ضرورت برنامه‌ریزی برای فرصتی که زود از دست می‌رود- بخش نخست

شد فرصت پر کشیدن و وقت دعا

کد خبر: ۱۸۶۵۴۵

تاریخ: ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۲۱:۱۳

رضا الماسی
یک‌بار دیگر فرصت تنفس در ماه رحمت الهی و استشمام رایحه دل‌انگیز صفا و معنویت در این ماه به ما دست داده تا بتوانیم بیشتر به حقیقت حیات‌مان نزدیک شویم. هرچند ممکن است امسال به حسب بیماری پیش آمده برخی تجربه‌های جدید برایمان اتفاق بیفتد، اما از همین ابتدای ماه مبارک می‌توان با برنامه‌ریزی درست از نفحات این ماه حداکثر استفاده را برد.
ماه مبارک از کودکی برای همه ما نوستالژی‌های بی‌نظیری خلق کرده که تکرار هرساله آن تجربه‌ای نو را برایمان رقم می‌زند. یاد خانه‌های قدیمی‌بخیر. مادرِ خانه یک ساعت زودتر از بقیه بیدار می‌شد تا مقدمات سحری را فراهم آورد. بوی خوش گل‌های باغچه حیات‌مان وقتی در مسیر نسیم سحرگاهی می‌افتاد، حس و حال عجیبی از لحظات استثنائی سحر را می‌آفرید. در سال‌هایی که ماه مبارک با بهار و تابستان مقارن می‌گشت، سفره سحری درحیات خانه کنار حوضچه آبی که بر طراوت آن لحظات می‌افزود، پهن می‌شد. آن‌هایی که قبل و بعد از سحری خوردن می‌خواستند با تلاوت و تدبر در قرآن و مناجات، دل خود را صیقلی بدهند، کمی‌آن‌طرف‌تر فضای مناجات و راز و نیاز زیر آسمان آبی فراهم بود. اما این تصویر در دنیای به اصطلاح مدرن امروز کمی‌دست نیافتنی‌تر شده و تنها می‌توان چنین فضایی را در شهرهای کوچک و روستاها جست‌وجو کرد.
در سال‌های اخیر هر چند از خانه‌های با صفای قدیمی‌محروم شده‌ایم اما دل‌مان به اجتماعات دعا و مناجات در مساجد بزرگ شهرمان خوش ‌بود که از این نعمت هم به خاطر ورود ویروسی منحوس به نام «کرونا» محروم شده‌ایم.
تأثیر زمان و مکان در رشد معنوی انسان
فرصت‌ها در شرایط فعلی برای راز و نیاز با یکتای بی‌همتا موجود است که با برنامه‌ریزی و تأمل می‌توان از آن استفاده کرد. برای بهره‌مندی از این مهم، دقایقی را با حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر علی اکبری، استاد حوزه و دانشگاه به گفت‌وگو می‌نشینیم.
حجت‌الاسلام والمسلمین علی اکبری برایمان می‌گوید: «تنفس در این ماه خودش حیات بخش بوده و درک این قطعه از زمان و این مقطع از سال برای هر مومنی یک فضیلت و دارای آثار تکوینی و سازنده و حیات بخش است. یعنی باید توجه داشته باشیم همچنان که مثلاً روزهای هفته با یکدیگر متفاوت هستندیا برخی ساعات روز مانند طلوع و غروب آفتاب با دیگر ساعات متفاوت هستند، همچنان که زمان‌ها بر اساس آیات قرآن به لحاظ گردش ایام از آیات الهی هستند و آثار گوناگونی هم دارند، این ماه هم فرصت ویژه‌ای از جهت زمانی برای رشد معنوی است و مثل مکان‌های خاص می‌تواند سازنده باشد. شما وقتی در حرم الهی و اماکن متبرکه قرار می‌گیرید و وارد می‌شوید، معنویت و روحانیت خاصی را تجربه می‌کنید. مثلا وقتی در مسجد پیامبراعظم(ص) و مسجد الحرام وارد می‌شوید احساس خاصی به شما دست می‌دهد. این علامتِ این است که مکان‌ها در اثرگذاری و سازندگی انسان متفاوت هستند. زمان‌ها نیز همین طور هستند.  بنابراین هر کدام از ما باید توجه داشته باشیم که این قطعه از زمان به طور طبیعی بر نفوس و حالات و روحیات و افکار ما موثر است. اگر کسی ارزش این ماه را بداند یعنی تفکر کند، تصور کند و بیندیشد، حتما استفاده لازم را خواهد برد. پیامبر گرامی‌اسلام(ص) همیشه حداقل ۱۰ روز در این ماه را معتکف می‌شدند، حتی سالی که جنگ بدر در ماه رمضان اتفاق افتاد، حضرت رسول سال بعد از آن اعتکاف‌شان را بیشتر طول دادند تا از خاصیت این ماه استفاده کنند. حتی پیامبر را که ما انسان کامل می‌دانیم در این ماه است که به شرایط و قابلیتی می‌رسد تا بتواند تلقی وحی کند. اینها نشان می‌دهد که این ماه، ماه خاصی است و تنها ماهی است که قرآن از آن نام برده؛ «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن». بنابراین توصیه اول بنده به همه مومنین این است که یک مقداری در مورد این ماه تأمل بیشتری کنیم.»
وی با‌ اشاره به نحوه استفاده بیشتر از ماه رمضان اظهار می‌دارد: «برای پی بردن به اهمیت این ماه کافی‌است به دعاهای وارده از ائمه معصومین علیهم‌السلام از جمله حضرت سجاد(ع) در بدو ورود به این ماه و حتی خروج از این ماه توجه بیشتری کنیم. اگر این دعاها را مرور کنیم متوجه ابعاد و عظمت این ماه بزرگ می‌شویم. وقتی که انسان به عظمت این ماه پی ببرد به لحاظ فکری و روحی متقاعد می‌شود که بایستی از این فضیلت‌هایی که در این ماه وجود دارد برای اعتلاء و‌ترقی و تکامل و معنویت یافتن و رسیدن به سلامت و طهارت روح ایجاد شده، نهایت استفاده را ببرد. پس اول آگاهی و شناخت نسبت به این ماه و عظمت این ماه.»
توفیق اجباری خلوت‌گزینی
این استاد حوزه و دانشگاه می‌افزاید: «دومین توصیه بنده این است که توجه کنیم؛ این حوادثی که الان درخصوص این بیماری به‌وجود آمده و همه بشریت را در بر گرفته، خودش یک فرصت است. تلفیق یک چنین ظرفیت زمانی فوق‌العاده(ماه رمضان) با احساس خطری که به‌خاطر این بیماری در مردم به‌وجود آمده و همچنین فضایی که در جامعه ما به‌وجود آمده است، برای ایجاد یک رقت قلب و ایجاد یک آمادگی برای انسان‌ها جهت ارتباط و اتصال با پروردگار بسیار موثر و سازنده است. بنابراین تلفیق این دو موضوع را انسان باید غنیمت بشمرد و از آن استفاده حداکثری را داشته باشد.»
حجت‌الاسلام علی اکبری با بیان توصیه سوم خود به مومنین تصریح می‌کند: «مومن به یک معنا باید از همه فرصت‌ها بهترین بهره را ببرد. امام کاظم صلوات‌الله علیه را وقتی به زندان انداختند ایشان فرمودند من سال‌ها بود منتظر چنین فرصتی بودم تا بتوانم خلوت و انسی با خدا برقرار کنم و بتوانم از این ارتباط بهره‌برداری کنم. خب الان خداوند متعال این فرصت را به‌صورت عمومی در اختیار انسان‌ها گذاشته است. درست است که از ارتباطات اجتماعی محروم شده‌ایم اما بایستی این را تبدیل به یک فرصت کنیم و از این فرصت نهایت استفاده را ببریم.»
از برنامه‌های جمعی غافل نشویم
امام جماعت مسجد پیامبر اعظم(ص) شهرک شهید محلاتی تهران با تأکید بر اینکه باید متناسب با شرایط جدید برنامه‌ریزی دقیق‌تری داشته باشیم، می‌گوید: «اگر در سال‌های گذشته برنامه‌های ماه مبارک رمضان بیشتر معطوف به برنامه‌های جمعی بود، امسال بیشتر بایستی برنامه‌های ما معطوف به خلوت‌های نیمه شب و احیای شب‌های ماه رمضان و برنامه‌هایی باشد که بیشتر جنبه فردی دارند. بسیاری از این اعمالی که برای ماه مبارک رمضان وارد شده اعم از ادعیه، تلاوت قرآن، نماز و حتی خود روزه، اینها بیشتر جنبه فردی دارند. به همین جهت امسال باید این ماه را بیشتر با خلوت و احیاهای فردی تجربه کنیم و این به‌عنوان یک تجربه نو حتماً خاطره‌انگیز خواهد شد. لذا همین برنامه‌ها و اعمالی را که شیخ عباس قمی‌در
مفاتیح الجنان فهرست کرده‌اند برای ماه مبارک رمضان، با یک عزم جدی برای شبانه‌روزمان برنامه‌ریزی داشته باشیم تا در متن زندگی‌مان پیاده و عمل کنیم.»
وی در بخش پایانی سخنان خود می‌افزاید: «در عین حال توجه داشته باشید این‌طور نیست که ما از همه برنامه‌های اجتماعی هم محروم باشیم. در همین شرایط کنونی نیز می‌توان با دو شیوه از فضای اجتماعی هم استفاده کرد. اول استفاده از بستر فضای مجازی است که عملاًً انسان را به یک فضای حقیقی می‌کشاند و نباید آن را دست‌کم بگیریم. در حال حاضر از طریق ارتباطاتی که مومنین در فضای مجازی با یکدیگر برقرار می‌کنند، عملاًً می‌شود ‌اشکالی از همان فضاهای حقیقی جمعی را در این فضاها ایجاد کرد. در فضای حقیقی هم این‌طور نیست که تمام برنامه‌های جمعی به طور کلی تعطیل باشد. در حال حاضر با این طرحی که در حال اجراست (فاصله‌گذاری هوشمند) می‌توان با جمع‌های محدودتری برنامه‌های معنوی و مذهبی را در مساجد بزرگ‌تر که امکان فاصله‌گذاری و رعایت اصول بهداشتی وجود دارد دنبال نمود. همچنین در جمع‌های خانوادگی نیز می‌توان  گعده‌های معنوی را دنبال کرد. بنابراین هر کسی به مقتضای شرایط و امکاناتی که دارد می‌تواند یک یا چند برنامه را دنبال کرده و حداکثر استفاده را برای رشد معنوی و نیل به کمال انسانی از این ماه ببرد.»
معرفی یک تجربه موفق از هیئات خانگی
آقای نبی کاظمی‌شهروند یکی از محله‌های غرب تهران است که اتفاقاً تجربه این مدل از برنامه‌های مذهبی خانگی را داراست. او با چند تن از همسایگان محله از سال 1382 یک جلسه قرآن خانگی را پی ریزی کرده‌اند و به‌صورت هفتگی برای انس با قرآن دور هم جمع می‌شوند.
کاظمی‌در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «یکی از عوامل اصلی در استمرار این جلسه در طول سال‌های گذشته، سادگی برگزاری آن است. جلسه قرآن ما به‌صورت چرخشی هر هفته در منزل یکی از هم محله‌ای‌هایمان با حداقل هزینه برگزار می‌شود و همین بی‌تکلف بودن جلسه در برگزاری منجر شده تا هیچ‌کس در میزبانی جلسه احساس سختی نکند.»
او می‌افزاید: «در جلسات ما که یک ساعت به طول می‌انجامد، معمولاً هر نفر حاضر در جلسه یک صفحه مقرر از قرآن را تلاوت کرده و یکی از اعضاء جلسه که تخصص قرآنی دارد ‌اشکالات را گوشزد و نکات معنایی و حتی بعضاً تفسیری از آیات قرائت شده را مطرح می‌نماید. البته با شیوع این بیماری در هفته‌های اخیر جلسه را تعطیل کردیم اما در عین حال با استمرار ارتباط در فضای مجازی، برنامه قرائت و تدبر در قرآن را ادامه می‌دهیم.»
حجت‌الاسلام والمسلمین محسنی فرد امام جماعت یکی از مساجد شمال شرق تهران نیز در بیان توصیه‌هایی برای استفاده بیشتر از برکات ماه مبارک رمضان به گزارشگر کیهان می‌گوید: «مساجد همان طور که در طول تاریخ پناهگاه مردم و خادم مردم بوده‌اند، در این زمان کرونایی هم باید در صفوف مبارزه با کرونا، خادم این ملت شریف باشند. به‌نظرم در مساجد می‌تواند شورایی تشکیل شود که برای خدمات بهداشتی به مردم محله در چارچوب دستورات وزارت بهداشت، در این مدت بیماری کرونا برنامه‌ریزی شود. همچنین ما می‌توانیم برنامه جزء‌خوانی قرآن که هر ساله داشتیم را به نحو مجازی در کانال مسجد داشته باشیم و هر روز صوت مربوط به آن بارگذاری شود. به علاوه‌برخی که تمایل دارند می‌توانند با ما در برنامه جزء خوانی به‌صورت آنلاین شرکت بفرمایند.
برگزاری منبرهای ماه مبارک رمضان به‌صورت آنلاین و آفلاین از طریق شبکه‌های اجتماعی، پیشنهاد دیگری است که به اعتقاد حجت‌الاسلام محسنی فرد از سوی ائمه جماعات قابل پیگیری است.
او ادامه می‌دهد: «با توجه به وقت بیشتری که مردم محله در این ایام در منزل دارند، برنامه حلقه‌های مباحثه ذکر و علم را در نظر بگیریم به این کیفیت که هر روز یک محتوای معرفتی و مذهبی را در کانال مسجد بارگذاری کنیم و افراد محله در حلقه‌هایی مثلا 4 نفره این محتوا را به‌صورت تماس‌های تصویری یا صوتی
مباحثه کنند.»
وی در پایان سخنان خود از مردم درخواست می‌کند: «این فرصتی که بنابر رعایت نکات بهداشتی ایجاد شده تا بیشتر در کنار خانواده بمانیم و کمتر از خانه خارج شویم را قدر بدانیم، بیشتر برای اعضای خانواده خود وقت بگذاریم و به هم محبت کنیم و همچنین فضای خانواده را یک فضای شاد و جذاب برای اهل منزل قرار بدهیم.»