مرگ اختیاری(پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۱۸۰۱۹۵

تاریخ: ۲۸ دی ۱۳۹۸ - ۲۱:۳۳

پرسش:
اینکه در برخی روایات آمده است: قبل از آنکه مرگ به سراغتان آید، بمیرید!» چه معنا و تفسیری دارد؟
پاسخ:
در کتاب‌های اخلاقی و عرفانی جمله «موتوا قبل ان تموتوا» را به عنوان حدیث و روایتی از پیامبر اکرم(ص) نقل می‌کنند. (بحارالانوار، ج 69، ص 59) برخی از محدثان متأخر نیز از آن به عنوان حدیث مشهور یاد می‌کنند، ولی برخی آن را عبارتی منتسب به صوفیه می‌دانند. اما در هر صورت اندیشمندان اسلامی و اهل معرفت در تفسیر این جمله مطالبی را بیان کرده‌اند، که در اینجا به بعضی از اهم آنها اشاره می‌کنیم:
1- انواع مرگ
در نظر اهل معرفت مرگ دو نوع است: الف) مرگ طبیعی یا قهری که همان جدا شدن روح از جسم است. ب) مرگ اختیاری یا معنوی و آن عبارت از ترک شهوات و هواهای نفسانی است. عارفان می‌گویند: جمله
«موتوا قبل ان تموتوا» اشاره به مرگ اختیاری، معنوی و ترک شهوات دارد؛ زیرا هر کس حقیقتاً خواهان خدا باشد، قلبش مملو از محبت خداوند خواهد شد و شهوات خود را می‌میراند؛ چون شهوات مانع و باز دارنده انسان از طاعت و قرب الهی است.
2- مقدمات مرگ اختیاری
در نظر برخی از محققان تحقق مرگ ارادی و اختیاری، دارای مقدماتی است. به بیان دیگر، مرگ ارادی، مبتنی بر ده اصل است:
الف) توبه؛ همان گونه که مرگ طبیعی و قهری رجوع و برگشت به سوی خداوند است و میت بدون اراده و اختیار خود و با اراده خداوند از دنیا می‌رود، در مرگ ارادی و معنوی نیز شخص ابتدا باید به خداوند و اراده او رجوع کند و از خواسته و اراده خود دست بردارد و از هر گناه و هر چیز که حجاب بین او و خداوند است بیرون آید.
ب) زهد در دنیا؛ زهد یعنی بیرون رفتن از شهوات و متاع دنیا.
ج) توکل بر خداوند؛ توکل یعنی فقط بر خداوند اعتماد و تکیه کند و از همه اسباب و مسببات عادی خارج شود، چنان که در مرگ طبیعی چنین است که از همه اسباب طبیعی خارج شدن است.
د) قناعت؛ قناعت یعنی استفاده کردن در حد ضرورت از لذات و شهوات نفسانی و حیوانی؛ و اسراف نکردن در خوردن، پوشیدن و مسکن؛ خلاصه قناعت یعنی بیرون رفتن از شهوات و لذات حیوانی و نفسانی؛ همان گونه که مرگ این گونه است.
هـ) عزلت؛ همان‌گونه که مرگ طبیعی بریدن از مردم و دور شدن از آنها است، مرگ اختیاری نیز با گوشه‌گیری و دوری گزیدن از اختلاط با مردم محقق می‌شود.
و) مداومت یاد خدا و فراموش کردن یاد غیر خدا؛ یعنی زمین دل را از تاریکی رذائل اخلاقی خالی کند و به نور خدا منور کند و براساس آیه شریفه پس مرا یاد کنید تا من شما را یاد کنم(بقره- 152) یاد دائم خداوند موجب خواهد شد که خداوند نیز همیشه در یاد او باشد و مشکلات و گرفتاری‌های او را به عهده گیرد؛ چنانکه در مرگ طبیعی انسان فقط به یاد خدا است و می‌بیند که تنها خدا می‌تواند به او کمک کند.
ز) توجه کامل به خداوند؛ به گونه‌ای که هدف و انگیزه‌ای جز خدا نداشته باشد؛ و خداوند تنها محبوب، مطلوب و مقصود او باشد.
ح) صبر و استقامت؛ یعنی با ریاضت و تلاش، لذت‌های نفسانی را از نفس و جان خود بیرون کند.
ط) مراقبت؛ یعنی خود را از هر قدرت و نیرویی خالی ببیند، و فقط مراقب و منتظر موهبت‌های الهی باشد و غرق در دریای خواهش‌های حق باشد.
ی) رضایت و خشنودی؛ یعنی راضی به رضای خدا باشد و به دنبال خشنودی نفس نباشد.
مرحوم آیت‌الله بهجت هم می‌فرمود: معنای این حدیث: حاسبوا قبل ان تحاسبوا است. یعنی از خود حساب بکشید قبل از آنکه (بمیرید و) از شما حساب بکشند. (مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی).
بنابراین معنا و تفسیر این حدیث این است که قبل از مرگ و بریده شدن از دنیا، از آن دل بکنید و خود را برای مردن آماده کنید، و روحتان را به عالم ملکوت پرواز دهید، نه مانند دنیاگرایان که به زمین چسبیده و آمادگی خروج از این دنیا را ندارند.