گوید: «هر روز می‌آیم شرکت تا ببینم کاری هست که به من محول کنند؟ اما دست از پا درازتر به خانه برمی‌گردم. شوهرم از کار افتاده است و یک فرزند هفت ساله هم داریم.»
به او می‌گویم: «کمک یک میلیونی وام دولت را دریافت کردید؟» وی جوابم می‌دهد: «دریافت کردیم و اقدام خوبی بود، اما مسکنی بود برای گذر از این دوران و باید به فکر بعد از آن باشیم.»
اسمشان هیچ جا ثبت نشده است
روز من از لاله‌زار شروع می‌شود. اینجا در چشم‌های بعضی‌ها آفتابگردانی روییده، در چشم‌های بعضی‌ها خاری، چشم‌هایی مرده‌اند، چشم‌هایی زنده اند، چشم‌هایی خوابند، چشم‌هایی دردمندند.
مگر می‌شود پا در رکاب باربری جوان گذاشت، گزارشی اجتماعی نوشت و همان انسان قبلی به دفتر روزنامه بازگشت؟ داشت می‌گفت؛ قبل از شرایط کرونایی، پنجاه کیلو بار را روزی هشت تا ده بار با چرخ دستی جا به جا می‌کرد، خسته که می‌شد، زیر سایه دیواری چشم‌هایش را می‌بست و می‌خوابید.
اما حالا کل شهرگویی به خواب رفته است، اگر چه بارها زمین مانده اند، اما کمر او همچنان زیر بار مشکلات، خمیده مانده و خواب راحت از چشمانش رخت بربسته است.
می‌گویم: «حالا چه می‌کنی؟»
دستانش را سوی آسمان بالا می‌برد و می‌گوید: «خدای ما هم بزرگ و روزی رسان است.»
کمی آن سوتر در پیچ و خم تولیدی‌های کوچه برلن زنان کارگری هستند که با حداقل دستمزد روی البسه منجوق و پولک می‌دوزند. اسم آنها هیچ جا ثبت نشده است و حتی بیمه هم ندارند.
کاش می‌شد بر چشم‌های زن کارگری که برای سوزن دوزی هر پیراهن روزی فقط چند هزار تومان می‌گیرد، مرهمی گذاشت.
افطار که می‌شود، روی زیر انداز گلداری می‌نشینند.هر چه دارند در سفره می‌گذارند. باران نم نم می‌بارد. کارگرها می‌خندند و تند تند لقمه می‌گیرند. لاله‌زار از خنده چشم‌هایشان پر از گُل می‌شود. یکی‌شان عکس نامزدش را نشان می‌دهد و آن یکی عکس نوه‌اش را.
سرخ نگه داشتن صورت
با کمتر از بخور و نمیر
ساعت از۱۰ صبح گذشته است. با نایلونی در دست که لباس کار را در آن قرار داده ، هنوز زیر پل راهبند ایستاده و منتظر است تا برای امروز خود، کاری دست و پا کند.
او با قد بلند، موهای مجعد، صورت آفتاب سوخته و دستانی زمخت، در انتظار کارفرمایی است که به سراغش بیاید و او بتواند، نانی بخرد و غذایی برای خانواده سه نفره‌اش تهیه کند. او مستاجر است و تا دیپلم درس خوانده، ۳۲ ساله است، سال‌هاست کارگری می‌کند و تنها منبع درآمدش، از محل کاری است که روزانه به دست می‌آورد، سال‌ها کارگری، چهره او را خموده کرده و نه انگار که پدر فرزندی پنج ساله است.
یکی از اقشار کارگری که این روزها با سیلی صورتشان را سرخ نگه داشته اند، کارگران ساختمانی‌اند.
کارگران با قرارداد کمتر از یک‌سال
رئیس‌اتحادیه کارگران قراردادی و پیمانکاری کشور با‌اشاره به اینکه تعداد کارگران موقت از سال73 رو به افزایش است، می‌گوید: «خواستار اجرایی شدن ماده ۷ قانون کار هستیم تا کارگرانی که در شغل‌هایی با ماهیت دائم هستند قرارداد موقت نداشته باشند.»
فتح الله بیات، رئیس‌اتحادیه کارگران قراردادی و پیمانکاری کشور با‌اشاره به اینکه تعداد زیادی از کارگران با شیوع بیماری کرونا شغل خود را از دست داده اند، می‌گوید: « از اوایل اسفند ماه بخشی از کارگاه‌های اقتصادی با رکود اقتصادی روبرو شدند و پایان اسفند ماه که قراردادهای بخشی از کارگران به اتمام رسید دیگر با کارگران قراردادهایشان منعقد نشد. یکی از مشکلات کارگران در کنار کار، بحث حقوق و دستمزد است. شورای عالی کار هرساله مطابق ماده 41 قانون کار، وظیفه تأمین حقوق و دستمزد را دارد. امسال شرایطی پیش آمد که نمایندگان کارگران مجبور شدند مصوبه شورای عالی کار را امضا نکنند، چرا که توافق نامه به شکل کارفرمایی انجام شد و نظر کارگران تأمین نشد. این مسئله غیرقانونی است و این اجحاف در حق کارگران است.»
رئیس‌اتحادیه کارگران قراردادی و پیمانکاری کشور ادامه می‌دهد:«انتظار داریم که شورای عالی کار تجدید نظری انجام دهد و به ادامه موضوع باز گردند. زمانی که بانک مرکزی اعلام می‌کند تورم 41 درصد است، تعیین حداقل دستمزد کمتر از هزینه، کارگران را مشکلات متعدد روبرو می‌کند.»
بیات با‌اشاره به اینکه اکثر کارگران در کشور قرارداد موقت کمتر از یک سال دارند، می‌گوید: «دستمزدی که کارگران دریافت می‌کنند، جوابگوی هزینه‌های زندگی آنها نیست. سامانه ثبت قراردادها به خوبی عملیاتی نشد، چرا که بازرسی دقیقی بر این موضوع انجام نمی‌شود.»
وی با بیان اینکه حجم کارگران قراردادی از سال 73 به بعد افزایش یافته است می‌گوید: «در کارهایی که ماهیت مستمر و دائم دارند، قرارداد نباید به صورت موقت ثبت شود. ما به دنبال اجرایی شدن ماده 7قانون کار هستیم. قرارداد کارگران در کارهایی که ماهیت دائمی دارند، نباید به صورت کوتاه مدت منعقد شود. به هر حال این مشکلات‌گریبانگیر کارگران قراردادی است. ما از مسئولان انتظار داریم که وضعیت قرارداد کارگران ساماندهی شود. تبصره 1 ماده 7 قانون کار تعیین شد که اگر کار بالاتر از 4سال باشد، ‌کار دائمی است. اما ما قصدمان این است کارگرانی که کار دائم دارند، قرارداد موقت منعقد نشود.»
بیات تأکید می‌کند: «بخش زیادی از کارگرانی که در کارگاه‌های کمتر از 10نفر فعالیت می‌کنند، فقط حقوق و دستمزد دریافت می‌کنند. در آستانه روز کارگر خواستار افزایش بازرسی‌ها از سوی وزارت کار به منظور احیای حقوق کارگران هستیم. کارگران این کارگاه‌ها با وجود اینکه حداقل حقوق را دریافت می‌کنند و مشمول هیچ مزایایی نمی‌شوند، ولی از ترس بیکاری شکایت نمی‌کنند.»
35 درصد کارگرانِ قرارداد موقت
فقط پایه حقوق دریافت می‌کنند
فرامرز توفیقی رئیس‌کمیته دستمزد کانون شوراهای اسلامی کار با بیان اینکه 96 درصد قراردادهای کار موقت است، می‌گوید: «به صورت حدودی 35 درصد از 96 درصد قراردادهای موقت، از مزایای شغلی بهره‌مند نیستند و 35 درصد کارگرانِ قرارداد موقت، فقط پایه حقوق دریافت می‌کنند.»
توفیقی ادامه می‌دهد: «دولتمردان می‌گویند، اگر کارگری این مزایا را دریافت نمی‌کند، به ادارات کار شکایت کند؛ اما به راستی کدام کارگر شکایت می‌کند؟»
وی می‌افزاید: «دولت برای کارمندان خود اعلام کرده است که مزد و تفاوت تطبیق باید 2میلیون و 800 هزار تومان شود. نمایندگان کارگران هم همین نظر را دارند، می‌گوییم دستمزد کارگران باید 2میلیون و 800 شود، چرا که کارمندان مطمئن هستند که دولت مزایا را پرداخت می‌کند، اما کارگران با کارفرماهایی روبرو هستند که امکان پرداخت نکردن مزایا را دارند. بنابراین مجبوریم مولفه‌هایی را لحاظ کنیم که قابلیت اجرا داشته باشد.»
توفیقی با‌اشاره به اینکه 96 درصد قراردادهای کار موقت است، می‌گوید: «می توانیم به صورت حدودی بگوییم حداقل 35 درصد از قراردادهای موقت اینگونه هستند. یعنی حقوق و مزایای شغلی را دریافت نمی‌کنند. بهره‌وری دستمزد و ماده 41 در دستمزد امسال اجرا نشد. دستمزد کارگران از کارمندان کمتر است و دولت و کارفرمایان به قول خود عمل نکردند.حداقل دستمزد کارگران مطابق هزینه‌های سبد معیشت بسیار از هزینه‌های زندگی کمتر است.»
اختصاص بسته‌های حمایتی
به کارگران فصلی و ساختمانی
رئیس‌اتحادیه کارگران قراردادی و پیمانی از کارفرمایانی که توان پرداخت بسته ارزاق رمضان را دارند، خواست با پرداخت نقدی یا توزیع بسته‌های معیشتی بین نیروهای کار خود موجبات دلگرمی کارگران و بهبود معیشت آنها را  در این ایام فراهم کنند.
فتح‌اله بیات در این باره می‌گوید:«هر سال در آستانه ماه مبارک رمضان بسیاری از کارفرمایان برای کارگران خود سبد کالای رمضان پیش‌بینی می‌کردند. اما امسال به دلیل شرایطی که تحت تاثیر کرونا در کشور پیش آمده، برخی از کارفرمایان نتوانستند سبد کالا اختصاص بدهند لذا درخواست ما این است که کارفرمایانی که از تمکن مالی برخوردارند در این حرکت خداپسندانه شرکت کنند.»
وی هفته کارگر و ماه مبارک رمضان را بهترین فرصت برای این منظور می‌داند و ابراز امیدواری می‌کند: « از این طریق موجبات دلگرمی کارگرانی که از نظر معیشتی ضعیف‌ترند و دریافتی کمتری دارند، در این روزهای سخت فراهم شود.»
تعجیل در اختصاص بسته‌های حمایتی به کارگران فصلی و ساختمانی
بیات در عین حال حمایت از کارگران ساختمانی و فصلی را در اولویت می‌داند و می‌گوید: «معیشت کارگران روزمزد وابسته به مزدی است که روزانه دریافت می‌کنند ولی متاسفانه از اسفند سال گذشته که با بحران کرونا مواجه شدیم،‌اشتغال به کار آنها دچار مشکل و متوقف شده است که از این جهت لازم است در اختصاص بسته‌های حمایتی به این گروه از کارگران اقدام عاجل صورت گیرد.»
رئیس‌اتحادیه کارگران قراردادی و پیمانی می‌گوید: «کارگران ساختمانی که فاقد شغل پایدار هستند و وضع درآمد مناسبی ندارند، به ما مراجعه می‌کنند و از عدم پرداخت تسهیلات ارزان و بسته‌های حمایتی که قرار بود در اختیارشان گذاشته شود، گلایه می‌کنند. چنانچه واریز کمک معیشتی یا پرداخت تسهیلات در دستور کار و برنامه متولیان امر است با توجه به نزدیکی به ماه مبارک رمضان با سرعت بیشتری دنبال شود.»
باید مراقب معیشت خانوارهای ضعیف کارگری و مستمری بگیر باشیم و امیدواریم که دولت در حد بضاعت و توان خود دست نیازمندان را بگیرد تا خانواده‌ای به دلیل فقر و مشکلات معیشتی از هم نپاشد.