میلاد عرفان پور در گفت‌وگو با کیهان:

سرود مهم‌ترین رسانه انقلاب اسلامی است

کد خبر: ۱۷۹۰۲۹

تاریخ: ۱۴ دی ۱۳۹۸ - ۲۱:۴۰

میلاد عرفان‌پور در اول بهمن ۱۳۶۷ در شیراز متولد شد. شهرت او بابت سرودن در قالب‌های سنتی و به خصوص رباعی است. وی تاکنون برنده یا نامزد جایزه‌های معتبر ادبی از جمله قلم زرین و جشنوارۀ شعر فجر بوده و عضو بنیاد ملی نخبگان است. مدیریت دفتر شعر موسسۀ شهرستان ادب، ابداع و دبیری دوره‌های سالانه شعر جوان انقلاب اسلامی (آفتابگردان‌ها) و تدریس ادبیات در دانشگاه از فعالیت‌های سالیان اخیر عرفان‌پور بوده است. او سرودن را از نوجوانی آغاز کرد و اکنون فارغ‌التحصیل کارشناسی ‌ارشد رشتۀ سیاستگذاری فرهنگ و ارتباطات از دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام) است. «جشن فراموشی‌ها»، «بی‌خبری‌ها»، «ناخوانده»، «راه‌بندان» و «تماشایی» بخشی از آثار اوست. عرفان‌پور مدتی است مدیریت مرکز موسیقی حوزه هنری را برعهده‌ دارد. موضوع سرود و جایگاه آن در فضای انقلاب اسلامی بهانه‌ای شد تا سراغ این شاعر جوان کشورمان برویم و وضعیت سرود در 40 ساله دوم انقلاب اسلامی را از دیدگاه ایشان بررسی کنیم.
* وقتی تاریخ انقلاب را مرور می‌کنیم، می‌بینیم که شعر و خاصه سرود نقش ویژه‌ای در انقلاب اسلامی داشته است. به طوری که وقتی حضرت امام خمینی(ره) در 12 بهمن 57 وارد کشور می‌شوند؛ با سرود «خمینی ‌ای امام» از ایشان استقبال می‌شود. این امر نشان می‌دهد سرود آن زمان یک هنر رایج بوده است. به عنوان سؤال اول بفرمایید، سرود از چه دوره‌ای در کشور ما رایج شد و اصولا چگونه بوجود آمد؟
- تا جایی که بنده اطلاع دارم پیش از انقلاب، در مدارس مربی موسیقی و گروه‌های کُر وجود داشته است، منتهی سرودهایی که توسط این گروه‌ها خوانده می‌شد طاغوتی بود و توسط رژیم شاه به آنها دیکته می‌شد.
اما گروه سرود به این شکل مردمی و خودجوش که ما داریم، شاید پیش از انقلاب کم‌سابقه بوده است. با توجه به اینکه در ایام پیروزی انقلاب اسلامی، شعارهایی که مردم همخوانی می‌کردند، هم از یک دیدگاه شعار محسوب می‌شد و هم از حیث موسیقیایی به عنوان یک سرود با کُرخوانی دسته جمعی به حساب می‌آمد، این زمینه بوجود آمد که با پیروزی انقلاب هنرهای جمعی و تربیتی مثل سرود که گونه‌ای از موسیقی پذیرفته شده در انقلاب اسلامی بود به راحتی وارد فضای فرهنگی انقلاب اسلامی شد.
* یکی از مسائلی که مطرح می‌شود این است که: «برخی از این سرودها همراه با شبهات شرعی است!»
- طبعا شبهاتی مطرح شد و چندسال طول کشید که برای اهالی انقلاب یقین حاصل شود که گونه موسیقایی سرود، از حیث شرعی، فرهنگی و عرف انقلاب منافاتی ندارد. آن هم با فرمایش حضرت امام خمینی(ره) که ایشان با شنیدن سرودهای انقلابی فرمودند؛ شاید گونه‌ای از موسیقی حلال در اسلام داشته باشیم و این برای نخستین بار بود یک فقیهی حکم بدهد که شاید یک موسیقی حلال نیز وجود داشته باشد. البته قبل از حضرت امام(ره) حضرت آیت‌الله خویی مقداری در اینکه ممکن است گونه موسیقی حلالی هم وجود داشته باشد، نظر داشتند اما تا آخر عمرشان چنین حکمی صادر نکردند. حضرت امام(ره) نیز ابتدا به سیاق علمای قبل موسیقی را حرام دانستند. پس از شنیدن سرودهای انقلابی چنین حکمی صادر کردند. به طوری که در فیلم‌هایی به جا مانده از آن ایام شاهد هستیم یک گروه سرود با اُرگ در جماران و در حضور امام به اجرای سرود می‌پردازند.
* چرا سرود برای انقلاب اسلامی اهمیت ویژه‌ای داشته و دارد؟
- سرود یک گونه‌ای از موسیقی بود که نسبت بسیار زیادی داشت با آنچه که انقلاب اسلامی نیاز داشت. انقلاب اسلامی دنبال جمع‌هایی بود برای اینکه زیر ساخت بحث تربیت را بخصوص در نوجوانان شکل بدهد. در حوزه هنر، جمع ممتاز و گروه متمایزی که می‌توانست ظرفیت یک کار تربیتی و آموزشی را در راستای اهداف انقلاب اسلامی داشته باشد سرود بود. سرود علاوه‌بر اینکه یک جمع هنری را شکل می‌دهد و یک رسانه است برای انتقال آرمان‌ها و اهداف انقلاب اسلامی، یک نهاد است برای آموزش و تربیت و نیروسازی.
هر گروه سرودی که در آن ایام شکل می‌گرفت مثل گروه سرود بچه‌های یک مسجد، آنها علاوه‌بر یادگرفتن سرود، اخلاق و مفاهیم انقلاب را یاد می‌گرفتند و در فضای انقلاب رشد می‌کردند. از طرف دیگر سرود یک هنر مردمی و جمعی است و خود کار جمعی با فضای انقلاب که مردمی و جمعی بود سنخیت زیادی داشت.
نکته دیگر آنکه در سرودهای مورد تایید انقلاب محتوا مهم‌ترین رکن است و در سرودهای انقلابی، یا در مورد شخصیت‌های انقلاب اسلامی بود یا شامل مفاهیم مهم انقلاب اسلامی بود مثل جهاد و شهادت و مقاومت. بنابر این می‌توان گفت سرود مهم‌ترین رسانه انقلاب اسلامی در آن دوران بوده است.
* در صحبت‌هایتان ‌اشاره کردید که اجتماعات انقلابی مردم که میلیون‌ها نفر در آن شرکت می‌کردند، بعضی از شعارهای «سرود مانند » را باهم می‌خواندند. چرا در دهه‌های اخیر شاهد چنین سرودهای مردمی در راهپیمایی‌هایی مانند 22بهمن، روز قدس و... نیستیم؟
- شما شعارها و سرودهای انقلابی که میلیون‌ها نفر از مردم باهم در راهپیمایی‌های انقلاب اسلامی همخوانی می‌کردند را مقایسه کنید با شعارهای کنونی !
واقعیت این است که ما در 40 سال گذشته هیچ شعاری تولید نکردیم، هیچ تزریق ادبی به شعارهای انقلابی نداشتیم و این نشان از ضعف شاعران در این عرصه است.
* چرا در دهه 70 و 80 و حتی اوایل دهه 90 سرود دچار رخوت و رکود شد؟ ما در فاصله پایان هشت سال دفاع مقدس تا شکل گیری موضوع مدافعان حرم شاهد مهجور شدن سرود بودیم. دلیل این امر چیست؟
- سرود خیلی از مواقع نیازمند به پشتوانه شورانگیزی در جامعه یا فضای اجتماعی سیاسی است. ما در دل انقلاب اسلامی شاهد جهش و اوج گرفتن سرودهای انقلابی هستیم و دیدیم که سرود سوار بر موج انقلاب در دل مردم نفوذ کرد. این روند در دوران دفاع مقدس نیز ادامه یافت، اما پس از دوران دفاع مقدس، هرچه از فرهنگ اصیل انقلاب و دفاع مقدس فاصله گرفتیم و فرهنگ جامعه با سیاست‌های دولت سازندگی تغییر کرد و به تبع آن فضای فرهنگی دستخوش تغییر شد، از سرود نیز فاصله گرفتیم. یعنی هرچه فرهنگ تجمل گرایی، مصرف گرایی و رفاه زدگی بیشتر شد پشتوانه اجتماعی سرودهای انقلابی کمتر شد.
این روند کمرنگ شدن سرود ادامه داشت تا اواسط دهه 80 که دوباره تقابل ما با مستکبران جهان به اوج خود رسید و موضوع شهدای هسته‌ای و فتنه 88 پیش آمد و پس از آن موضوع مدافعان حرم بسیار جدی شد، در چنین دورانی شاهد موج جدیدی از سرودهای انقلابی بودیم.
شاید هنوز نتوان گفت که از حیث کیفیت چقدر رشد کرده‌ایم، اگر کیفیت را تاثیرگذاری بدانیم، به‌نظر من هنوز به دوران اوج انقلاب و تاثیرگذاری سرود مانند آن دوران نرسیده‌ایم. آن موقع سرودها کمتر بود ولی تاثیرگذاری بیشتری داشت. اما اگر کیفیت را از لحاظ فنی و موسیقایی بدانیم، الان در دوره بهتری هستیم. یعنی شعرها، شعرهای پخته تری هستند، میانگین شعرهایی که خوانده می‌شود بالاتر است.
البته نقطه ضعفی که در این عرصه وجود دارد این است که اجرای سرودهای زنده کمتر شده است، یعنی گروه‌های سرود به سمت اجرای استودیویی رفته‌اند. یعنی سه چهار نفر در یک استودیو سرودی را اجرا می‌کنند و با ابزارهای تدوین آن را تبدیل به اثری می‌کنند که گویا چندین نفر اجرا کرده‌اند و در مراسم گوناگون نیز همین اجرا‌ها بازپخش می‌شود. این مسئله یکی از نقاط ضعف سرودهای کنونی است که از تاثیرگذاری آن می‌کاهد.
* شما هم به عنوان یک شاعر فعالیت می‌کنید و هم مدتی است که مدیر مرکز موسیقی حوزه هنری هستید، در گام دوم انقلاب اسلامی سرود چه جایگاهی دارد و به چه شکل خواهد بود؟
- به نظر بنده با توجه به بیانیه گام دوم انقلاب که توسط حضرت آقا صادر شد، هنر به طور کلی در گام دوم انقلاب باید جهش بزرگی داشته باشد و برای سوق دادن مردم به آینده انقلاب باید در دل‌های مردم نفوذ کند. این نفوذ در دل‌ها باید در جهت حرکت و جهاد بایسته و شایسته‌ای باشد که قرار است ان شاالله منتج شود به پیروزی‌های نهایی ما.
برای نهادینه کردن آرمان‌ها در دل مردم باید از ابزار هنر استفاده کنیم و یکی از موثرترین ابزارهای هنر، سرود است که وجهه‌ تربیتی خود را نیز دارد. ما در حال حاضر صدها گروه فعال سرود در کشور داریم که بسیار ارزشمند است و می‌توانیم برای این گروه‌های سرود زیر ساختی درست کنیم تا در جهت اهداف انقلاب مورد استفاده قرار گیرند.
* مرکز موسیقی حوزه هنری، حرکتی را در این راستا شروع کرده است؟
- بخش کانون‌های فرهنگی هنری مساجد وزارت ارشاد، با مشارکت دفتر موسیقی حوزه هنری طرحی را شروع کرده‌اند به نام «هوای تازه»، که شش گام دارد و در هر گام از آن برنامه‌هایی برای پیشبرد وضعیت سرود کشورپیش‌بینی شده است. گام اول این طرح بحث شناسایی است، گام دوم آموزش که در این گام 110 مربی سرود فعال مساجد کشور در این باره آموزش دیده اند، گام سوم تولید آثار شاخص بود که در مرکز موسیقی حوزه هنری آلبوم «همصدا با اربعین» را تولید و ارائه کردیم تا به عنوان الگویی برای گروه‌های سرود قرار گیرد و در گام‌های بعد هم برنامه‌هایی برای حضور و اجراهای زنده این گروه‌های سرود در دل مردم و ثبت این گروه‌ها به عنوان گروه‌های سرود فعال در کشور و حمایت از این گروه‌ها داریم.
در حوزه هنری نیز در سال گذشته دو آلبوم سرود با استفاده از گروه‌های سرود کشور آماده کردیم که یکی از آنها با فضای 40 سالگی انقلاب و آرمان‌های انقلاب بود به نام «ما غروب نمی‌کنیم» و آلبوم دوم «همصدا با اربعین» بود که توضیحات آن بیان شد.

فلسطینم، صدای رنج انسانم مرا بشنو

بخوان از چهره طفلانم اینک مشق غربت را
بخوان در گوش خاموشان عالم این مصیبت را

فلسطینم، صدای رنج انسانم، مرا بشنو
که شعر داغ من تا آسمان برده بلاغت را

فلسطینم، که صبحاصبح با نعش عزیزانم
به دوش خسته خود می‌کشانم بار حیرت را

کماکان قصه من مانده در پستوی خاموشی
مبادا از جهان یک شب بگیرد خواب راحت را

بگو شیپورهای شایعه خاموش بنشینند
و بشنو از دل آوار، آواز حقیقت را

مرا با قامت خونین یارانم تماشا کن
ببینی تا مگر حیرانی صبح قیامت را

برای کودکان لالایی از جنس رجز خواندم
که در گهواره فهمیدند معنای شهادت را

فلسطینم، سلاحی دارم از آه و نمی‌ترسم
نثار جان دشمن می‌کنم طوفان وحشت را

فلسطینم، غم آخرزمانم، قبله اول
که زیر تیغ می‌خوانم نماز استقامت را